1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

КҮШ-АЖЫЛЧЫ КИЖИЛЕРНИҢ КАМГАЛАЛЫНДА

Тыва Республиканың Күш-ажыл болгаш социал-политика яамызының 2018 чылдың 10 айларында  ажыл-чорудулгазының кол угланыышкыны ажыл чок кижилерниң болгаш орулгазы эвээш өг-бүле­лерниң санын чавы­рыл­ды­ра­ры болган. 
Бо чылдың он айларының дургузунда 9,7 муң хамаатыларны ажыл-биле хандырган. Эрткен чылга деңнээрге, 106,6 хуу бол­ган. 2017 чылда 9,1 муң кижини ажылга турускан.
Чонну ажылга хаара тудар база ажылдап турар кижилерниң социал камгалалын хандырып ажылдап турар ТР-ниң күш-ажыл болгаш социал-политика сайыдының оралакчызы Амур Увангур-биле Мерген Ондар ужуражып, күш-ажыл рыногунда байдал дугайында чугаалашкан.
— Бүгү республиканың де­вискээринде болгаш на­йысылал Кызылда чеже хи­ре хамаатылар ажыл чок деп бүрүткеткенил, олар­ның чежези ажылга тур­гус­тунганыл?
— 2018 чылда сан-чура­гай­ларны алгаш көөрге, ниитизи-биле муң хире хамаатылар «ажыл чок» деп бүрүткелди эрткен. Бо чылдың он ай­ла­рының дургузунда Тываның ко­жууннарында ажыл чок ха­маатыларны ажылга хаара тудар төптер шупту 9,7 муң кижини республиканың аңгы-аңгы албан организациялары-биле кады ажылдап тургаш, доктаамал ажыл-биле хандырган. 
Ажыл чок кижилерниң ара­зында кандыг эртем-билиглиг кижилер ажыл дилеп турарының ду­га­йында анализти база чо­руттувус. Ооң түңнелинде бирги черде экономика болгаш саң-хөө адырларынга ажылдаар мергежилдиң кижилери болуп турар. Дараазында юристер, социал ажылдакчылар... 
Ажыл дилеп турар кижилер даңзызында турар "социал ажыл­дакчы" деп мергежилди улус­туң саны 70 чедип турар. Бо сан-фактыларны өөренип көргеш, Тыва Республиканың өөредилге черлериниң доозукчуларынга хамаарыштыр үнелелди бээр бодап турар бис. Бо чоокку 5 азы 10 чылдарда республиканың чаңгыс-даа өөредилге черлери «социал ажылдакчы» деп эр­тем­ге улус өөрептес дугайында дугуржулганы чедип алыр. Ол чүл дээрге өөредилге черлеринде ол угланыышкын-биле ажылдап турар факультеттерни түр када хаап кааптары болур. Чүгле ын­чан күш-ажыл рыногунда ту­рар кижилерни ажыл-би­ле хандырып, байдалды чавы­рылдырып болур бис. 
— Ажыл берикчилери силерниң-биле кады ажылдап, ажылчын олуттар ярмарказын эрттирип турар болгай. Чо­гум кандыг мергежилдиң спе­циалистери хереглеттинип турар боор-дур Амур Кара-Ху­наевич?
— Амгы үеде тускай эртем­ниг хирург, отоларинголог, ней­рохирург дээш өске-даа­ мергежилдиң эмчилери негет­тинип турар. Дээди эртем-билигни чедип алган кижи кел­ген дораан ажылды тып алыр. Чүге дизе республиканың кожууннарынга база найысылал Кызылга-даа эмчилер чугула херек. Оон аңгыда башкылар чедишпес. Ылаңгыя ырак-узак Тере-Хөл, Мөңгүн-Тайга, Тожу кожууннарга чыл санында-ла математика, ин­фор­матика эртемнериниң баш­кылары херек. 
— Тывада даг тывыжын чорудуп турар бүдүрүлгелерге республиканың чурттакчы­ларын ажылга тургузар та­лазы-биле кандыг хемчег­лер­ни ап чорудуп турар силер? 
— Тыва Республиканың Күш-ажыл болгаш социал-политика яамызының киирген санал-оналы-биле Тожуда «Лунсин», Таңдыда «Межегейхөмүр» бүдүрүлгезинге ажылдаары-биле ажыл чок улусту ажылга хаара тудар төптер таварыштыр даг мергежилдеринге өөредип турар бис. Бо хүннерде 10 кижини Ак-Довурактың училищезинде тускай мергежилдерге өөредип эге­ледивис. Ону дооскан оолдар үстүнде ады кирген хөмүр-даш база өңнүг металлдар тывыжын чорудуп турар бүдүрүлгелерге ажылдаар. 
