Рубрикалар

Ыраажы малчыннарывыс

«Шын» солуннуң аалчылары республиканың улусчу чогаадылга төвүнүң килдис эргелекчилери Виктория Аймаа, Урана Намгай-оол.

Виктория Аймаа: Наадым байырлалынга уткуштур республика черге­лиг «Ыраажы малчын» деп тускай төле­ви­лел­диң сөөлгү чадазының дугайында та­ныштырар-дыр бис. Мооң мурнунда база бо төлевилелдиң дугайында “Шынга” парлап, чырыткан бис, номчукчулар билир боор. «Ыраажы малчын» деп төлевилел канчап тыптып келген, кандыг сорулгалыг эрттирип турарының дугайында Урана Адыг-ооловна улаштыр чугаалаптар.

Урана Намгай-оол: Бо малчыннары­выс­тың хей-аъдын көдүрген тускай тө­ле­вилелди культура сайыды Алдар Тамдын сүмелээн. Олар болза Тываның Көдээ ажыл-агый яамызы-биле кады сүмележип тургаш, малчыннарның аразында “Тергиин ыраажы” малчынны илередир ыры мөөрейин эрттирер ажылды эгелээн турган. Бистиң төптү удуртулга кылгаш, кожуун бүрүзүнден эң-не тергиин ыраажыларны илередир сорулга-биле бо мөөрейни чарлаан. Кол ужур-утказы чоннуң аразынга ыры культуразын калбаа-биле нептередири база ол ышкаш малчын чонувустуң хей-аъдын бедидип, ооң овур-хевирин чогуур деңнелге көргүзүп, эң-не тергиин ыраажыларны илередири болур.

Виктория Аймаа: Бо мөөрейниң чадазы баштай кожуун чергелиг болган. Бот-аңгыланыышкын үезинде кожуун бүрүзү бодунуң иштинде малчыннарын чыып, оларның аразынга мөөрейни эрттирген.

Корр: Чеже кижи киришкен ирги?

У.Намгай-оол: Бо мөөрейни кожуун бүрүзүнге онлайн хевирге чарлаан турган. Ниитизи-биле бир кожуундан 13 ыраажы киришкен. Түңнелинде 17  тиилекчи илереттинген. Оларның аразындан эр улус 69, херээжен киржикчилер 44. Хар-назын аайы-биле алырга, 18-тен 45 харга чедир аныяк киржикчилеривис 30 ажыг кижи, 50 хардан өрү ыраажылар 18 чедип турар. Эң-не улуг назылыг киржикчи 76 харлыг.

Корр: Оларның иштинде  губернатор төлевилелиниң киржикчилери бар бе?

У.Намгай-оол: Бо мөөрейге «Инек — чемгерикчи малым», «Аныяк өг-бүлеге – кыштаг» төлевилелдерниң киржикчилери база идепкейлиин көргүскен. Оон аңгыда, боду хууда малын азырап чоруур, арат ажыл-агыйлыг киржикчилер база бар. Күрүнениң унитарлыг бүдүрүлгезиниң малчыннарының шупту киржип турары онзагай.

Социал четкилерге шупту киржикчи­лер­­ниң видеоларын салып турган бис. Нии­­тизи-биле 80 видеоматериал салдынган.

Кол негелдези — малчын киржикчиниң тырттырып каан видеозу болур. Кол угланыышкыны болза, наадым, чер-чурт дугайында шилип алган аайы-биле малчын бодунуң ажыл-херээн, амыдыралын көргүскенин тырттыргаш чорудары болур. Бодунуң тырттырып каан видеотаныштырылгазын киржикчилеривис чорудуп турганнар.

Корр: Ол видеоларны кымнар тырттырып турганыл?

В.Аймаа: Чамдык малчыннар боттары тырттырып турган. Улуг назылыг улус база бар болгай дээш, кожууннарда, суур­ларда культура шугумунуң ажылдакчыларынга дагзып каан. Июль ай эгезинден тура салыптарывыска, чүгле контактыга безин 43 муң хире кижи көрген. 80 ажыг видеону салган бис. Ам-даа салыр материалдарывыс бар.

