Эвээш шимченири кадыкшылга шыңгыы хора чедирип турар. Бүгү делегейниң кадык камгалал албан чериниң медээлеринден алгаш көөрге, делегейде чылдың-на 3,2 сая кижи шимчээшкин чедишпезинден өлүп-хорап турар.
Спорт-биле өңнүктежири дээрге кадыкшылды быжыглаарынче угланган чугула камгалал-дыр. Мага-боттуң доктаамал шимчээшкини кижиниң деңзизин өйлевишаан, сагыш-сеткилдиң кадыкшылын эки деңнелге тутпушаан, ниитизи-биле амыдыралдың шынарын экижидип, чүрек-дамыр аарыгларын болдурбазынга дузалажып турар.
Бир кижиге спорт, бир кижиге күш-культура-даа болур. Ынчалза-даа кандыг-даа таварылгада үргүлчү шимченип, күш-культура-биле өңнүктежип-ле турар болза, кадыкшылга эки салдарлыг.
Спорт биле күш-культура боттарының аразында ылгалдыг. Спорт чүстерге, шыңганнарга, хол-бутка болгаш иштики органнарга улуг күжениишкин болур. Аңаа тускай белеткел херек. Ол чокка спорт-биле өңнүктешкеш, кемдээшкин ап болур. Белеткел чокка күш-культура кандыг-даа кижиге болур.
Хөй шимчээшкин чок, олутпай амыдырал ханда холестеринниң хемчээлин көвүдедир, бүдүмелдер солчулгазын оожургадыр, хан базыышкынын бедидер. Ол ышкаш чүрек-дамыр аарыын 30 хуу, чигир аарыының 2-ги хевирин 27 хуу, улуг шөйүндүнүң болгаш эмиг безинге ыжыктарны 21-25 хуу көвүдедип турар.
Кадык болуру-биле амыдыралче шимчээшкинни киирерде, бөлүк-бөлүк шыңганнарга мергежилгелерни бичиилеп эгелеп алгаш, чоорту ону кылыр үезин болгаш санын көвүдедип чоруй баар. Хары угда берге мергежилгелер кылган ажыы чок. Эртенги сула шимчээшкинни кылып эгелээш, үспейн, хүн бүрүде кылыры чугула. Чүгле харын аарый бергенде, үзүпкен-даа болза, экирий бергеш, катап база эгелээр.
Эвээш шимченири дээрге таакпылаары, артык деңзи, ханда холестеринниң хөйү, бедик хан базыышкыны-биле бир дөмей аарыгларның тыптыр база бир чылдагааны. Сан-чурагай-биле алгаш көөрге, шимчээшкин чок кижилерниң 30 хуузу чүрек аарыгларындан, 27 хуузу чигир аарыының 2-ги хевиринден, 21-25 хуузу улуг шөйүндү база эмигниң хоралыг ыжыктарындан аарып турар болган.
Кижиниң мага-бодунда бүгү органнарга болгаш клеткаларга шимчээшкин канчаар-даа аажок чугула. Арыг агаарга агаарлаашкын хан-дамыр эргилдезинге, ханның кислород-биле чемненилгезинге, чаа клеткаларның тургустунарынга ажыктыг. Назы-хар улгаткан тудум, эът-хан бичиилеп, күжүвүс эвээжеп, чүстерге өскерлиишкиннер тыптып эгелээр. Сула шимчээшкин шыңганнарның күжүн камгалап арттырып алырынга ажыктыг.
16 хардан 60 хар аразында кижилерге чүрек эки ажылдазын дээш, неделяда эвээш дизе 150 минута дургузунда шимчээшкин турар ужурлуг. Оон-даа экижидер дээр болза, 300 минута чедир көвүдедир. Ол дээрге хүнде 30-45 минута шимчээшкин-дир. Албан-на тускай дериттинген спорт залынче баары албан эвес, бажыңга ажыл-агый, сула шимчээшкин кылыры, дүрген кылаштаары, танцылаары, ажы-төл-биле ойнаары база шимчээшкинге хамааржыр. Спорт-биле өңнүктежир мурнунда кадыкшылының аайы-биле кызыгаарлаашкыннар бар бе дээрзин эмчиден айтырып алыр.
Чамдык улуска хөй кижи-биле кады фитнес-клубтар баарга эптиг. Чүге дээрге олар өскелерге деңнежип, өөрүн эпчок байдалга эккелбес дээш, аажок кызарлар. Ындыглар күш-культура-биле өңнүктежир деп бодаар болза, шак-ла ындыг сорулгалыг эшти тып алганы дээре. Чамдык улуска бодунуң чедип алган түңнелдерин, күш-шыдалын өскелерниң мурнунга көргүзүп тургаш, күш-культура-биле өңнүктежирге эки. Оларга өскелер-биле мөөрейлежир тускай программалар тааржыр. Специалист кижиниң тургускан программазын ёзугаар сула шимчээшкиннер кылырынга таарзынар улус база турар.
Чыжыргана СААЯ.
Чурукту интернет четкизинден хоолгалаан.
2025 чылдың август 28 “Шын” №33