Тываның Улуг-Хем, Чөөн-Хемчик, ыраккы Тожу кожууннарның суурларында чыл дургузунда септеп чаарткан сес кадык камгалалының объектилерин январь 7 биле 8 хүннеринде ажыткан. Россияның Президентизи Владимир Путинниң эгелээшкини-биле боттандырган «Узун болгаш идепкейлиг назын» национал төлевилелдиң кадык камгалалының бирги звенозун эде чаартыр программазы езугаар Тожу кожуунда поликлиниканы септээн, а Торгалыг суурда амбулаторияны база Ий, Бажың-Алаак, Теве-Хая, Хайыракан, Хорум-Даг, Шеми суурларда фельдшер-акушер пунктуларын туткан.
Чөөн-Хемчик кожуунда шупту көдээ эмнелге албан черлери 1930 чылдарда туттунган болгаш, немей туткулаан черлерге ажылдап турганын сагындыраал. Бажың-Алаак, Теве-Хая, Хайыракан, Хорум-Даг, Шеми суурларга амгы үениң шупту негелделеринге дүгжүп турар эмнелге оран-саваларын бир дугаар тутканы ол.
Фельдшер-акушер пунктуларының болгаш амбулаторияларның ажыдыышкыны суурнуң чурттакчыларынга өөрүшкүлүг болуушкун болуп, бүгү суур ону демдеглээн. «Мындыг чараш тудугну база төрээн суурум канчаар сайзырап турарын көөр аас-кежиктиг болганымга дыка өөрүп тур мен — деп, Теве-Хаяның улуг назылыг чурттакчызы Өдек Белековна Содунам чугаалаан. Чараш оран-сава дээш республиканың удуртукчуларынга болгаш тудугжуларга четтирдивис, чаңгыс чер чурттугларывыстың кадыкшылын быжыглаар дээш маңаа ажылдаар специалистерге чедиишкиннерни күзедим».
Январьның 8-те ыраккы Тожу кожуунда капитал септелге соонда участок эмнелгези база Ий суурда чаа фельдшер-акушер пунктузу ажыттынган.
Тываның кадык камгалал сайыдының бирги оралакчызы Марианна Куулар чаарттынган эмнелге албан черлериниң ажыттынганы-биле кожууннуң чурттакчыларынга байырны чедиргеш, ыраккы болгаш чедери берге черлерге баштайгы эмчи дузазын хөгжүдери — адырның кол угланыышкыннарының бирээзи дээрзин демдеглээн.
Ий суурда бирги ФАП-ты 1939 чылда ажыткан, ол ооң эмчизи Галина Федоровнаның ада-иезиниң бажыңынга турган. Ийиги тудуг чоорту эргижиреп элээн. 1990 чылдарда ФАП-тың бодунуң бажыңы чок турган, ынчангаш эмчилер аңгы-аңгы оран-саваларга ажылдаар ужурга таварышкан. Кожуун чагыргазы сөөлзүредир ийи аалдыг чуртталга бажыңының бир талазынче ФАП-ты көжүрген болгаш, бо хүнге чедир аңаа ажылдап турган.
Долаана Томуровна Серен ФАП-ты 18 чыл удуртуп келген. Ол — беш ажы-төлдүң иези, өөнүң ээзи база эмчи – тус черниң уруглар садында фельдшер болуп ажылдап чоруур.
Тожунуң төп кожуун эмнелгезиниң ажылдакчылары өөрүшкүзүн база үлешкен. Эмнелгеге 40 чыл ажыг ажылдаан эмчи сестралары Урана Базыр-ооловна Тобурак биле Валентина Кыргысовна Худер чаарттынган поликлиниказының дугайында чылыг-чымчак сөстерни чугаалааннар. Эмчи училищезин дооскаш, ырак-узак Тожу кожуунче аъттанып, боттарының салым-чолун, профессионал амыдыралын бо чер-биле холбап, ында артып кааннар.
Кадык камгалалының бирги звенозун эде чаартыр программа-биле чаарттынган поликлиника бо хүнде 17 чылыг, эки дериттинген өрээлдерлиг: тарылга өрээлдери, участок терапевтилери биле педиатрлар кабинеттери, невролог, дерматовенеролог, хирург, чаа дериг-херекселдиг стоматология кабинеди, Россияга бүдүрген амгы үениң «Карс» рентген аппараттыг флюорография өрээли бар. Шупту өрээлдерде изиг болгаш соок суг бар — ооң мурнунда ындыг таарымчалыг байдал чок турган.
ТР-ниң Чазааның парлалга албаны.