Рубрикалар

Тайып ужар, даянып турар

«Чаа сорук» губернатор төлевилели

Тыва Республиканың Баштыңы Шолбан Кара-оол ТР-ниң Дээди Хуралынга (парламентизинге) 2020 чылда республикага ажыл-херектерниң байдалының болгаш иштики политика дугайында “Хөгжүлдениң чаа энергиязы. Тывага чурттаар, Тывага чоргаарланыр” деп Айыткалынга 2020 чылда “Чаа сорук” деп чаа төлевилелди амыдыралче киирерин чарлаан.

“Чаа сорук” деп чаа төлеви­лел­диң негелделериниң “Аныяк өг-бүлеге – кыштаг” деп губернатор төлевилелдиң негелделеринден кол ылгалдыг чүүлү – киржикчилери аар эвес кем-херек үүлгеткен дээш, шииттирип чораан адалар. Ынчангаштың “Чаа сорук” төлевилелдиң негелделерин ажылдап кылырынга Хөй-ниитиниң айыыл чок чорук яамызын киириштирген, чүге дээрге чаа амыдыралды эгелээр соруктуг адаларны, оларның өг-бүлелерин кем-херектерни организастыг үүлгедир бөлүктерден камгалаар-даа апаар чыгыы болгай.

“Чаа сорук” деп чаа төлеви­лел­ди Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол угаап бодап, 2020 чылда боттандырып эгелээрин саналдаар деп тура, төлевилел шииттирип чораан адаларның, оларның өг-бүлелериниң келир үедеги салым-хуузу-биле ханы харылзаалыын хандыр билип, ук төлевилелге хоойлу-дүрүм камгалалының органнарының хамаарылгазын тодаргайы-биле Айыткалынга демдеглээн. “Бо төлевилелдиң киржикчилериниң ажылын криминалдыг байдалдарже углаар сорулгаларны, чаа малчын ажыл-агыйларга хоойлуга удур хөделиишкиннерни Хөй-ниитиниң айыыл чок чорук яамызының ажылдакчылары болдурбас ужурлуг. Тываның Иштики херектер яамызының, ылаңгыя участок төлээлериниң деткимчезинге идегеп турар мен” – деп, Шолбан Кара-оол чугаалаан.

“Чаа сорук” төлевилелдиң хөй-ниити ужур-дузазы, ооң киржикчилериниң боттарынга ажык-дүжүү, чаа сорукту боттандырып турда тыптып кээп болур чүүлдерниң уг-шии билдине берди ышкаш. Ынчангаш ук төлевилелге кижилерниң хамаарылгазын билип алыры-биле айтырыг – харыы хевирлиг чугааны оларның чамдыызы-биле кылдывыс.

Ирина Ховалыг, кудумчуда садыгжы:

– “Чаа сорук”! Бо төлеви­лелдиң адын дыка онзазынган мен. Орус дылда очулгазы шоо­луг эвес ышкаш чорду ийин. “Новая жизнь” деп каан, тыва утказын колдадып очулдурган болза эки. Че, ол-даа канчаар, бо төлевилелдиң негелделери “Аныяк өг-бүлеге – кыштаг” деп төлевилел-биле дөмей чорду, хоойлу-дүрүмге хамаарышкан чүүлдер бар дээрден башка. “Чаа соруктуң” киржикчилери аар эвес кем-херек дээш олуруп чораан кижилер деп каан-дыр. Эгезинде элдепсинген мен, оон бодап турарымга, ажырбас ышкаш чорду. Аныяанда суг болза тенек болгаш, каш борбак акшаның бараанын оорлааш, шииттирген оолдар бар-ла болгай. Оларның аразында та­ныырларым-даа бар. Мен бол­за кудумчуда үүрмек бараан­нар са­дып турар кижи-дир мен. Чам­дыкта бичии оолдар бараа­нымны оорлай-даа бээр-дирлер. Тудуп-даа ап турдум, шагдаалар­га билдирткен болза, та чежезин олуртуп каапкан мен. Канчаар боор, хөөкүйлерни, ойтур-дүйдүр октап, котпактааш, салып чорудуптар-дыр мен.

Маадыр-оол Данзын, “Шынның” бижикчизи, саң-хөө орган­­нарының хоочуну:

– “Чаа сорук” төлевилел че­диишкинниг боор дээрзинге идегээр мен. Бир эвес ажыл-агыйжы, саң-хөө болгаш органи­зас­тыг талазын алыр болза, “Аныяк өг-бүлеге – кыштаг” төлевилелди боттандырып ту­рарының арга-дуржулгазы бар-дыр. Мал-маган-биле хандырылганы алыр болза, “Аныяк өг-бүлеге – кыштаг” төлевилелдиң киржик­чи­ле­риниң малын “Чаа сорук” тө­левилелдиң киржикчилеринге чүге берип болбас деп. Кыштаг, аңаа кажаа-хораа, чуртталга бажыңы тударынга чарыгдалдарга тус эрге-чагырга органнары акша-төгерикке бергедежип болур боор. Ынчалза-даа ажырбас-ла боор оң, “Аныяк өг-бүлеге – кыштаг” төлевилелди боттандырып тура, ону шиитпирлеп турган болгаш, арга-хоргазын тыва-ла бээрлер боор. Бир эвес бажың, кажаалар тударынга херек ыяш кезип алырын чөпшээрээр болза, ыяш кезеринге, кыштаг тударынга ада-ие, төрелдер дузалажы бээри чугаажок.

“Чаа сорук” төлевилелде эң-не чугула чүүл киржикчиниң бодунуң харыысалгалыы, туруштуу деп бодаар мен. Сумунуң чону шыңгыы, ажыл-агыйжы эрлерни шилип алыры чугаажок-ла болгай. Ынчангаштың “Чаа сорук” төлевилел түңнелдерлиг болурун көре бээр бис.

 Эдер-оол Дарыкай:

– “Эрик бузулбас болза – хая, эр кижи часпас болза – бурган” деп тыва улустуң үлегер чугаа­зы бар-дыр ийин. Бистерниң ара­выста чуртталгага час­пас, амыдыралга алдаг кылбас кижилер кайын-на шуут чок боорул аан. “Чаа сорук” деп төлевилелге хамаарыштыр чу­гаа-соот-ла хөй-дүр. Чогум черле херек төлевилел-дир.”Улуг аалдан” үнген кижилерни деткиири чөп-түр. “Чаа сорук” төлевилелге берге эрлер киржир деп бодаар мен. Тура-соруктуг, эрес-дидим, ажыл-агыйжы дээрим ол-дур ийин. Оларны бастыычаңнаар кижилер ховар-ла боор. Кижи­лерге базындырып алыр хире улус ынаар кирбес. Кижи бүрүзү бодунуң хирезин билир-ле болгай.

“Чаа сорук” төлевилелди ажык­тыг эгелээшкин-дир деп,  бистиң-биле чугаалашкан ки­жи­лерниң барык шуптузу санап турар болду. А ол дээрге чон ону деткип, бедии-биле үнелеп тура­рының демдээ-дир. Чоннуң ындыг улуг үнелээшкининге че­диишкинниг боттанып турар “Аныяк өг-бүлеге – кыштаг” губернатор төлевилели салдарлыг болганы чугаажок.

Бо төлевилелге киржир адаларны шилиир талазы-биле чоннуң хуралдары сумуларда эртип турар.

«Шын» солуннуң ниитилел-политика килдизи.

Предыдущая запись
Фронтучу эки турачыларның уттундурар ужур чок чагаалары
Следующая запись
«Шын» солун ыдыктыг Бай-Тайганың малчыннарынга четкен
Меню