Тускай шериг операциязында дайынчыларга ачы-дуза чедирилгезиниң күскү чыылдазы октябрь 22-де доозулган. Октябрь 23-те Тыва ниитизи-биле 50 ажыг тонна ээлчеглиг гуманитарлыг чүъктү ТШО-же аъткарыпкан. Ында аъш-чем, генераторлар, камгалал четкилер, эзерлер, мотороллерлер, чылыг идик-хеп, эм-таң болгаш өске-даа чыылган чүъкке немей 11 чиик автомашина база кирип турар.
Улусчу фронтунуң төлээзи, ТР-ниң Дээди Хуралының депутады Эрес Хуурак боду шак ындыг чүъктү ТШО эгелээн үеден бээр барык үжен удаа үдеп чедирген болгаш, орук-суурга байдал кайы хире нарынын билир:
– ТР-ниң Чазак Даргазы Владислав Ховалыгның даалгазы-биле Улусчу фронт база шупту кожууннар демнежип алгаш, 5 улуг чүъктүг машина-биле үнүп турарывыс бо. Бо гуманитарлыг чүък 5 аңгы угланыышкынче: Запорожье, Курск, Белгород, Брянск областар болгаш Луганск, Донецк Улус Республикаларже баар. Автомашиналарның баар-кээриниң кывар-чаар материалын “Содействие” регионалдыг фонд хандырган. Чолаачыларывыс шупту арга-дуржулгалыг, каш удаа барып каапкан оолдар-дыр. Орук узун, дүрген дизе-ле, бир неделя болгаш баар черинге чедер. ТШО девискээри чоокшулаан тудум, кончуг кичээнгейлиг болбас болза, дыка айыылдыг. Бистиң дайынчыларывыс орук ара бо машиналарны уткуп алгаш, баар черлерге чедир үдеп турар. Чылдан чылче дайынчыларывыстың чагыглары өскерлип турар. Сөөлгү үеде колдуунда техника талазы-биле чагыглар колдап турар, дроннар, дүне көөр херекселдер дээш өске-даа. Генераторлар дээрге ында чуртталганың эң кол айтырыы-дыр, ылаңгыя кыш удур ол дыка хереглелдиг.
ТШО-да эрес-дидим дайынчы даалгазын күүседип турар коргуш чок оолдарывыска ээлчеглиг ачы-дуза чыылдазынга киришкен бүгү чонувуска, дүн-хүн чок камгалал четкилерин аргып турар улуг назылыг волонтёрларывыска, ажылчын коллективтерге, хөй-ниити организациялары дээш шупту эриг баарлыг кижилерге черге чедир мөгейип, четтиргенивисти илередип тур бис – деп, Эрес Михайлович чугаалады.
Ээлчеглиг күскү ачы-дуза чедирилгезиниң сөөлгү хүнүнде дайынчыларывыска дээш чоннуң эккеп турар чүүлдерин хүлээп алыр пунктунуң өрээли шуут тарлап эгелээн.
Аяс Донгак, 55-ки гвардейжи даг-адыгжы бригаданың аъттыг-шериг кезээниң старшиназы:
– Бис ийи ай бурунгаар Тывадан ТШО-же бистиң бригаданың аъттыг-шериг кезээниң 24 аъдын устав ёзугаар эзерлери-биле катай чоруткан бис. Ынчалза-даа бистиң оолдарга өөренген эзерлери херек болуп турар. Чүге дээрге хөй дерги ол эзерлерге дергилеттинмес. Ынчангаш Тываның Аът федерациязының берген эзерлерин чорудуп турарывыс бо. Черле ынчаш тыва эр кижи аът-хөлге чаңчыккан болгаш, бистиң дайынчыларывыска аъттар дыка херек апарган. Ооң мурнунда ТШО-га аъттар турбаан, ам шенеп көөр деп турарывыс бо. Бир эвес херек болза, дараазында 24 аътты база чорударынга белен бис. Моон чоруткан аъттарывыс орукка бир ай чоруп келгеш четкен. Амдыызында Донецкиден ырак эвесте бир черде дайын шөлүнге кандыг болурун өөредип турар. Бо эзерлер чеде бээрге, дайынчылар аъттаныпкаш, даалгаларын күүседип кириптер.
Анна Сарыглар, ТР-ниң халдавырлыг аарыглар эмнелгезиниң улуг эмчизи:
– Бистиң организациявыс ТШО эгелээнден бээр ында эрес-дидим дайынчы хүлээлгезин күүседип турар оолдарывыска доктаамал ачы-дуза чедирилгезин чорудуп, ай санында бистиң ажылдакчыларывыс акшаны чыггаш, дайынчыларның чагыы ёзугаар эм-таң болгаш дроннар, мотоцикл дээш өске-даа чүүлдерни чорудуп турар бис. Бо хүнге чедир ниити түңү 3 сая рубль чедип турар. Бо удаада күскү сезонда гриппке удур болгаш балыг-бышкынга чаар, шарыыр эмнер дээш өске-даа эм-таң аймаан чорудуп турарывыс бо.
Константин Куцевалов, Тываның Журналистер эвилелиниң даргазы:
– “Шупту чүвени Тиилелге дээш!” деп акцияга Тываның Журналистер эвилели чаңгыс эвес удаа киржип турар бис. Чоокта чаа Донецк Улус Республиканың Журналистер эвилелинден дилег чагаа алдывыс. Ында генераторлар хереглеп турарын бижээш, дуза дилээн. Нарын-берге байдалда журналисчи ажылын тура дүшпейн уламчылап турар коллегаларывысты деткип, оларның дилээн күүседир дээш, эвилелдиң кежигүннери дадывыр чыылдазын дүргедеткеш, чыгган акшавыс шаа-биле барык 80 муң рубльге ийи күштүг генераторну оларже адрестээш, чорудуп турарывыс бо – деп, ол чугаалаан.
Чеди-Хөл кожууннуң Күш-ажыл болгаш социал камгалал эргелелиниң даргазы Салбак Монгушка баштаткан делегация кожууннуң мурнундан ачы-дуза чедирилгезин дужааган. Олар кожууннуң бүгү ажылчы коллективтеринден эгелээш, пенсионерлер, кадарчыларга чедир өске-даа күзелдиг улус киришкенин чугаалааш, Улусчу фронтунуң агар санынче 50 муң рубльди шилчиткеш, генераторлар болгаш УАЗ автомашинага кышкы дугуйлар чорудуп турарын дыңнаткан. Кожууннуң чону улаштыр кышкы ачы-дуза чыылдазынга киржиринге белеткенип, аъш-чем, эът аймаан чыып эгелей берген.
Ниитизи-биле күскү ачы-дуза чыылдазынга республиканың чону база катап кончуг идепкейлиг киришкен. База бир каракка илдиккен чүүл – өрээл долдур чыгдынган чүък аразында Шумов фамилиялыг кижиниң адынга адрестээн хөй посылка болгаш дүрүг-дүрүг өртке өрттенмес материал дээш өске-даа чүүлдер бар болду. Ада-чурттуң Улуг дайынының маадырлары – Шумов алышкыларны шупту билир болгай бис. Ам оларның салгалы ТШО-да чоруп турар болган-дыр аа деп бодум хуумда мөгейип, коргуш чок дайынчыларывыс шупту онча-менди Тывазынче Тиилелгелиг чанып келзин деп хөй кижиниң күзээшкининге каттыштым.
Карина МОНГУШ.
Авторнуң болгаш Ада ТЮЛЮШТУҢ тырттырган чуруктары.
«Шын» №42 2026 чылдың октябрь 29
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn