Степан САРЫГ-ООЛ, Тываның улустуң чогаалчызы.
* * *
Көвей хемнер кедээзинден чуглуп баткаш,
Хөглүг-омак шимээн-дааштыг ырлап чыдар,
Чойган, пөштүг мөөрүктерден эдектелген
Чодураалыг делгем улуг хемнер чедир
Эрте шагдан ызыгуурлуг малчын чоннуң
Эгээртинмес малдар сүрүү бүргеп шыпкан,
Торгу-маңнык хээзи дег каас чуртум,
Тодуг чоруум сенде болгаш, ынак-тыр мен.
Чиндигир көк көктүг-шыктыг шынааларда
Аъттыг кижи көзүлбейн баар терең сиген,
Чиргилчинниг делгем улуг ховуларда
Алдын өңнүг далай ышкаш арбай-тараа
Чымчак, таптыг чывар салгын аайы-биле
Чындыңнадыр өрү, куду чалгып чыдар.
Күжүр чуртум, чараш чуртум, байлак чуртум,
Күштүг чоруум сенде болгаш, ынак-тыр мен.
Эрткен кижи мактап ханмас элбек аңнар
Эзим, каскак, каъттар, сыннар шыва берген:
Өөр-өнер чараш кылдыр чыглып алган
Өрү-куду шуужуп турар магаданчыг,
Аңгыр, казы, айлаң-кужу дүне-хүндүс
Амыранчыг аян ырын ырлажып кээр
Эртинелиг эки чуртум, хөглүг чуртум,
Эрес-омаам сенде болгаш, ынак-тыр мен.
Юрий КЮНЗЕГЕШ, Тываның улустуң чогаалчызы.
* * *
Суузун харны каш арт ажыр сывыртааштың,
Шугулдаан хат шуурган болуп хуула берген.
Дүъште чаа-ла каалама оруктарны
Дүвү хөме хөртүктээштиң, муңгаштапкан.
Орук үндүр шанактаныр чорумалды
Орта манап, хүнзевейн чорупкан мен.
Шуудун харааш, менче уткуй үнериңде:
“Шуурган кажан намдаарыл?” – деп айтырбаан сен.
Кыжын, чайын кайыже-даа аъттаныр дээш,
Шавылыырже холум сунгаш, ээгип чыда,
Шак ол хүннү болганчок-ла сактып кээр мен.
Кыржаң соокта, бедик артка, чүгле ынчан
Частып келген шеңне чечээ ам-даа меңээ
Чалар от дег чалбырааштыг көстүп чоруур.
1957
Эдуард МИЖИТ, Тываның улустуң чогаалчызы.
* * *
«Ай, хүн адаа – шак бо сарыг өртемчейде
Чаа солун чүве черле чок!” дээри шын.
Амыдырал – чүъктүг теве – үе-шагда
Чаңчыкканы оруу-биле бар-ла чыдар.
Адан теве чыскаалыпкан чиңни дургаар
Сарынналган кижи үнү ырлап чоруур.
Аян-хөөнү катаптанмас ол үн турда,
Чамбы-дипти чаартып чоруур чүве бар-дыр.
Мөгеннерде сактыышкынын чүктеп алгаш,
Мөңге шагдан мөңге шагже эртип чыда,
Чалгааранчыг кегженгилээн чуртталгада
Бөгүн чаа-ла төрүттүнгеш, өзүп ора,
Бөдүүн чүве бүрүзүнге элдепсинер
Чаштың караа – чаңгыс-ла чаа чүве ол боор.
Шаңгыр-оол КУУЛАР, Тываның Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү.
ЧЕЧЕКТЕРДЕН КӨРҮП ЧОР МЕН
Чылдар эртип, чулчургайым көгергиже,
Шыктыг, көктүг чайлагларым утпас-тыр мен.
Чүреккейим ханызында имистелген
Чаңгыс сылдыс сагыжымны чылдып чоруур.
Ада-өгбем ыдык чурту Сайлыг-Хемде
Айның чаазы, чайгы эртен чедип келдим.
Аныяамдан аас-кежиим чүглеп чораан
Анай-карам баскан изин дилеп чор мен.
Күзээн эжиң маңаа келбээн диген ышкаш,
Хүрең-кызыл хүрегелдей чайганы-дыр.
Күжүрүмнүң уттундурбас хүлүмзүрүүн
Хүннүң төлү – чечектен-не көрүп тур мен.
Виктор САГААН-ООЛ, Тываның Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү.
* * *
Четчи берген чечектерни чарашсынып,
Чеже катап чазын, чайын чулбажык мен.
Болганчок-ла саглаңнады силгииримге,
Борбак кылаң дамдылары черже шуужар.
Агаар шыгын чайгы дүне чечектерге
Арттырып каар чылдагааны чүде чүвел?
Ынакшаанын оскунганда, кижи ыяап
Ыглай бээрин херечилээн болуп магат.
Чаъс чагбас, кааң чай-даа эртип турда,
Сарыг чечек албан үнер ужуру чүл?
Чараш чүве кажанда-даа багай болбас,
Чараш болуп артып каарын айыткан бе?
Бодум хуумда буураргыже чурттап келгеш,
Бойдус ышкаш шынчы мерген чок деп билдим.
“Шын” №1 2026 чылдың январь 15