Ондар Дукурович Охемчик Тыва Арат Республканың Сүт-Хөл кожууннуң Чечектиг-Хертештиг деп черге 1937 чылдың август айның 10-нуң хүнүнде малчын араттың өг-бүлезинге төрүттүнген. Оглу төрүттүнери билек-ле ооң салым-чолу белен эвес болгаш бир янзы кижи боор дээрзин тус черниң шыырак хамы ада-иезинге сөглээн деп чугаа база бар. Ондар Дукуровичиниң амыдырап эрткен чуртталгазы ылап-ла ындыг болган деп санап болур.
1952 чылдың июль айда Сүт-Хөл кожууннуң 16 совет-партия ажылдакчыларны болгаш активчилерни эрге-чагыргага удур хоралакчы контрреволюсчу чорукка буруудадып, тудуп хоругдаан. Бо политиктиг репрессия төөгүге “Сүт-Хөл херээ” деп ат-биле кирген. Буруудаттырганнарның аразында Охемчик Ондарның адазы Дукур Балыкаевич Ондар бар болган. Ону 25 чылга хосталгазын казып шииткен.
Шак ынчаар Охемчик Ондар совет эрге-чагыргага удур контрреволюсчунуң оглу деп кызагдаашкынга таваржып, Сүт-Хөл районнуң комсомол комитединиң бирги секретарынга, Совет Эвилелиниң коммунистиг партиязының Тыва область комитединиң органы “Шын” солуннуң корреспондентизинге, политиктиг репрессияга таварышканнарның музейиниң директорунга ажылдап, бир-бир бодаарга, элдептиг амыдыралды чурттап эрткен.
“Шын” солуннуң фотокорреспондентизи Ондар Охемчик Тываның төөгүчүлерниң бирээзи. Ооң тырттырган чуруктарында чээрби вектиң ийиги чартыының, чээрби бир вектиң эгезинде Тывага болган болуушкуннар артып каан. Чуртталгазының сөөлгү чылдарында Ондар Дукурович Политиктиг репрессиялар музейиниң директорунга ажылдап турган. Ооң ачазы репрессияга таварышкан, боду репрессияга таварышкан ада-иелерлиг ажы-төлдүң салымын билир болгаш, Тывага политиктиг репрессияның херечилери чуруктарлыг самбыраларны дерип, 1000 ажыг кижиниң салым-чолун аңаа көргүскен.
Ондар Охемчик шүлүктерни 16–17 харлыында бижиир апарган. 1956 чылда “Сылдысчыгаш” солунга “Ильич” деп Ленин дугайында шүлүү парлаттынган. Ооң соонда шүлүктери “Тываның аныяктары”, “Шын”, “Сылдысчыгаш” солуннарга үнүп тургулаан. 1974 чылда шүлүктериниң баштайгы чыынды ному “Ажылчынның ынакшылы” деп ат-биле чырыкче үнген. 1982 чылда Ондар Охемчиктиң шүлүктериниң “Чалыы назын хоорайы” деп парлаттынган. Ол номнардан шүлүктерни номчукчуга бараалгаттывыс.
ЧЕЧЕКТИГ МАЙ
Алаактарга, шынааларга
Анай-хаагын саглаңнаткан,
Сагыш-сеткил сергеңнеткен
Чечектиг май чедип келди.
Шончалайы, хек-даваны
Чоогаларда шокараңнаан,
Сагыжымны хөглеткензиг,
Салгынныг май чедип келди.
Ховуларга тараа чажып,
Хомустаар май,
игилдээр май.
Чайлагларга одар изеп,
Саан-сүдү элбекшиир май.
Ногаан өңгүр торгу-маңныын
Олбукталдыр чадыптар май.
Оран-чуртун, ишчи чонун
Оттурган дег, хөглелдиг май.
1979 ч.
САГЫШ-СЕТКИЛ ЫРЫЗЫ
Сагыжымда ногаан шыктыг,
Саглаң-хөлбең хадыңнарлыг,
Чаашкынныг, чылыг хүннүг
Чайгы хүннер
дүшкен ышкаш.
Сеткилимде өңгүр чараш,
Чеди чүзүн кожаалар дег,
Хемни, дагны куржай алып,
Херелденген челээштер бар.
Сагыжымда кыңгырадыр
Чаңгыланып сырынналыр,
Чалыы чүрээм хөлзеди бээр
Сарыым үнү, чадаган дег.
Сагыжымда кыш дүшпес,
Часкы хүннер чылдып турар.
Чайлаг черниң кызыл чечээ
Сагыжымда кыпкан чоруур.
Сеткилимде хайнып шиилээн,
Чеңнээн хем дег
бодалдар бар.
Каптагайым чырыы дег,
Карам эштиң сеткили бар.
1981 ч.
Чурукту архивтен алган.
Шын №30 2026 чылдың август 5
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn