1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ИЕНИҢ САЛЫМЫ

Сеткил ыызы

Авалар хүнүнде Тет-а-тет театрынга «Салым» деп шииниң баштайгы көрүлдези болуп эрткен.
Шииде ие кижиниң төлүнге канчаар-даа аажок улуг ынакшылын сагыш-сеткилди өрүмнеп, карак чажын тудуп шыдавайн баар кылдыр көргүскен. Чааскаан эргеледип, өстүрүп алган чаңгыс оглун ава шеригже чорудуксавайн турар. Чүрээ саргып, бир-ле айыыл­ды сагыжы эндевейн турар ышкаш болган. Ынчап тургаш-ла, оглунуң күзели күштүг боорга, ам канчаар, чөпшээрежиптер. Ава хөөкүй ооң соонда ол-ла олчаан чуртталгазының утка-хөөнү болган оглу-биле ужурашпас…
Шиини тургускан режиссёру Аржаана Дамдын:
— Бо кайда-даа бижиттинмээн шии-дир. Ооң сюжедин амыдыралдан алгаш, авамга — Зинаида Поповна Оюнга тураскаадып, шиини бижээн мен. 3 уруг, 1 оол угбашкылар бис. Бир-ле анчыг хүнде өг-бүлевиске улуг чидириг болган, чаңгыс оол дуңмам озал-ондакка таварышкаш, чок болган. Ынчан берге үелерни чурттап эрттивис. Ававыска кымдан артык берге болган. Чеже-даа бис кыдыындан сагыш човап, муңгаралын чазыктырып турзувусса-даа, ол чидириг авамга кончуг аар дегген. Авамның аарышкызын кыдыындан бодум кежимге ышкаш хүлээп алгаш, ие кижиниң сагыш-сеткилин бичии-даа болза билип, ава кижини улам үнелеп чоруурун сагындырып, билиндириксээн күзелимни уран чүүл таварыштыр илередир оралдажыышкынны кылдым. Ынчангаш бодумнуң чогаадыкчы кежээмни авамга болгаш бүгү иелерге тураскаатканым бо. Эртем-билиг чедип ап, 15 чыл ишти артист болуп ажылдап чоруурум, авамның ачызы деп үнелеп чор мен.
Бо шиини салып тургаш, (кукла) ойнаарак-авазын бодум ойнаар деп шиитпирлээн мен. Аңаа дузалакчым — Орлан Лопсан болган. Чүге дизе мээң чогаадыкчы кежээм болганда, ойнаарактар-биле кайы хире ойнап, артист-кукловод деп эртемимни кайы хире билиримни, келген чонумга база сонуур­гадып көргүзер ужурлуг мен. Боду шииге ойнавышаан, шии салырга берге болду. Кижи кыдыындан көрүп тургаш, кандыг частырыглар барыл, ону канчаар эдип алыр, шын углап турар мен бе, көрүкчү билип алыр бе дээн айтырыглар башты коңгалап туруп бээр чорду. Ынчангаш келген чоннуң кандыг-даа бодалдарын улуг хүндүткел болгаш сонуургал-биле дыңнап, хүлээп алыксаар мен – деп, режиссёр чугаалады.
Шииде кол рольдарда — Айдың Донгак, Эрес Ооржак (оглу Эзирниң ролюнда), Уран Монгуш (аваның ролюнда) кончуг-ла дээш­тиг кылдыр ойнадылар. Ол ышкаш артистер Чечек Сагаачы, Сай-Суу Монгуш, Алексей Ховалыг, Урана Монгалбии, Аржаана Дамдын, Орлан Лопсан болгаш өскелер-даа киришкен.
«Салым» деп шииниң баштайгы көрүкчүлери Кызыл хоорайның Херээженнер эвилелиниң хоочуннары, авалар, кырган-авалар болганын эскердим. Шии үезинде Эзир иешкилерни бирде магадап, бирде кээргеп шүжүңейнип, карааның чажын тудуп чадап олурарлар безин эвээш эвес болганы дээрге-ле, амыдыралда кижи бүрүзүнге билдингир, таныш сеткил – Ие кижиниң ажы-төлүнге ынакшылы көрүкчүлерни дүвүреткен болбайн аан.
Бо шииде дег, мындыг салымга онаажып, уруг-дарыын чидирген иелер херек кырында чанывыста, бо амыдыралда бар. Ынчалза-даа ие кижиниң сагыш-сеткили кезээде оожургалды ап, өөрүшкүлүг чорзун деп, сеткилимден оожум күзеп артым.
Аржана ЧАМЗЫРЫН.
Чуруктарны хууда архивтен
алган.
#чаашии
#Салым
#АржаанаДамдын

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.