ҮШ ЧҮВЕ КАРА
«Yш чүүл чүве чамбы дипте кара-дыр — деп,
Yе-дүптүң мергеннери түңнел кылган:
Хөө — кара, дүмбей — кара, сагыш — кара».
Көвүдедир тайылбыр-даа тургуспааннар.
Боттары ооң ужурун тып алзыннар дээш,
Бодавыже, салгалдарга бүзүреп каан.
Канчалдыр-даа хере-шөе бодаарымга,
Хамык бактың дээжизи оларда боор:
Хөө дээрге өрттүг дайын уржуу хире,
Көшкүн, дарлаар амыдырал — дүмбей ол дег,
Сагыш багы — кузум ышкаш кара боорун
Чандыр-дыр дээр кижилер чок, чөптүг херек!
ҮШ ЧҮВЕ ДОШКУН
“Үш чүүл чүве чамбы дипте дошкун-дур” – деп,
Үе-дүптүң мергеннери түңнел кылган:
“Эзер алган аът кончуг,
эриин ашкан далай кончуг,
эрин хоскан кадай кончуг”.
Эчизинге чедир тода сайгарбааннар.
Баажызын болур-чогуур сөглеп каанда,
Магадылап көргейлер аан дишкеннер боор.
ҮШ ЧҮВЕ ДУДУУ
“Үш чүүл чүве чамбы дипте дудуу-дур” – деп,
Үе-дүптүң мергеннери түңнел кылган:
“Сугда – халып, дагда – куржаг, дээрде – багана”.
Шуудадыр оон хөйнү сөглевээннер.
Болбаазын шаг кижилери алызында
Боттандыргаш, биле бээр деп көргеннер боор.
Куржаар туржук – дагны үттеп, эзилдирип,
Хуулгаазын каң, шой кылдыр шилчидиптер.
Халыптаардан – торлуш чокка иштин чиндип,
Кайнаар, чүге херек болдур – чая соптар.
Баганадан – октаргайже хандыр шымнып,
Бажың-балгат тудуп алган чурттап турар.
1980 ч.
ЫРААН ТУДУМ...
Сен чок черге сергелең өй –
Часкы айлар караш кынды.
Сен чок черге чечектиг май –
Чараштанып эрте берди.
Булак суглар частып-частып,
Бууккан хөрээн ырлажып каан.
Чодураалар аккыр чечээн
Човай бергеш, чашканнапкан.
Сен чок черге чайнаан чырык
Бүлүрерти көстүр болду.
Сен чок черге чалынныг от
Бүлээн-сериин чылдыр чорду.
Өрээлимге олуртунмас –
Сагышка соок, хос-ла чүве.
Өрү хүннүң чылары чок –
Чаңгыс черде өртеп каан дег.
Сени бодааш, хөйнү билдим:
Ыраан тудум ынаам дендээн.
Сени бодааш, хөйнү кылдым:
Ыры-шүлүүм чалгынналды.
1979 ч.
ҮРДЕ ЧООР БЕ?
Кажан, каяа, кандыг хүнде
Сеңээ мен душканым ол?
Кайы чапта чүрээм согуу
Сеткилиңче дамчый бержик?
Үе-шагның чылгырын аар!
Үрде азы чоокта чоор бе?
Ынакшылдың делгем оруун
Ырлап эрткен улус бис бе?
Кыва берген чүректерниң
Хуулгаазын чалбыыжынга,
Ыры бажы каткан эвес,
Ындынын ап чораан боор бис.
Хүннүң изиг чалбыраажы
Судалдарда хайынган дег,
Күштүг, чалыы назынывыс
Шуурганы намдаваан-дыр.
Кажан, каяа, кандыг хүнде
Катчы берген улус боор бис?
Эригер дээр ужур билбес
Элдеп бүдүш турар-дыр ам!
1979 ч.
Монгуш ӨЛЧЕЙ-ООЛ, ССРЭ-ниң Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү
Чурукту ГигаЧатка чуруткан.
“Шын” №12 2026 чылдың апрель 2
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар https://max.ru/join/egenQjfuGzdL6mt0tSEaIo13rmlpMRQzzSnZQdqfHFY