1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

РЛДП-ГЕ ИДЕГЕП БОЛУР БИС БЕ?

 

Тыва интеллигенцияның төлээлериниң кыйгырыг чагаазы

Россияның либерал-демократтыг партиязы (РЛДП) – Россия Федерациязында албан ёзузу-биле бүрүткеттинген политиктиг партия болуп турар. 1989-1992 чылдарда тургустунган үезинден эгелеп, чуртту удуртуп-баштап турган коммунистиг партияга оппозистиг база хостуг үзел-бодалдыг партия кылдыр хевирлеттинген. Ындыг-даа болза хөй-ле даштыкы эксперттерниң бижип турары-биле алырга, ол националисчи партия, а ооң даргазы Владимир Жириновский националисчи идеяларның кедергей бердинген талалакчызы.

Даштыкы парлалганың медээлеринден ап көөрге, чаа тургустунуп келген баштайгы чылдарында РЛДП радикалдыг барыын үзелдиг «Немец улусчу эвилелден» (НУЭ) саң-хөө талазы-биле хандыртынып турган болгаш РЛДП «орус айтырыгны» удаа-дараа көдүрүп, ол айтырыг, бир талазындан, чөптүг ышкаш сагындырза-даа, ынчалзажок орус ксенофобияга азы чаңгыс нацияны өске чоннардан арта берген, өрү деңнелдиг турар кылдыр көөр, ол дээш 2011 чылда парламент соңгулдаларының бетинде чорудуп турганы хемчеглери национализмге болгаш ксенофобияга чоок туруштуг дээш хаая эвес буруудаттырып турар.

Партияның идеологтуг дүрүмүнде мынча деп бижээн: «РЛДП-ниң деткип турары патриотчу чоруктуң идеялары нацио­нализм-биле кандыг-даа холбаазы чок болгаш ооң-биле ниитилежир чүзү-даа чок» деп бижип турза-даа, ол үеде Күрүне Думазынга РЛДП-ниң фракциязының удуртукчузу И.В. Лебедевтиң орус айтырыг дугайында илеткелин парлаан 5000 экземпляр брошюра чырыкче үнген турган. Аңаа ол чурттуң национал политиказының четпес чүүлдериниң аразынга «национал күрүнелер тургузуп алыр дээш оралдажып турар этностар, … Россияның девискээр талазы-биле чаңгыс аай чоруун буурадыр дээн национал республикаларның бары», ол ышкаш «Россияның чамдык регионнары чүгле өскелериниң ачызы-биле хөгжүп турар» деп демдеглээн. Оон аңгыда И. Лебедев ол брошюразында национал регионнарда орус нациялыг кижилерниң кызаг­даашкында турарын чугаалап, «хоойлужудулга болгаш күүсекчи чагырга черлеринден оларны ыйыдып, эртем болгаш культура адырларында база тус чоннуң дылын эки билбес дээш кызагдаашкынга таварыштырып турар», ол ышкаш этниктиг кем-херек үүлгедиишкиннериниң дугайында демдеглеп бижээн. И.В. Лебедевтиң ол сөстерин Төп соңгулда комиссиязы «экстремизм» деп билиг-биле дөмейлежип турар-дыр» деп санаан. Кандыг-даа харыысалгалыг уржуктарны ол партия хүлээп көрбээн, РЛДП-ниң Дума фракциязы орус айтырыгдан ойталаар дивейн турарын медеглээн.

2011 чылда РЛДП Күрүне Думазынга «орус айтырыгны» сайгарып чугаалажыры-биле "төгерик стол" эрттирген, аңаа националисчи организацияларның баштыңнарын: Г. Боровиков (Национал-патриотчу фронт «Память»), Д. Дёмушкин («Славянский Союз» – Россияның девис­кээринде экстремисчи дээш хоруглуг, националисчи ниитилел-политиктиг организация) болгаш Д. Бобров (Национал Социалистиг Инициатива) оларны чалап киириштирген. Российжи эксперттерниң шынзыдып турары-биле, ук хемчег хөй-ниитиниң кичээнгейинге чидиг салдарлыг болуп, РЛДП-же орус националистерни хаара тудуп, патриотчу партия деп РЛДП-ниң туружун быжыктырган.

