Бии-Хем кожууннуң Туран хоорайга эрткен чылдың төнчүзүнде хеп чуур чер ажыттынып келген. Ол анаа-ла бизнес болурундан аңгыда, социал керээ программазының бодунуң ажыл-херээн ажыдып алыр дээн кижилерге кайы хире ажык-дузалыын көргүзүп турар. Деткимчениң бо хевири хөй-ле өг-бүлелерниң амыдыралын эки талазынче өскертиптер аргалыг. Эң-не кол чүүл – хоорайның чурттакчы чонунуң нарын айтырыгларының бирээзин шиитпирлей берген. Ооң мурнунда хеп чуур дээш, суг узуп алыры ындыг амыр эвес турган.
«Суг айтырыының берге болганындан маңаа хеп чуур чер турган болза деп бодаар турдум. Бодум ону ажыдып алыр мен деп бодал-даа турбаан. Социал керээге киржириниң дугайында бодал хенертен бажымга кирип келди. Чүнү ажыдып алырын бодап келиримге, бодумга-даа, хөйге-даа ажыктыг боорга, бо ажылды шилип алдым» — деп, Шончалай Биче-оол чугаалаан.
Ол бүгү назынында садыг шугумунга ажылдап чораан. 2025 чылда күрүне деткимчезиниң бир хевири – социал керээ программазынга киришкеш, сайгарлыкчы базымнарын эгелээн.
“Туранда кудук чогу эң-не берге айтырыг. Кудук бар-даа болза, кежээ хааптар. Ажылдааш келгеш, суглап четтикпес. Ынчангаш Кызылче албан-биле баргаш, хепти чугдуруп ап турган бис” – деп, Шончалай Биче-оол чугаалаан. Туран хоорайның хөй-ле чурттакчыларының таваржып турары берге айтырыын шиитпирлээри бизнес ажыдарынга идиг болган.
Шончалай Биче-оол 2025 чылдың ноябрьда күрүне деткимчезиниң программазынга киржири-биле билдириишкинни киирген. Бир ай болганда, Чаа чыл мурнунда, бодунуң ажыл-херээн ажыдары-биле кылып алган төлевилелин боттандырарынга көрдүнген 350 муң рубльди алган. Ол акша-хөреңги-биле аңгы-аңгы килдерниң 3 хеп чуур машиназын саткаш, ооң турар оран-савазын база септээн.
«Хеп чуурунга ажыглаар холуксааларны интернет таварыштыр чагыдып ап турар мен. Ынчаар чагыдарга, эптиг-даа, өртээ-даа чүгээр болур. Оран-саваның хөлезини база ажырбас. Клиентилер хүннүң-не кээп, идик-хевин чугдуруп алгаш, амырап, четтиргенин илередирлер-дир» – деп, Шончалай Биче-оол чугаалаан. Ол ышкаш бизнестиң ажыктыг хевирлериниң бирээзин шилип алганынга өөрүп, чаңгыс чер чурттугларының үнелеп турарын ол демдеглээн.
Бии-Хем кожууннуң Чонну ажылга хаара тудар төвүнүң даргазы Айдың Сувак төптүң ажылының дугайында болгаш сайгарлыкчы чорукту кайы хире деткип турарын тайылбырлаан. Төпте ажыл чок деп бүрүткеткен кижилер саны 236. Оларның 35-и хууда сайгарлыкчы болуру-биле күрүне деткимчезиниң программазында, а 48-и хууда дузалал ажыл-агыйны деткиир программада киржип турар. 2026 чылда социал керээже – 50, хууда дузалал ажыл-агыйже 70 кижини хаара тудары планнаттынган.
“Амгы үеде Улуг-Хем кожуунда социал керээ дузазы-биле 6 кижи – баш таарар чер, 5 кижи хөй-ниитиниң чемненилге черин ажыдып алган кидин түлүк ажылдап турар. Оон ыңай Чонну ажылга хаара тудар төптүң учёдунда тускай шериг операциязының киржикчилери база бар. Оларның ийизи ажылче кирген, үжү социал керээ программазында киржип турар. ТШО хоочуннарының бирээзи оран-сава септээр, өскези хууда дузалал ажыл-агыйлыг, үшкүзү идик даараар болгаш септээр мастерская ажыдып алган” – деп, Айдың Сувак чугаалаан.
Чыжыргана СААЯ.
Ада Тюлюштуң тырттырган чуруктары.
“Шын” №17 2026 чылдың май 7
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар max.ru/join/egenQ...