— Амур Кара-Хунаевич, ажыл чок кижилерден аңгыда, «ажыл чок» деп албан езу-биле демдеглетпээн, ын­дыг-даа болза кандыг-бир ар­ганы тып, боду амы-хуу­да сайгарлыкчыларга хө­ле­зилеп, амыдырап-чурт­тап чоруур хамаатылар ба­за эвээш эвес. Мындыг улустуң ажыл-чорудулгазын чурумчудар дугайында хоой­лу-дүрүм база бар болгай. Ты­ва Республиканың Күш-ажыл болгаш социал-политика яамызының талазындан кан­дыг хемчеглерни ап чорудуп турар силер?
— Бистиң республикада хары угда хөй улусту ажылчын олуттар-биле хандырыптар улуг фабрика, заводтар чок бол­ганындан ортумак болгаш биче бизнесте база ол ышкаш бодун боду хандыртынып ажылдап чоруур ус-шевер кижилер, чи­жээлээрге: идик септээр мас­терская ажыдып алган, фото-чу­руктар үндүрүп, бир-ле кижи­ниң мал-маганын кадарып, акша ажылдап ап чоруур улус, ооң-биле чергелештир чо­гаадыкчы ажыл-иште хаа­ра туттунган кижилерниң (тама­даларның) саны хөй болуп ту­рар. Бир талазында олар кым­га-даа чалынмайн, бодунуң амыдыралынга эргежок чугула акша-хөреңгини ажылдап ап чоруур шупту эр хейлер-дир. Ийи талазында, келир үеде пенсиязын бодавайн турар улус-тур ийин.
Мындыг хевирлиг хамаа­тыларның ажыл-ижин чурум­чудар, оларны Күш-ажыл болгаш социал-политика яамызынга болгаш Үндүрүг албанынга бүрүткээр талазы-биле Тыва Республиканың №291 хоойлузу эрткен 2017 чылда күш кирген. Бо хүннерге чедир бүгү республиканың девискээринден 8 аңгы хевирниң ажылын кылып чоруур 100 хире хамаатыларны тодарадып алдывыс. Аңаа кан­дыг кижилер хамааржырыл деп айтырыг тургустунуп келир чадавас. Ол дээрге: мал-маган кадарып турар улус, хой кыргып ажылдап чоруур хамаатылар, фотографтар, куда-дой дээш янзы-бүрү байырлалдарны башкарып, эрттирип чоруур тамадалар, тренер-башкылар, бажың-балгат септеп ажылдап турар, идик-хеп даараар кижи­лер болгаш бертик-межел, шим­чей албас улуг назылыг кижилерни ажаап-тежээр азы чаш уругларны хайгаарап көөр ачы-дуза чедирип чоруур улус (нянялар) бар. 
Херээжен кижилерниң хол­дарының дыргактарын болгаш карактарының кирбиктерин чараштап, кылып берип ту­рар улус, пассажирлер сөөр­түп ажылдап турар такси чо­лаачылары, янзы-бүрү ка­дык­шылга ажыктыг, ээлгир шимчээшкиннер (фитнестиң) тренер-башкылары, интер­нет таварыштыр бир-ле продук­цияны садып-саарып турар хамаатыларны амдыызында үстүнде даңзыже кирбейн ту­рар. Федералдыг хоойлуга өс­керилгелерни манап турар бис. Ооң соонда даңзыже киирип, оларның ажылын чурумчудар хемчеглерни ап чорудар бис.
Бо бүгү ажылдарны кылып чорудуп турар кол сорулгазы соң-даарта амыдырал-чурттал­ганы азы боттарының келир үе­зин бодавайн, чүгле чаңгыс бо хүн бодунуң амыдыралынга акша ажылдап ап чоруур ха­маатыларның хар-назыны че­де бээрге, күрүнеден алыр пен­сиязының магадылалын тургузуп бээри-биле кылып чорудуп ту­рар. Өске талазында, олар­­ның эмчи талазы-биле хан­ды­­рылгазынга чиигелделер көрдүнген. Ооң соонда үш ду­гаарында кол айтырыг Россияның Федералдыг үндүрүг албанының хоойлузу езугаар 2 чыл иштинде үндүрүглерден хостаар дуга­йында чиигелделери бар дээр­зин база утпаза чогуур.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.