1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ОРУК "ХААННАРЫ"

Тыва Арат Республи­каның Сайыттар Чөвү­ле­линиң чанынга оруктар кы­лыр болгаш көвүрүглер тудар талазы-биле килдисти 1936 чылда ажыткан. Оон эгелээш-ле ол албан чериниң ады солчуп, өскерлип келгеш, эң сөөлүнде Тываның авто­орук эргелели деп атка доктааган. 
Ынчангаш Тываның орук ажыл-агыйының коллективи тургустунганындан бээр 80 чыл болган юбилейин эрткен чылдың төнчүзүнде  демдеглеп эрттиргеннер. Аңаа ажыл-агыйның аңгы-аңгы үелерде ажылдап чораан хоочуннарын, мурнакчыларын республиканың аңгы-аңгы булуңнарындан чалап алгаш, оларны алгап-мактап шаңналдарны тывыскан.  
Мурнакчыларның аразында Тываның орук-тудуг ажылының хоочуннары Данзын-оол Чалзап­ович Ондар биле Кызыл-оол Мый­дорович Сарыгларның аттары база бар. Оларның кайызы-даа Тываның оруктарынга аныяк чылдарындан эгелээш, хүндүлүг дыштанылгаже үнгүжеге чедир ажылдап келгеннер. 
Данзын-оол Чалзапович Ондар 1972 чылда Томскиниң инженер-тудуг институдунуң автомобильдер оруунуң талазы-биле тускай эртемниг специалист кылдыр дооскан. Ол институдун дооскаш, Шагаан-Арыгның орук-тудуг участогунуң кол инженеринге ажылдап тургаш, 1975 чылдан эгелээш Тыва автоорук эргелелиниң Ак-Довуракта салбырынга үр чылдарда ажылдаан.  
Ол Ак-Довурак биле Абаза аразының оруун тутчуп, ону ажы­дарынга бодунуң арга-дуржулгазын, үлүг-хуузун база киирген. Данзын-оол Чалзапович ол үеде Ак-Довурактың 3 дугаар орук-тудуг эргелелиниң кол инженеринге, даргазынга 1995 чылга чедир ажылдаан. 
Данзын-оол Чалзапович 1995 чылдан тура Тыва автоорук эр­гелелиниң аңгы-аңгы килдис­теринге, сөөлүнде Тываның орук ажыл-агый эргелелиниң даргазының албан-дужаалынга чедир ажылдаан. Ооң орук ажыл-агый адырынга ажылдаан ниити стажы 45 чыл болуп турар. 
Тыва Арат Республиканың  тургустунганындан бээр 95 чыл болган оюн таварыштыр Данзын-оол Чалзапович Ондарга Тываның автомобиль оруктарын тудуп, чаартырынга киирген төлептиг үлүг-хуузу дээш Тыва Республиканың Баштыңының Чарлыы-биле Буян-Бадыргы орденниң 3-кү чергези-биле шаңнаан. 
Кызыл-оол Мыйдорович Сарыглар шериг албан-хүлээлгезин күүсеткеш, күш-ажылчы намдарын Ак-Довурактың АТБ-зинге чолаачыдан эгелээн. Ооң соон­да ол Омскиниң автомобиль-транспорт институдун 1977 чылда дооскаш, Тыва авто­орук эргелелиниң 208 дугаар учас­тогунуң кол инженери кылдыр томуйлаткан.
Ооң соонда хөй чылдарда Чадаананың орук-тудуг участогунга инженер-экономизинден ол улуг коллективтиң даргазынга чедир ажылдаан. Бедик мергежилдиг орукчу 1993 чылда республиканың автоорук эргелелиниң кол специализинге, инженеринге ажылдаан. 
Кызыл-оол Мыйдорович­ Ты­ваның автомобиль оруктарының ажыл-агыйынга орук мастеринден эгелээш, сайыттың оралакчызы  албан-дужаалга чедир 36 чыл ажылдааш, хүндүлүг дыштанылгаже үнген. Эрткен чылын автоорукчулар хүнүн таварыштыр аңаа күш-ажылга бедик чедиишкиннери дээш «Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы» деп хүндүлүг атты тывыскан.  
Тыва черниң автооруунуң хоочуннары бо чылдан эгелээш,­ "Енисей" М-54 федералдыг ав­тооруктуң мооң мурнунда турган угланыышкыны өскерлип, Кызыл – Чадаана – Хандагайты – Боршоо автомобиль оруу федералдыг өнчүже киргенинге кончуг өөрүп турарлар.
Ол дээрге республиканың ниити чурттакчы чонунуң 62 хуузунуң чурттап турар черлерин таварыштыр эртери дээрге-ле ниити республиканың социал-экономиктиг хөгжүлдезинге улуг бурунгаар базым болурун олар чугаалап турдулар.
Үстүнде бижээним орук ажыл-агый адырының хоочуннарының кайызы-даа хөй-ниити ажылын­га база идепкейлиг киржип­ ту­рарлар. Ажык-чарлыг үе келирге, 1990 чылда Тыва АССР-ниң Дээди Совединиң улус депутаттарының бир-ле­ дугаар болган чижилгелиг соңгулдаларынга оларның кайызы-даа киришкеш, К.М. Сарыглар Чөөн-Хемчик кожууннуң Чадаа­наның 54 дугаар соңгулда округундан, Д.Ч. Ондар Барыын-Хемчик кожууннуң Ак-Довурактың 41 дугаар округундан хөй кор­дакчыларның аразындан тиилеп үнгеш, депутаттың мандадын холунга алганнар. 
Ол үениң улус депутаттары Тывага демократтыг тургузугну быжыглаарының болгаш ону чорударының үндезиннерин эчизинге чедип алыр дээш, улуг ажылдарны кылып чорутканнар. Ылаңгыя Үндезин Хоойлулуг Тыва Республиканы тургузуп, быжыглаарынга депутаттар Сарыглар, Ондар болгаш өскелерниң-даа киирген үлүг-хуузу улуг. 
Владимир ЧАДАМБА. 
Авторнуң тырттырган чуруу.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.