Корр: Ырак кожууннарда малчыннар киржип турган бе?

В.Аймаа: Хоорайлардан аңгыда, шуп­ту кожууннарывыс киришкен, Мөңгүн-Тайга, Тере-Хөл, Тожу эң ырак булуңда малчыннар идепкейлиг болганнар. Дыка чаптанчыг болду, малчыннар тыва хептерин кедипкен канчаар-даа чогаадып алган улус бар. Агаар-бойдузу-даа, чурумалы-биле дыка онза черде болгаш, ажык, биче сеткилдиг, ыядыычал база боор. Көвей улус көрүп турар эвес. Ол хире чыылган чонну алгап-мактаваска кайыын боор. Ынчангаш ам Наадым байырлалы сентябрь айже чылдырттынган болганда, түңнел чадазын ынчан демдеглээр бис. Сентябрь 3-те 16.00 шакта Улусчу чогаадылга бажыңынга 17 кожуундан мөөрейниң тиилекчилери келгеш, «Ыраажы малчын» деп тускай ат дээш, ыры-биле мөөрейлежир. Социал четкилерге – вконтакте, фейсбук, инстаграмга шуптузунга дорт дамчыдылганы эрттирер бис, республиканың болгаш Тывадан дашкаар чурттап турар чонувус, өскелер-даа бистиң бо мөөрейивисти сонуургап турар чорду.

Корр: Шииткекчилерниң ажылы октаргай четкизи онлайн дамчыштыр нарын болду бе?

У.Намгай-оол: Кожуун чергелиг мөөрейлерниң видеоларын чоргузуп турган. Ырыны канчаар күүсеткенин көргеш, түңнелди үндүрүп турган. Чөрүлдээ, маргылдаалар-даа турду. Чүге дээрге, бир киржикчи ырлаар талазы-биле шыырак боор, азы хеп талазы-биле баксырай бээр дээн чижектиг чүүлдер турган. Ынчангаш шупту талазы-биле өөренип көргеш, эң-не тергииннерин илередип каан. Узай берген видеоларны кызырып, шынарын экижидип, канчаар ырлаарынга дузалажып берип, ажылды чорудуп турган бис.

Корр: Мындыг солун мөөрей келир чылын уламчылаар бе?

В.Аймаа: Чылдың-на эрттирерин база бодап турар бис. Чүге дээрге, бо мөөрейни 2 яамы демнежип эрттирип турар. Наадым байырлалы малчыннарның, шуптувустуң байырлалы болганда, бо мөөрейниң деңнели-даа батпас боор деп бодаар бис. Оларның иштики сеткили байлак, кышты кыш дивейн, чайны чай дивейн ажылдап чоруур малчыннарывыстың уран-талантызын база деткиир дээш эрттирип турар бис. Малчыннарның күүсеткен ырларын көөрге, малчын кижи ырадыр көрүп алган, артында хою оъттаан, кыдыында ажы-төлү ойнаан, хүрешкен, дыка чараш кылдыр кылып каан видеолар бар. Оларның аразында аныяктар база бар, дыка онза көстүр. Мөңгүн-Тайгада Тоолайлыг деп черде видеозунда өөнүң мурнунда туруп алган, кашпал аразында хат-бораан-даа дивейн, ырлап-ла турар. Иштики сагыш-сеткилин оттуруптар кылдыр үделге чок, бодунуң үнү-биле ырлап кааны черле кайгамчык чорду.

Корр: Шаңнал-макталдар дугайында чүнү чугаалап болур силер?

У.Намгай-оол: Ол хире бодунуң талантызын көргүскен ыраажыларга хүндүлел бижиктерни, өртектиг белектерни тыпсыр бис. «Ыраажы малчын» деп аттың эдилекчизинге акша шаңналын болгаш тускай кубокту тыпсыр бис, малчынга бодунга тураскаал бооп артар дээр­зинге бүзүрээр бис. Ынчангаш малчын чонувуска моон-даа соңгаар чогаадыкчы чедиишкиннерни күзедивис.

А. Түлүш белеткээн.

 

Предыдущая запись
Буянныг белек
Следующая запись
Чаа уруглар садының эжии ажык
Меню