Хам-Сыра кежилдир көвүрүг
Тываның социал адырынче бодунуң акша-хөреңгизин киирип турар компанияларның бирээзи — «Ареал». Бо компанияның чиңгине директору Владислав Свиблов биле Тыва Республиканың Баштыңы Владислав Ховалыг «Ареалдың” Тожуда тудуп турар социал ужур-дузалыг объектилериниң тудуу кандыг чоруп турары-биле таныжып чораан. Олар дээрге Тожу кожууннуң төвү Доора-Хем суурда спорт залы болгаш Хам-Сыра хемни кежилдир көвүрүг.
Хам-Сыра хемни кежир тудуп турар чаа көвүрүг Ырбан биле Ий суурларның аразында. Эң ылаңгыя Ырбан суурнуң чурттакчыларынга көвүрүгнүң тудуу – улуг өөрүшкү. Часкы, чайгы, күскү үелерде бо суурнуң чурттакчыларынга кожуун төвү Доора-Хемге чедип, эмчи-домчуларга кирип эмнедири, өске-даа ажыл-херектер бүдүрүп алыры дыка берген турган. Чаа көвүрүг ажыглалга кирерге, Ий, Доора-Хем суурларга чедип алырынга шапкын Хам-Сыра хем шаптараазын эвес апаар.
Чаа көвүрүгнүң ийи ужун салыр черлерде хемниң эриктерин демир-бетон-биле быжыглаан. Көвүрүгнүң демир ооргаларын Хам-Сыраны кежилдир эптээр ажылдар доозулган. Узун дурту 256 метр көвүрүгже ийи талазындан оруктар кылыр ажылдарны тудугжулар чорудуп турар. Бо көвүрүгнү аай-дедир ийи дилиндек оруктуг кылдыр туткан. Чаа көвүрүгнүң күчүзү – 100 тонна азы 100 тонна чүъктүг машиналар хары угда бо көвүрүглеп эртип болур.
«Ареал» компанияның чиңгине директору Владислав Свибловтуң Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгга дыңнатканы-биле алырга, көвүрүгнүң тудуу август айда доостур.
Владислав Свиблов биле Владислав Ховалыг «Ареал» компанияның Доора-Хем суурда тудуп турары улуг спорт залга база кады чорааннар. Бо спорт залы «Ареал» компанияның Тывада тутканы ийи улуг спорт комплекстериниң бирээзи. Баштайгы ындыг улуг залды 2025 чылда Эрзин суурга туткан. «Ареал» компания ниитизи-биле Тываның суурларында сес спорт залдарының тудуун акшаландырган.
Тастыгда комбинат
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг Эрзин кожуунда Тастыг деп черде литий чыдынында тудуп турар комбинаттың тудуу-биле таныжып чораан. Сенгилен сынның сиртинде Тастыг-Ой деп черде литий рудазы болбаазырадыр комбинаттың кол бүдүрүлге черлериниң ханаларын тудуп үндүрүпкен.
Комбинаттың тудуунда ажылдап турар тус черниң чурттакчылары-биле Владислав Ховалыг ужуражып чугаалашкан. Тудугда ниитизи-биле 120 тус черниң чурттакчылары ажылдап турарын олар Тываның Баштыңынга дыңнадып, ажылдаарынга болгаш чурттаарынга таарымчалыг байдал бар, ажыл төлевири база кылган ажылдың хемчээлинге дүгжүр-дүр деп чугаалааннар.
Литийниң Тастыгда курлавыры ону 27 чыл дургузунда казып болбаазырадырынга четчир. Комбинаттың тудуун 2028 чылда доозуп, ону ажыглалга киирер. Ооң ажылчыннарының чартык кезии тус черниң чурттакчылары болур. План ёзугаар алырга, чаа комбинат литий болбаазырадырынга төлевилээн күчүзүнче 2029 чылда үне бээр.
Тастыгда комбинатка Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг-биле кады «Ареал» компанияның чиңгине директору Владислав Свиблов чораан.
/ Ш. ЛОПСАН белеткээн.
Чуруктарны ТР-ниң Чазааның парлалга албанындан алган.
“Шын” №29 2026 чылдың июль 30
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn