Көрүкчүлерниң сонуургалын боттарынче хаара тудуп, оларның сагыш-сеткилин дүвүредип, харын-даа мырыңай уярадыптар дамчыдылгаларны кылып чораан тыва телевидениениң режиссёрларының бирээзи Людмила Буянова. Кызылдың школаларының бирээзин Людмила доозупканда, Кызылдың телевидение студиязы 1966 чылда ажыттынган. Телевидениеге ажылга ону хүлээп алыр деп улуг идегел чок-даа болза, алыс черле боду орлан-шоваа болгаш, ажылдаар күзелин илередип, Люда телестудияга чедип келген. Ону режиссёрнуң дузалакчызы ажылга хүлээп алганынга Людмила боду безин кайгап каан, адында “режиссёр” деп сөс бар ажылга ажылдаарынга ол дыка өөрээн. Дамчыдылгаларның белеткелинге киржип, режиссёрнуң даалгаларын күүседип тура, телевидение талазы-биле чаа чүүлдерни билип алыры-биле ол ажыл Людага солун болган. Дамчыдылгалар белеткелиниң үезинде ооң бодалдарын режиссёр кичээнгейге аптары режиссёр болуксаар күзелди улам күштелдирген. Телевидение режиссёру дээрге студияның аппараттар комплекизиниң дамчыдылгалар белеткээринге херек бүгү-ле аргаларын режиссёрнуң пультузун дамчыштыр ажыглаар техниктиг билиглиг, редакторнуң сценарийде илереткен темазын экранга көстүр кылдыр хуулдурар, кино болгаш телеоператорлар, үн оператору, студия чырыдыкчызы дээш өске-даа элээн хөй кижилер-биле хары угда ажылдаар организатор кижи-дир. Олар режиссёрнуң чогаадыкчы бодалдарын билип алыры, боттарының ажылының аайы-биле боттандырары ооң бодундан дыка хамааржыр.
Людмила Буянова уран чүүл болгаш чогаал редакциязынга ажылдап чораан. Кызылдың телестудиязынга дамчыдылгаларны плёнкага бижидер техниктиг арга чок, амгы үениң чугаазы-биле алырга, “диригге” эфирже үндүрүп турган чылдарда Тываның хөгжүм-шии болгаш көдээде улусчу театрларның шиилерин Людмила Михайловна телекөрүш аянынга “диригге” эфирже үндүрүп, чонга көргүзүп турган. Ол дээрге режиссёрнуң чүгле чогаадыкчы арга-хоргазындан эвес, а ооң организакчы чоруундан база дыка хамааржыр. Шииниң бир көжегезинден өске көжегезинче шилчииринге, декорацияны солуурунга 2 хире минута херек. Ол үеде телеэкранны шии дугайында чурук-биле дуглай каапкаш, шиини көргүзеринге ажылдап турган телевидение ажылдакчылары биле артистер декорацияны солуп четтигип турганнар.
Дамчыдылгаларны бижидер видеомагнитофоннар, көжүп чоруур телевидение станциязы, оператор боду ап чоруур чиик телекамералар тыптып кээрге, режиссёр Людмила Буянованың чогаадыкчы талантызы улам чазылган. Амгы үении-биле алыр болза, ырыларны, шүлүктер номчуурун видеоклиптер хевирлиг тырттырып, дамчыдылгаларга киирип турган. Шиилерни, концерттерни режиссёр бедик чогаадыкчы деңнелге бижиир апарган. Ооң дугайында бижимел социал четкилерде бар. “Горный лён” ыры хорунуң ыраажылары 2014 чылда Ак-Довурак хоорайның 50 чыл юбилейинге чыылгаш, “Венок песен” деп концертивистиң видеобижимелин дыка сонуургап көрдүвүс. Ону 1989 чылда Кызылдың телестудиязынга режиссёр Людмила Буянова баштаан ажылдакчылар бижээн” деп Светлана Вуцина соцчеткиге бижээн.
Людмила Михайловна 1990 чылдарның төнчүзүнде 2000 чылдарның эгезинде дамчыдылгаларның автору болгаш режиссёру болуп ажылдааш, солун дамчыдылгаларны белеткээш, эфирже үндүрген. “Новеллы о любви” деп бөлүк дамчыдылгалары телекөрүкчүлерниң сонуургалын хайныктырган. Тываның улустуң чогаалчызы Степан Сарыг-оолдуң амы-хууда чуртталгазының дугайында “Степан Сарыг-оол” деп лириктиг дамчыдылганы кылган. Чогаалчының хууда чуртталгазын болгаш чогаадыкчы чоруун чогаалчының кадайы Мария Давыдовна Черноусова-Сарыг-оолдуң сактыышкыннарын өттүр көргүскен. Каа-Хем хемниң үстүкү унунда чурттап чоруур староверлерниң дугайында “Верховьё” деп дамчыдылганы Людмила Буянова тырттырган. “Верховьё” деп фестивальдың эгезин бо дамчыдылга салган деп болур. Үстүү-Хүрээни 1980 чылдарның ортаа үезинде шинчилеп турган архитектор-реставратор Вилля Емельяновна Хаславская-биле ужуражып чугаалажып, Үстүү-Хүрээ дугайында баштайгы дамчыдылганы Людмила Буянова белеткеп, эфирже үндүрген. Чүгле бо дамчыдылгалар эвес, режиссёрнуң өске-даа дамчыдылгалары тыва телевидениениң алдын фондузунда шыгжаттынып чыдар.
Тыва телевидениениң хөгжүлдезинге көскү үлүүн киирген баштайгы ажылдакчыларның бирээзи, телережиссёр Людмила Михайловна Буянова 1948 чылдың август 15-тиң хүнүнде төрүттүнген.
/ Ш. Лопсан.
Чурукту эш-өөрүнүң, төрелдериниң архивтеринден алган.
«Шын» №33 2026 чылдың август 27
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn