Өлчей-оол МОҢГУШ, ССРЭ-ниң Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү.
ТӨРЭЭН ЧЕРИМ
Өзүм-тыным тудуш чуртум,
Өскен-төрээн тыва черим,
Сени мактаар, сени деңнээр
Чечен сөстер чедишпес-тир – улуг-дур сен.
Ынчангаштың ынак мен, ынак мен,
Ындынныг-ла мен.
Кадыр тайгаң, хамык аргаң,
Чечек-биле шиметтинген
Калбак ховуң, көвей хемиң
Челээш өңде чайынналган – чараш-тыр сен.
Ынчангаштың ынак мен, ынак мен,
Ындынныг-ла ынак мен.
Арбын малдыг, кежик-чолдуг
Ажылчы чон омак-хөглүг,
Алдын, мөңгүн, аңныг-меңниг
Арга-сыннар аржаан суглуг – байлак-тыр сен.
Ынчангаштың ынак мен, ынак мен,
Ындынныг-ла ынак мен.
Өзүм-тыным тудуш чуртум,
Өскен-төрээн тыва черим,
Чарлып болбас эргимим сен,
Чассып чоруур авам ышкаш, эргелиг сен.
Ынчангаштың ынак мен, ынак мен,
Ындынныг-ла ынак мен.
1962
ЧУРТТАКСААР МЕН
Ак-көк дээрниң хоюг, чараш делгемнери
Аяс, арыг турарын-на күзээр-дир мен.
Эртемденниң эгелеп каан шинчилели
Эчиске киир эртинезин ажытсын деп,
Алдын хүннүң херелинге
Амыр тайбың чурттаксаар мен.
Черниң кыры, мөңге час дег, чылдан чылче
Чечектелип турарын-на күзээр-дир мен.
Чоннуң улуг, чогаадыкчы үүлези
Шорулгак чок, күзел хандыр чогузун деп
Чырык черге амыр чоргаар
Чыргал чаяап чурттаксаар мен.
Агып баткан хемнер, хөлдер, далайларым
Аржаан болуп, чыдарын-на күзээр-дир мен.
Кижилерниң күжү-биле чүгеннеткеш,
Кижилерге дыңнангыр бооп, чагыртсын деп,
Эки чуртум сугларының
Ээзи бооп чурттаксаар мен.
Агаар – хоран, суглар – хоран, черим – хүл бооп,
Амыдырал буурап каарын күзевес мен!
Чаңгыс катап төрүттүнер салым-чаяан
Чараш болгаш хомудал чок болзунам деп,
Катаптавас тыным-биле
Халап дуглай чурттаксаар мен!
Өртемчейни дайын-биле өрттедиксээр
Өлүрүкчээ өжүм ханмас өжээти мен.
Атомнуг боо-чепсек адар туржук,
Ады-сураа делегейге турбазын деп,
Дагыннавас назынымда
Дайын дуглай чурттаксаар мен!
1964
Моңгуш ДОРЖУ, ССРЭ-ниң Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү.
Экии, Тывам, каас черим,
Ээп өскен ынак авам.
Хөлбегер көк эзимнериң
Элеп чуксуг чыды безин
Хөлчок ынак оглуң меңээ
Эм-таң ышкаш чытталып чор.
Шынаа шыкта чапты берген,
Чадып кагган ааржы дег хой,
Чыраа, саяа девип самнаан
Шаттар сана чылгылар-даа
Кадыр-кашпал сыннар ажыр
Караам орта көстүп кээр-дир.
Хөөмей биле каргыраага
Хөңнүн сөглеп, чадаганнаар
Омак-хөглүг мээң чонум
Адар даңны уткуй ырлап,
Оран-чуртун алдаржыдар
Ажыл-иште чаржып турар.
Бүрү тырткан чаш хаак ышкаш,
Оглуң ырын хүлээп ап көр.
Оттуг чүрээм сээң-биле
Бургег, кааңда кады чоруп,
Чүү-даа бергээ торулбайн
Шүглүп чорууйн, ынак Тывам!
1971
“Шын” №6 2026 чылдың февраль 19