1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

БОДУҢГА БҮЗҮРЕ!

Эртемче чүткүл

Новосибирскиниң күрү­нениң техниктиг университединиң (НКТУ) кадыкшылының байдалы-биле харык-шинээ кызыгаарлыг кижилер өөредир талазы-биле төптүң командазы өөредиглиг семинарларны Тываның күрүне университединге эрттирген. 2016 чылдан тура «ТКУ – таа­рымчалыг университет» деп программа ажылдап турар. Ооң кол сорулгазы – кадыкшылының байдалы-биле харык-шинээ кызыгаарлыг студентилерге өөрениринге бүгү-ле таарымчалыг байдалды тургузары.
НКТУ кадыкшылының байдалы-биле харык-шинээ кызыгаарлыг уругларны дээди өөредилге черлеринче киирер, улаштыр ажылга тургузар талазы-биле деткимчени 20 ажыг чыл дургузунда чедирип турар өөредилге чери. Кол сорулгазы – кадыкшылының байдалы-биле харык-шинээ кызыгаарлыг уругларны дээди өөредилге черлеринче, ажылче хаара тудары. «Школа – эге базым, ортумак өөредилге чери – дээди эртем чедип алыр чада» деп ук университеттиң башкылары санап турар. НКТУ-нуң өөредилге-методика болгаш кадыкшылының байдалы-биле харык-шинээ кызыгаарлыг кижилер өөредир талазы-биле төптериниң командазы регионнарның дээди өөредилге черлеринге чедип, инклюзивтиг өөредилге база ажылче тургузар талазы-биле арга-дуржулгазын дамчыдып турар. Ол дээрге, профессионал угланыышкынныг акциялар, тренинг-өөредилгелер, мастер-класстар, ырактан харылзажып өөренир онлайн-курстар дээш оон-даа өске хемчеглер.
Нетворкинг-шөлчүгештерге улуг компанияларның специалис­тери спикерлер болуп, лекцияларны эрттирип турары кайы-даа талага эптиг байдал. Олар ажылче хүлээп алыр кордакчыларның ортузунга конкурсту чарлап, шың­гыы шилилге эрткен кижини ажыл­че хүлээп алыр. Ол-ла үеде ажыл берикчизи кадыкшылының байдалы-биле харык-шинээ кызыгаарлыг ажылдакчызы-биле аразында харылзажыр этиказын база өөренип ап турар. «Инклюзивтиг өөредилге», «Инклюзивтиг ажылче тургузуушкун» порталында доктаамал чаартынып турар медээлерни көрүп ап болур.
Новосибирскиниң күрүнениң техниктиг университединиң кадыкшылының байдалы-биле харык-шинээ кызыгаарлыг кижилер өөредир талазы-биле төптүң профессионал угланыышкын болгаш ажылга киирер деткимче көргүзер албанның удуртукчузу Людмила Можейкинаның чугаазы-биле алырга, башкылар үш программаны дыңнакчыларга таныштырган. «Мобильдиг консультант» деп программа-биле республиканың дыңнаары кошкак уругларның школазының өөреникчилеринге профессионал угланыышкынныг тренинг-өөредилгени, башкыларга болгаш ада-иелерге семинарларны эрттирдивис. Амгы үеде дээди өөредилге черлеринде харык-шинээ кызыгаарлыг уругларны өөредир шупту аргалар бар. Ынчангаш оларга мергежил чедип алырынга эжиктер ажык дээр­зин оларга дамчыдар ужурлуг бис. Ийиги улуг хемчег ТКУ-нуң баазазынга бизнес-партнерлар-биле хурал. Курлавыр-методиктиг төптер четкизинче ТКУ база кирип турар. Аңаа ниити төлевилелдер болгаш планнарны чугаалаштывыс. Харык-шинээ кызыгаарлыг доозукчуларны ажыл-агыйже тургузарының нарын айтырыгларын шинчилеп, ону шиитпирлээр аргаларны дилеп тывар мастер-класс база эрткен. Оон аңгыда улуг компанияларда чедиишкинниг ажылдай берген уругларны үлегер-чижек кылдыр көргүстүвүс. Программаның үшкү угланыышкыны – дээди эртем чедип алган уругларны ажылче хаара тудары. Доозукчуларга ажылче киирер деткимчени көргүзүп турар бис. Ажыл берикчилери-биле тайылбыр ажылы база кол черни ээлеп турар. Чамдыктары харык-шинээ кызыгаарлыг кижини ажылче хүлээп алырынга белен эвес болур. Доозукчуларга резюмени шын бижииринге, кады чугаалажылга үезинде бодун канчаар алдынарынга өөредип турар онлайн-курстар бар. Ооң иштинче юридиктиг дуза дээш оон-даа өске ажыктыг информация кирип турар.
