1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

КАДЫКШЫЛ - ҮНЕЛИГ

Амгы үеде республиканың ырак-чоок суурларының хөгжүп, сайзырап турары илдең. Өвүр кожуун база кыдыг-кыйыг-даа болза, үеден чыда калбайн, бурунгаарлап, сайзырап орар.  Каш чыл бурунгаар аңгы бажың-балгаттыг саунаны ажыткан, а 2016 чылдан бээр кадыкшылга төвү ажылдай берген. Ооң эргелекчизи Алексей Донгак эмчиниң чымыштыг ажылынга үжен алды чыл бараан болуп келген. 
Эртем-билигге чүткүлдүг аныяк кижи школа соонда эмчи мергежилди чедип алгаш, баштайгы күш-ажылчы базымнарын карак эмчизи болуп Хандагайтының төп эмнелгезинден эгелээн. Хөй кезии-ле херээ­жен эмчилер болгаш, аныяк оолду чүгүрүк кижи дээш амырап айбылаар болганнар. Ол үеде кыдыг-кызыгаар суурга чамдык мергежилдиң эмчилери чедишпес турган. Ынчангаш Алексей билиг бедидериниң курстарынга анестезиолог мергежилди чедип алгаш, ол ажылче шилчип, амга чедир ону харыылап ажылдап турар. Алексей Александровичини чон хүндүлээр, «Алеша эмчи» деп адап чаңчыга берген.
Арга-дуржулгазы улгатса-даа, ол мергежилин улам бедидип, 1992 чылда Москвага нугуушкун (массаж) талазы-биле өөренип алган. Ол ажылынга сеткилинден бердинген. Амгы үеде массаж кончуг сайзырай берген. Кижи бүрүзү нугудуп эмнедик­сээр. Ол баштайгы үеде кожууннуң төп эмнелгезинге «кадыкшыл өрээли» ажыдып алгаш, чонну хүлээп ап, эмнеп турган. Ол бичежек өрээлге массажтадып эмнедир дээн улус шуут үзүлбес болган. 
Алексей Донгак массажтың янзы-бүрү аргаларынга улаштыр өөренип алгаш, тускай төптү ажыдып алганы бо. Беш чыл болгаш-ла мергежилин бедидип, өөредилгени эртип турар. Эрткен чылын Башкирияның Стерлимак хоорайга чөөн чүктүң медициназының аргалары-биле янзы-бүрү аарыгларны эм чок эмнээриниң аргаларынга өөренип алгаш келген. Ооң сертификады кайы-даа чуртка, Россияга, даштыкы-даа күрүнелерге ажылдап болур деп бадыткалдыг бижик болур дээрзин ол тайылбырлап турар. 
Оон ыңай Россияның аңгы-аңгы хоорайларынга база эмнээшкин талазы-биле билиг-мергежилин бедидип ап келген. 2015 чылда Новосибирск хоорайга стоун­терапияның (тус­кай даштар-биле нугууш­кун) өөредилгезин эрткен. Черле харын, массажтың аңгы-аңгы аргаларын ажыглап, ине-биле-даа эм­нээр, кижиниң организмин­де багай ханын арыг­лап, ханнаашкын аргазын бумба салып эмнээр, бичии уруг­ларны, кадыының байдалы кызыгаарлыг кижилерни, улуг-даа улусту нугуп эмнеп чоруур эмчи болду. 
«Кадыкшылга төвү» чонну эмнээринге бүгү талазы-биле таа­рымчалыг кылдыр дериттинген. Мооң мурнунда төп эмнелгениң бичежек өрээлинге чонну хүлээп турган деп үстүнде бижээн мен. Амгы үеде Хандагайтының төп кудумчузунда чаа бажыңны тудуп кылгаш, ында хүлээп ап турар. 
Эмнелгеге кире бээрге-ле, чырык, чылыг, эмнээшкин кылыр аңгы-аңгы өрээлдерлиг. Келген кижини ак халаттыг эмчи оожум, топтуг уткуп алыр. Баштай-ла келген кижиниң байдалын шинчилеп көөр, ханының базыыш­кынын хынаар, хоочураан аарыы бар бе дээш ажык чугааны кылып, шинчилеп көрген соонда, массаж-биле эмнээшкинин эгелээр. 
Эмчиге келген кижи беш, азы чеди, улуг дизе он хонук дур­гузунда үзүк чокка нугудуп эмнедир. Сөөлгү үеде остеохондроз, хан базыышкыны улгадыр аарыглар нептерей берген. Мында кээп турар улустуң хөй кезии бо аарыглардан шылап-могаан болур. Оон аңгыда 30 хардан өрү назылыглар эмнедип кээп турар. Амгы үеде кандыг-даа аарыг бар апарган, ынчангаш аарый бергеш-ле, чүгле эмчи эртемниг­лерге киргени дээре деп эмчи сүмелеп турар. Эмчиге келген улус оорга-мойнун, хол-будун нугудуп алгаш, дыштаны берген, амырап чанып турарлар. Эмчиниң дузалакчызы Зоя Кыргыс арыг-силигни тудуп, кызымаккай ажылдап чоруур.
 Буянныг Алексей Донгак эмчиге өвүржүлерден аңгыда, кожазында кожууннар Чөөн-Хемчик, Сүт-Хөлден бээр айтырып чорааш чедип келгеш, эмнедип алгаш чоруп турар улус бар. Харын-даа ыраксынмайн Кызыл хоорайдан ханнадып, бумбаладып, ине-биле эмнедир дээн улустар кээп турар. Ынчанмайн канчаар, кижиниң кадыкшылы эң үнелиг, ону акша-биле садып ап шыдавас болгай бис.  
Ася Түлүш.
Авторнуң тырттырган чуруу.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.