Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг Сүт-Хөл кожуунга ажыл-агыйжы сургакчылаашкын үезинде социал ужур-уткалыг объектилерниң комплекстиг хыналдазын чорудуп, чурттакчы чон, тус чер чагыргаларының төлээлери, тускай шериг операциязының киржикчилери-биле ужурашкан.
Сургакчылаашкынның кол кезээ — чон-биле хууда ужуражылга болган. Регионнуң удуртукчузу чер-черде байдалды боттуг үнелеп, чедимчелиг шиитпирлерни ажылдап кылыр дизе, чурттакчы чон-биле дорт харылзаа чугула черни ээлээр дээрзин демдеглээн.
«Чурттакчылар-биле хууда ужуражылгалар – кожууннарда херек кырында байдалды билип алырының эң-не эки аргазы. Төлээлекчилер чокка кижилерниң үзел-бодалын дорт дыңнаары чугула херек. Чүгле ынчан демнежип тургаш, хүннүң чидиг айтырыгларын чедимчелиг шиитпирлеп ап болур бис» - деп, Владислав Ховалыг демдеглээн.
Республиканың Баштыңы Суг-Аксы суурда республиканың социал-экономиктиг бот-тускай хөгжүлде программазы-биле туттунган тараа шыгжаар черни көрген. Тус черниң чурттакчызы Вениамин Ооржак күрүне деткимчези-биле шаңны тудуп, чогуур техника аймаан: трактор, чүък чүдүрер машина, дырбааштар, УАЗ машинаны садып алган. Ажыл-агый 2024 чылда 130 тонна сула дүжүдүн ажаап алган, а бо чылын суггат системазын туткаш, дүжүттү 200 тонна чедир көвүдедир деп планнаан. Өг-бүле бизнезин хөгжүдеринге сайгарлыкчының ажы-төлү база идепкейлиг киржип турар.
«Уругларны бичиизинден тура күш-ажылга өөредиринге ооң хамаарылгазы - ылаңгыя чогаадыкчы күш-ажылдың болгаш өг-бүле ыдыктарның чылында, езулуг үлегер-чижек болур. Кажан кижилер деткимчени ап, ажыл-херээнге бүзүрээр болза, олар төрээн чуртунга чедиишкиннерни эккээр аргалыг дээрзин шак мындыг төөгүлер көргүзүп турар» - деп, регионнуң Баштыңы чугаалаан.
Сургакчылаашкан үезинде тускай шериг операциязының киржикчилери-биле ужуражылгаже онза кичээнгейни углаан. Регионнуң Баштыңы дайынчылар-биле республиканың социал-экономиктиг хөгжүлдезин, ол ышкаш тайбың амыдыралга чаңчыгарынче болгаш бот-сайгартылгазынче угланган деткимче хемчеглерин чугаалажып көргеннер. Бодунуң херээн ажыдарынга, өөренип алырынга азы хуу ажыл-агыйын ажыдарынга акшаландырыышкын алыр аргалыг «Агромотиватор» программа болгаш социал керээ программазы дыка ажыктыг.
«Тускай шериг операциязының киржикчилерин херек кырында ажылче хаара тудуп, шынарлыг өөредилгезин болгаш хууда эгелээшкиннерин деткээш, даартагы хүнге бүзүрелди хандырар ужурлуг бис» - деп, Владислав Ховалыг демдеглээн.
Часкы үерлээшкин үезинде Алдан-Маадыр суур чурттакчыларының айыыл чок чоруун хандырар айтырыгларга база доктааган. Суур 2023 чылда дээш, чаңгыс эвес удаа суг үеринге таварышкан. Амгы үеде камгалал хемчеглерни алырының ийи аргазын көрүп турар: күрүнениң эксперт үнелелин алган белен төлевилел-санаашкын документилери езугаар 3,5 хире километр узун камгалал чалды тудар, азы Хемчик хемниң агымын каттыштырары-биле ооң дүвүн ханыладыр.
Суг ап болур айыылдыг зонада 17 өреге база 3 малчын аалдар бар. Республиканың Баштыңы чурттакчы чоннуң камгалалынга хамаарыштыр кырында ийи арганы эки өөренип, ооң дээштиин үнелеп, таарымчалыг шиитпирни шилип алырын чогуур яамыларга дааскан.