Дээди өөредилге черлери тускай программаны ажылдап кылыр, дуза чедирер стратегия­ны, өөредилге планын, студентилерге өөрениринге таарымчалыг олуттарны тургузар ужурлуг. Кол чүүл – уруглар бо бүгүнү билир ужурлуг. Доозукчуларны ажылче тургузар аргалар, стратегияларны ажылдап кылгаш, амыдыралда чедиишкинниг боттандырып турар бис. 2018-2019 чылдарда элээн каш специалистерни улуг компанияларже ажылдап киреринге деткимчени көргүстүвүс. Эки үлегер-чижек кандыг-даа кижини чүглендириптер болгай. "Бис шупту аңгы-аңгы-даа болзувусса, эргелеривис дең!” деп кыйгы-биле ажылдап турар бис” – деп психология эртемнериниң кандидады, доцент, төлевилелдиң коор­динатору Людмила Можейкина ажыл-ижин таныштырды.
ТКУ-нуң өөре­дилге-методика эргелелиниң начальниги Елена Крумнуң чугаазы-биле, ук дээди өөредилге черинде кадыкшылының байдалы-биле харык-шинээ кызыгаарлыг 20 студент бар. “НКТУ-нуң башкыларының бирги ажылчын хүнү республиканың дыңнаары кошкак уругларның школазындан эгелээн. Доозукчу класстың өөреникчилери «Мобильдиг консультант» деп программаны аажок сонуургааннар. Дараазында кадыкшылының байдалы-биле харык-шинээ кызыгаарлыг кижилерни өөредир талазы-биле төптүң специалистери ажыл-ижин, студентилер дээди эртем чедип алган соонда, оларга улаштыр ажылга тургустунуп алыр аргаларны таныштырган. Ук төптүң аргалары элээн хөй болду. Харык-шинээ кызыгаарлыг студентилеривиске өөрениринге бүгү-ле таарымчалыг байдалды тургузуп, дээди эртем чедип алыр күзелдиг уругларны чүгле ТКУ-га эвес, а Россияның аңгы-аңгы дээди өөредилге черлеринче киирери-биле ук төп-биле сырый харылзаалыг ажылдап турар бис.
Бо чылын карааның көөрү багай студент өөренип кирген. Аңаа лекцияларны дыңнаар кылдыр бижидип бээр. Кулааның дыңнаары кошкак студент им­нээр дылды билбес болганы-биле имнээр дылдыг очулдурукчудан ойталаан. Чугаалажырда, соталыг телефонда киирген тус­кай капсырылга таварыштыр харылзажып турар бис. Бистиң чугаавысты капсырылга телефонга домак кылдыр көргүзүп турар. Харык-шинээ кызыгаарлыг студентилерге чаңгыс курсчулары дуза көргүзеринге кезээде белен. Коляскалыг инвалид студентилер амдыызында чок. Бир эвес дээди эртем чедип алыр күзелдиг болза, ТКУ-нуң эжиктери кезээде ажык. Ук хемчеглерни ТКУ биле НКТУ кады ажылдажылга дугайында дугуржулгазы-биле эрттирип турар”— деп ол чугаалады.
