1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

КИЖИНИҢ БОДУНДАН ХАМААРЖЫР

Бүгү-делегейде СПИД-ке удур демисел хүнүнге уткуштур аңгы-аңгы хемчеглерни эрттирип турар. Россияда бо коргунчуг аарыг­дан бүрүткеттинген кижилерниң саны 1 млн. ажып турар деп дүвүрел-биле номчудум. Тывада XXI чүс чылдың хамчыының талазы-биле байдал кандыгыл?
Айлуна  ХЕРТЕК.
Кызыл  кожуун.
ВИЧ-халдавыр (үр үеде уламчылаар халдавырлыг аарыг, кижиниң иммунитедин кошкадыр вирустуң халдаанының түңнелинде тыптыр) Тывага 1994 чылда  бүрүткеттинип эгелээн. 
Тываның СПИД-ке удур камгалал болгаш демисел төвүнүң дыңнатканы-биле республикада Россияның өске регионнарынга  бодаарга,  ВИЧ-инфекция талазы-биле  аарыг кижилерниң ниити саны эвээш. Ынчалза-даа  адаанда көргүскен сан-түң эвээш чурттакчылыг республикага хөй болгаш чылдан чылче немежип-ле турар.
Бо хүннерге чедир ВИЧ-халдавырдан аараан­ болгаш бүрүткеттинген  кижилерниң  ниити саны – 149. Октябрь 10-нуң хүнү-биле алырга, Кызыл хоорайда – 98, Каа-Хем ко­жуунда – 19, Тожу, Бии-Хем, Чөөн-Хемчикте 2-2, Кызыл ко­жуунда – 12, Барыын-Хемчикте – 4, Таңдыда – 5, Чеди-Хөл, Тес-Хем, Улуг-Хем, Чаа-Хөл, Эрзин кожууннарда 1-1 аарыг кижи бүрүткеттинген.  
Республикада ВИЧ-халдавырлыг кижи­лерниң 55,5 хуузу эр, а 44,5 хуу херээжен улус. Социал бөлүктерге чарарга мындыг: 14 харга чедир – 2, ажылдакчылар болгаш албан-хаак­чылар – 43, дээди өөредилге черлериниң студентилери – 7, ажыл чоктар – 68, ажыл-агый, док­таамал чурттаар оран-савазы чок кижилер – 3, хоругдал черинде – 20, шериг албанныг кижилер – 1, акшага бодун садып чоруур херээженнер – 2, даштыкы чурттарның хамаатылары – 5. 
Республикада ВИЧ-халдавырлыг 149 бүрүткеттинген аарыг кижилерниң 87-зи Тывадан дашкаар көжүп чоруй барган-даа болза, 59 аарыг кижи өске девискээрлерден чедип келген болуп турар. Бо хүнге чедир 20 кижи чок болган. Диспансерниң даңзызында 99 кижи, 2 таварылга чажыт. 
Тывада аарыг  кижилерниң хөй кезии эр-херээжен харылзаа таварыштыр болгаш наркотиктиг бүдүмелдерни арыглаттынмаан шприцтер-биле сыккыртынып тургаш, аарыг­ны чыпшырып алган. ВИЧ-халдавырлыг кижилерниң саны чылдан чылче көвүдеп (2013 чылдың 10 айларында – 101), дүвүренчиг байдалды тургузуп турар. 
Бир эвес кижи бодунга бүзүревес болза, СПИД-ке удур камгалал болгаш демисел төвүнге келгеш, ат-сывын адавайн, төлевир чокка анализти дужаап болур. Кижи бүрүзү бодунуң  кадыкшылы дээш  улуг харыысалгалыг болур  ужурлуг. ВИЧ-халдавыр дээрге  кижиниң бодунуң арыг-силиинден, чурумнуг алдынарындан улуг хамааржыр аарыг.
Ол болза:
  • таныыр-танывас  кижилер-биле эр-херээжен  чорук кылбас;
  • камгалал чок (презерватив чок) эр-херээжен чорук  кылыры  (таныыр-даа  кижилери-биле) айыылдыг;
  • наркотиктиг бүдүмелдер  сыкыртынары;
Сексуалдыг бүдүүлүк чорук болгаш наркомания (шупту кижилер чиик наркотиктиг бүдүмелдерден эгелээр), өй чок  арага-дары хереглээри ВИЧ-халдавырның нептередикчилери-дир.
Чүгле чаңгыс камгалал чок эр-херээжен чоруктан азы чаңгыс сыкыртыныышкындан ВИЧ-халдавыр өске кижиже дамчый берип болур. СПИД дээрге ВИЧ-халдавырның өлүмге  чедирер  эң  сөөлгү чадазы-дыр. 
СПИД – эмнеттинмес аарыг, аңаа удур  вакцина, эм-даа  бо үеге чедир чок.
Шончалай  ХОВАЛЫГ 
белеткээн.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.