РЛДП дугайында интернет четкизинде салып кааны медээлерде программа болгаш идеология деп кезээнде дараазында кыйгырыглар база кирип турар:

– Россия улустарының күрүне тургузуп турар  кол өзээ орус чон деп чүүлдү хүлээп көөрүнче;

– национал республикаларга хувааттынмаан, үлеттинмээн өндүр улуг күрүне Россияны катап тургузарынче;

– федеративтиг девискээр (Россия Федерациязы) тургузуундан  чаңгыс аайлаан республика (Республика Россия) тургузуунче шилчип киреринче;

– Россияның регионнарының санын 40-ге чедир кызырып база оларны губерниялар кылдыр эде тургузарынче кыйгырып турар.

***

Тыва Республикага мындыг онза айыылдыг кыйгырыгларлыг партияның өмүнээзинден, ооң кежигүнү болу берген Андриан Ооржактың КТРК «Тыва» болгаш «Тува+ЛДПР за перемены – республиканы кризистен үндүрериниң талазы-биле РЛДП-ниң программазы» деп каан агитация материалдарында кыйгырыгларны дыңнап, көрүп, номчуп танышкаш, элээн-не оваарнып бодандывыс.

Бирээде, Тываны Красноярск крайның  бир кезээ кылдыр кадар дээн-дир дээн чижектиг чугаалар 2000 чылдарның эгезинде-ле чонувустуң аразынга дыргын чоруп турду. Ол айтырыгны РЛДП-ниң өөскүдүп, доюлдуруп турганы-биле, тыва чонувус аразында дыка хөлзеп, харын-даа шыжыгып чоруп турганнар хөй.

Ийиде, чурт, күрүне, республика баштап деп чүве амыр эвес, улуг харыы­салгалыг ажыл-иш-тир деп сарыылдыг кижи бүрүзү билир болгай. Тываларга болгаш черле Азия чоннарының эң-не ыдыктыг чүүлү аалдың баштыңы ада-өгбе кижини кончуг хүндүлээр, ооң чугаа-домаан хоойлу кылдыр хүлээп көрүп чораан болгай. Ол ада-өгбе кижиниң хүндүткелинге күрүне ажылын удуртуп чоруурларны деңней көрүп чораан. Ынчангаш республикавыста удуртур ажыл-чорудулганы аажок бактап, чедир үнелеп көрбейн, тоом­чага албайн, кылдынган ажыл-иш чүү-даа чок деп чугаалаарга, шүгүмчүлелдиң эриин ажырып, арай-ла эпчок, чөптүг эвес болуп турар эвес бе? Ынчалдыр ада-өгбениң чагыын хүндүткевезивисти дыңзыдыр чарлаттынып, чонну төөредир үүле-херекке киржип турарывыс ол эвес ирги бе? Черивис, чуртувус өске черниң кезии болу бербес ирги бе? РЛДП-ге идегеп болур бис бе?...

Мындыг бодалдар-биле үлежип тура, тыва чонувус соңгулдаларга киржип тургаш, кымны база кандыг партияны деткииринге оваарымчалыг, кичээнгейлиг болур дээрзинге бүзүрээр, идегээр бис. Оваарымчалыг болуңар, чонувус!

Д.К. Тулуш, М.С. Байыр-оол,

В.С. Салчак, Л.С. Мижит,

С.М. Орус-оол, А.К. Күжүгет,

З.Б. Самдан, М.Б. Кунгаа,

УА. Донгак, Л.Д. Чадамба,

Н.К.-К. Ховалыг, А.Д.-Б. Баранмаа.

 

 

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.