Украинаның девискээринге тускай шериг операциязын Россия эгелээн 2022 чылдан-на ТШО-нуң хоочуннарынга, киржикчилеринге болгаш оларның өг-бүлелеринге деткимчени көргүзериниң кол аргаларының бирээзи чиигелделиг социал керээ болган. Эң ылаңгыя тулчуушкуннарга балыглаткан, кадыы баксыраан, ынчалза-даа тура-соруу күштүг, ажыл-ишке кызымак дайынчыларга, оларның өг-бүлелеринге тайбың амыдырал-чуртталгага бергелерни ажып эртеринге социал керээ дыка дузалыг.
Улуг-Хем кожуундан Ким Джо-Ян тыва улустуң национал спорту баг адарынга бичии назы-харлыында-ла хандыкшып, маргылдааларга чедиишкинниг киржип чораан. Украинада тускай шериг операциязындан төрээн черинге чанып келгеш, ча-согунну чазап кылырын сонуургай берген. Тыва национал ча-согунну болгаш баг адар спортка херек чүүлдерни кылып бүдүрер биче цехти тургузар талазы-биле социал керээ төлевилелин Ким Джо-Ян республика чергелиг социал керээ комиссиязынга камгалап шыдаан.
Улуг-Хем кожуундан тускай шериг операциязының киржикчизи Кежик Оскур ыяш дилдирер биче бүдүрүлге төлевилелин камгалап алган. Социал керээ акшазы-биле пилораманы болгаш ажылга херек өске-даа дериг-херекселди садып алган.
Тускай шериг операциязынга киржилге үезинде эрес-дидими-биле амы-тынындан чарылган дайынчының авазы Урана Тунгур-оол массаж кабинедин Шагаан-Арыг хоорайга ажыдып, аңаа кадыкшылга талазы-биле ачы-дуза чедирер төлевилелди 2024 чылда камгалап алган. Тускай шериг операциязының киржикчилеринге кадыкшылга ачы-дузазын чедирери база ооң төлевилелинде көрдүнген.
Социал керээлерни чарып алыры-биле төлевилелдерни ажылдап кылырынга тускай шериг операциязының киржикчилеринге “Ада-чурттуң камгалакчылары” фондунуң ажылдакчылары болгаш кожууннарда координаторлары дузалап турарын база демдеглээр апаар.
Тускай шериг операциязының киржикчилери болгаш оларның өг-бүлелеринге социал керээ чарар программаның республикада кол оператору — Чонну ажылга хаара тудар талазы-биле албан чери. Бо албан чериниң дыңнатканы-биле алырга, тускай шериг операциязының киржикчилери болгаш оларның өг-бүлелери 2025 чылда 170 социал керээни чарган. Оларның аразында 90 кижи ТШО-нуң киржикчилери база оларның 80 өг-бүлези. Тускай шериг операциязының 4 киржикчизи боттарының хууда бизнезин ажыдарынга керээни чарганнар. Олар 3 пилорама, техника септелгезиниң 6 станциязы, идик септелгезиниң 3 мастерскаязы дээш өске-даа ажыл-чорудулганың биче бүдүрүлгелерин ажыткан. Чижээлээрге, Сергек Күжүгет Кызылга пилорама ажыдар, тудугнуң дилиг материалдарын бүдүрүп үндүрер төлевилелди камгалаан. Ыяш кезип алырынга чөпшээрелди чогуур органнардан алган, пилорама болгаш ооң дериг-херекселдерин садып алган, оларны тургузары арткан. ТШО-нуң хоочуну Айдаан Сендажы автомашиналарның салоннарының ишти-даштын шеверлеп септээр, будуур, аштап-арыглаар станцияны ажыдарының төлевилелин камгалап шыдаан.
Мал-маган азырап өстүрер, тудуг-септелге ажылдары чорудар, амыдырал-хандырылга ачы-дузазы чедирер төлевилелдерни ТШО-нуң киржикчилери камгалап ап, тайбың ажыл-иште чедиишкиннерлиг апарганнар.
Тускай шериг операциязындан халашкан дайынчыларга социал керээниң тускай хевириниң чиигелдезин көргүзүп эгелээри 2026 чылдың январь 1-ден күштүг апарган. Ол дээрге 2025 чылдың март айда “Ада-чурттуң камгалакчылары” фондунуң ажылдакчылары болгаш ооң хоргадалында кижилерниң төлээлери-биле ужуражылга үезинде Россияның Президентизи Владимир Путинниң берген даалгазының күүселдези-дир.
Ол социал керээниң тускай хевириниң онзагай талазы — өг-бүлезиниң кежигүннериниң кижи бүрүзүнүң орулгаларының хыналдазы чокка 350 000 рубль акшаны ТШО-нуң киржикчизи хууда бизнести ажыдарынга, өөредилгеге болгаш өске-даа хереглелдеринге ап болур. Бо чиигелдени күрүне ТШО-нуң киржикчилеринге оларның Ада-чуртту камгалаарынга ачы-хавыяазынга үнелел кылдыр көргүскени ол. Бо керээни социал камгалал органнары таварты чарар. Ону чарып алырда, ооң программазын ажылдап кылыр, алызында чедип алыр ужурлуг түңнелдерин айтыр. Социал керээни боттандырарынга үндүрген чарыгдалдарны чектер болгаш өске-даа документилер-биле ТШО-нуң киржикчизи бадыткаар ужурлуг. Социал керээниң төлевилели күүсеттингенде, түңнел сорулгалар чедип алдынган деп санаар, акша-төгерик талазы-биле ТШО-нуң киржикчизинден кандыг-даа негелделер чок боор. Бир эвес социал керээниң негелделери күүсеттинмээн, акшаны чөптүг чылдагааннар чокка өскээр чарыгдаан болза, социал камгалал органнары соцкерээ-биле алган акшаның чамдыызын азы шуптузун күрүнеге дедир эгидерин ТШО-нуң киржикчизинден негээр эргелиг.
Ш. КҮЖҮГЕТ белеткээн.
Чурукту интернеттен хоолгалаан.
“Шын” №1 2026 чылдың январь 15