«Тувинская правда» солуннуң кол редактору Юлия Валерьевна Манчин-оол парлалга адырында согур душ бооп кирип келген кижи эвес-тир. Ону бичиизинден-не шилип алган мергежилинге сеткилинден бердинип, чогаадыкчы дилээшкиннер-биле чалгынналып, тура дүшпейн ажылдап чоруур уран сөстүң чаяакчызы деп болур.
Ооң авазы Лидия Канчир-ооловна Донгак амгы «Тыва» күрүнениң телерадиокомпаниязынга хып дээн аныяанда-ла ажылдап эгелээн. Эң эгезинде ассистентилеп, чоорту режиссёрнуң дузалакчызы, режиссёр кылдыр депшип ажылдап чораан. Совет үеде ажыл-албан бир дугаар черде турганы-биле бичии Юлияның чашкы үезиниң хөй кезии авазының ажылынга эрткен. Ол дугайын аңаа ажылдап чораан, амгы үеде «Шынның» улуг корреспондентизи, Тываның улустуң чогаалчызы Шаңгыр-оол Суваң дыка эки сактып чугаалаар: «Юлияны авазы стол кырынга чыттырып каар турган. Ыглаган эвес болгаш, магалыг уруг турган: карактарын борбаңнадыр көрүп чыдар. Ам мээң-биле кады эгин кожа ажылдап, номчукчуларга бараан болуп, солун материалдарны бижип чоруур бедик мергежилдиг журналист кылдыр өзүп келгени ол-дур». Чоорту маңнап турар апаргаш, журналистерниң чымыштыг ажылын сонуургап эгелээн. Студияга тыва телевидениениң бир дугаар арыннары болур сураглыг кижилер Ольга Маланова биле Дмитрий Кондинкинни магадап көөрүнге ынак турган. Авазының дыка улуг бедик камераларлыг студияга канчаар ажылдап турары база дыка солун болган: чырыкты кайнаар угландырарын, дикторнуң канчаар олура- рын – шуптузун айтып турар. Шак ындыг ажылды сонуургап, дыка хөй сураглыг кижилерни көрүп өзүп келген болгаш, Юлия журналист мергежилди шилип ап, Тываның күрүне университединиң филология факультединиң орус дыл, чогаал салбырынче дужаап кирип алган. Ону дооскан соонда ийи чыл дургузунда Сесерлиг ортумак школазынга шенеп башкылаан-даа. Уруглар-биле ажылдаары чеже-даа солун болза, чаа-чаа кижилер-биле ужуражыр, аай-дедир сургакчылаар журналист болур күштүг күзелинге чагыртып, КТРК-га ажыл айтырып чеде берген. «Канчап билир, авам база маңаа бүгү назынында ажылдап каан болгай. Мени база хүлээп алыр чадавас»— деп идегевишаан, чеде бээрге, радиога хүлээп алган. Ынчан ооң даргазы Василий Бора-Хөөевич Монгуш турган. Улуг угаанныг, бедик культуралыг, ааскыр-сөскүр, шыңгыы негелделиг дарга Юлияны орус дыл кырында медээлер килдизинге ажылдадып каан. Бир дугаар башкызы Галина Мурыгина болган. Шыңгыызы-даа кончуг, мергежилин билири-даа кончуг. Бир дугаар ажыл хүнүнде-ле Тываның Виктор Көк-оол аттыг хөгжүм-шии театрынга болур профэвилелдер хуралынче чорудупкан. Аңаа барып киришкеш, ооң дугайында медээ бижиир ужурлуг. Тележурналистер-биле кады компанияның машиназынга олурупкаш, театрга чеде берген. 10 шакта хурал-даа эгелээн. Аныяк журналист олуруп алган, бижидер кассеталыг улуг херекселин төндүр тырттырып, бир шак, ийи шакты эрттиргеш, үш шак дургузунда төндүр дыңнап алгаш, үнүп кээрге, машиназы-даа чок, тележурналистер-даа көзүлбес болган. Автобуска олурупкаш, ажылынга чеде бээрге, дагдыныкчызы Галина Даниловна бо алгырып турган: «Медээлер шагы дем-не эрте берди. Каяа чидип чорааның ол?». Ужур-чөвүн чугаалаарга, чартык шак чедер турганын, дораан халып келгеш, ол хемчег дугайында дүрген бижипкеш, дужаар ужурлуг турганын сагындырган. Бир дугаар-ла шак ындыг «ажыг» кичээлди эрткеш, журналистикаже шымныгып кирген. Чоорту тематика килдизинче шилчип, Тамара Павловна Кууларның «школазын» эрткен. Ол үеде КТРК-ның даргазы Роман Тас-оол турган. Бир кезекте мактадып, чамдыкта частырыгларын эттиртип, арга-дуржулгазы улуг журналистер-биле ажылдааш, он чылдың караңайнып эрте бергенин безин Юлия Валерьевна эскербейн барган.
Кандыг-даа кижиниң амыдыралынга акша-төгерик база улуг черни ээлээри чөп. Пенсия фондузунуң чалааны-биле аңаа парлалга секретары кылдыр беш чылдың нүүрүн көрген. Канчаар-даа боданырга, акша-шалың чеже-даа эки болза, дөмей-ле журналист ажылынче чүрээ тырткаш турар болган. Катап-ла ынак ажылынче эглип келири-биле ол үеде чаа тургустунган «ТываМедиаБөлүк» медээлер агентилелинге ажылдай берген. Шалыпкыны-биле кайда кандыг болуушкуннар, хемчеглер болуп турарын интернет четкизинде албан арнынга чырыдар ажылды кылып чоруй, «Тувинская правда» солуннуң кол редактору Роман Тас-оол чалаптарга, солунче шилчип келген.
Бо хүнде Тываның орус дыл кырында улуг солунунуң кол редактору болуп ажылдавышаан, номчуштуг, солун материалдарны үргүлчү бижип турар. Бүдүн Тываны кезип чорааш, малчын коданнар, алдын тывыжы, Ада-чурттуң Улуг дайынының хоочуннары, тускай шериг операциязының маадырлары дээш-ле биживээн темазы-даа чок, танывас-билбес кижизи-даа чок, хөйү – хөйлең кылдыр ажылдап чоруур. Мергежилиниң аайы-биле чарлаттынган мөөрейлерге киришкеш, тиилеп, демир-үжүүнүң бажы чидиг, бодалдары хостуг, бот-тускайлаң үннүг парлалга ажылдакчызы кылдыр аравыста иженмишаан.
Надежда КУУЛАР.
Буян ООРЖАКТЫҢ тырттырган чуруу.
“Шын” №1 2026 чылдың январь 15