ТКУ-нуң доозукчузу Айдың Тюлюш амгы үеде Президентиниң Кызыл хоорайда кадет училищезинде информатика болгаш робототехника башкызы. Ол ооргазының сөөгүн кемдеткеш, колдуктаашкыг кылаштаар апарган. Айдың Тюлюш 2015 чылда ТКУ-нуң физика-математика факультедин дооскаш, “Тывахарылзааинформ” АН-ге инженер-программистеп 3 чыл ажылдаан. Аныяк специалисти Президентиниң Кызыл хоорайда кадет училищезинче кады чугаа­лажылгаже чалаарга, дооскан мергежилин эки билир, бодунга бүзүрелдиг болгаш дидими-биле чеде берген. Ол ынчан аңаа робототехника болгаш информатика башкызының олуттары хостуг турган. Кады чугаалажылганы эрткеш, бо хүнде ында ажылдап турары ол. “Кажан быжыг билиглерлиг болзуңза, удуртукчулар кижиниң кадыының байдалын эскербес болур. Бот-өөредилгеже күжүңер, үеңерни, акша-төгерииңерни харамнанмаңар. Билиглер силерге күштү бээр, а сорууңар хүндүткелди бээр” – деп, Айдың Тюлюш чагыг-сүмезин катты.
Шолбана Монгуш НКТУ-нуң чанында социал реабилитация институдунга социал ажылдакчы мергежилди, улаштыр университетке магистратураны (имнээр орус дыл башкызы) 2015 чылда дооскаш, республиканың дыңнаары кошкак уругларның школазында кижизидикчи болгаш имнээр орус дыл бөлгүмүнүң башкызы болуп ажылдай берген. Ол доктаамал билиин бедидип турар. Ук школа доозукчулары дээ­ди эртем чедип алырга, ажылче хүлээп ап турар өөредилге чери.
Светлана Елфимова НКТУ-нуң чанында социал реабилитация институдунда “Тускай педагогика” кафедразының улуг башкызы, имнеп "чугаалажыр"орус дылдың I категорияның очулдурукчузу. Ол Шолбана-биле магистратурага кады өөренип турган чаңгыс курсчузу. “Мобильдиг консультант” деп программа уругларның сонуургалын оттурган. Кижизидикчи башкызынга бедик үнелелди берип, келир үеде кандыг мергежилди шилип алганын болгаш каяа өөренирин бижип турган болду" – деп, өөрүшкүзүн чажырбайн Светлана Елфимова чугаа­лады.
Новосибирскиниң күрүнениң техниктиг университединиң ка­дык­шылының байдалы-биле харык-шинээ кызыгаарлыг кижилер өөредир талазы-биле өөредилге-методика төптериниң специалистери дээди өөредилге черлериниң болгаш ажыл берикчилериниң аразынга харылзажыр көвүрүү деп болур.
Кадыкшылының байдалы-биле харык-шинээ кызыгаарлыг кижилер кымдан-даа чыда калбаан, ниитилелдиң бүрүн эргелиг хамаа­тылары. Амгы үеде ажыл берикчилери харык-шинээ кызыгаарлыг кижилерни ажылче шоолуг-ла хүлээп алыксавас болуру чажыт эвес. Олар өскелерге бодаарга, ажылынга сеткилинден бердинген харыысалгалыг ажылдакчылар болурун шинчилелдер көргүскен. Ынчалза-даа сорулгазын чедип алыр дээн быжыг туруштуг, эртем-билиглиг кижилер ажылды тып алыр дээрзин үстүнде аныяк специалистер бадыткап турар. Оон аңгыда кожууннарда бодунуң ажыл-херээн ажыдып ап турар харык-шинээ кызыгаарлыг сайгарлыкчылар база санныг-даа бол бар.
Озерченма ХОВАЛЫГ.
Аяна ЛАМАНЫҢ тырттырган чуруктары.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.