1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

МАЛЧЫННАР-БИЛЕ АРГЫЖЫЛГА АМ-ДАА БЕРГЕ

Бай-Тайганың девискээринде бо кыжын хар улуг болган. Ылаңгыя Бай-Тал суурнуң девискээри кылын харга бастырган. «Кажан-даа мындыг улуг хар чагганын көрбээн бис» – деп, улуг назылыглар безин чугаа­лажып турар. «Кедизи барып хар өг ханазынга үзер болдур эвеспе» — деп, өгбелерниң чугаалап чорааны бадыткаттынып турар. Шаанда 1911-1912 чылдарда Тывага улуг хар чагган, ынчалза-даа бо ышкаш 1 метр ашпайн турган. Үе-шагның өс­керлип, эргилде болуп турарын чугаалап болур.
Тываның көдээ ажыл-агый яамызының төлээлери Бай-Тайгага чорааш, суур­ларның харга бастырганын, мал-маган бергедеп турарын караа-биле көргеннер. Мындыг берге байдалда кандыг хемчег­лер алырын, ырак-узак черде малчыннарже оруктарны аштаарын айыткан. Бай-Тал суурнуң малчыннарынче орук аштаар дээш 3 күштүг трактор чоруткан. Оларның-биле Биче-Шуй, Мешпен-Хөл девискээриниң, Даштыг-Тейниң малчыннарының ыракта кыштагларынга чедир оруктарны аштаан. Ынчалза-даа эң берге девискээрлер Хемчик-Бажы, Шындазын, Сүрбүзүн, Шивилиг девискээр­леринде кыштап турар малчыннарже трактор чедери берге, оруктар даштыг, оңгул-чиңгилдиг. Ам бо хүннерге чедир ырак черлерде турар малчыннар, чүгле аът дузазы-биле аргыжып турарлар. Хемчик-Бажының малчыннарының дыңнатканы-биле, ында хар 1 метр 30 сантиметр чедип турар болду. 
Бай-Тал суурнуң чурттакчылары малчыннарга шыдаар шаа-биле дузалажып турарлар. Хар улай-улай чаап-ла турар. Суму чагыргазының даргазы Борбак-оол Конгар малчыннарга, улуг назылыг пенсионнерлерге, инвалидтерге шефтиг дуза чедирер ажылдарны удуртуп, чонга айыыл чок байдалдарны тургузуп берип турар. Кол-ла чүве немелде мал чемнери: сула, чарба, тараа холумактыг мал чемин суурнуң сайгарлыкчыларынга үргүлчү чагып, хуу садыгларга таарымчалыг өртек­ке садарын сүмелеп турар. Кылын харлыг берге үеде малды хүр-менди кыш эрттирип алырының талазы-биле Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оолдуң кыйгы­рыын бай-талчылар деткээн.
Бараат ДЕЛЕГ-ООЛ. 
Бай-Тал суур.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.