1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

САГЫШ-СЕТКИЛИНДЕН БЕРДИНГЕН

Хой, өшкү бажының өзүл­дезин езугаар алырга, Эрзин кожууннуң араттары сөөлгү чылдарда кожууннуң чурттакчы бүрүзүнге онааштыр 14 баш шээр мал хамааржыр. Ол дээрге эрзинчилерниң, мал бажын өстүрер дээш, улуг ажылды кылып чорудуп турарының бир тодаргай херечизи-дир. 
Аныяктарның аразында тө­рээн кожуу­нунуң хөгжүл­дезинге бодунуң төлептиг үлүг-хуузун киирип чоруурлар эвээш эвес.   Оларның бирээзи «Аныяк өг-бүлеге – кыштаг» деп губерна­тор төлевилелиниң киржикчизи, Сарыг-Булуң сумузундан Амир Каадыр-оолович Күндүү. Ол өөнүң херээжен ээзи Аянмаа Алимовна-биле 2 кысты, 1 оолду өстүрүп-кижизидип ту­­рар­лар. Аныяк өг-бүлеге ол төлевилел, шынап-ла, тергиин эки белек болган. Ооң ачызында Күндүүлер чаңгыс чыл дургузунда чырык, делгем чаа бажыңныг, «Бай-Хөл»көдээ ажыл-агый бүдүрүлгезинден 200 баш кыс дуңгужун төрүүр хойларны ал­ган, чаа кажаалыг, одар-бел­чиирлиг апарганнар. Малчынның бут кырынга туруп кээринге ооң ачазы Каадыр-оол Чырында­евич дузалажып, хоюн кадаржып турар.
Амир Күндүү хойжу мал ажылынга 1998 чылдан бээр дузалакчы кадарчылап келген болгаш, бо кыш­ты улуг бергедээшкиннер чок эртип турар. Амгы үеде ооң кыштаанда эрткен чылын белеткеп алганы 15 тонна сигени чүм хевээр. Малчынның кыштаа Кун-Сайырга эрткен чылын харның дүшкени өршээлдиг болган, ынчангаш хоюн үргүлчү кадатче үндүрүп турар. Амир малын одарлатпышаан, немелде хоолулуг чемнерни берип, мал чылгаар дус-биле база хандыртынган. 
Хойжунуң мурнунда ам бир чугула чымыштыг иш эгелээн. Амирниң кадарган хою төрүп эгелээн. Ынчалза-даа хоюнуң дигии-биле төрүүр үезин март айның төнчүзү апрель айның эгези деп малчын санап турар. 
«Аныяк өг-бүлеге – кыштаг» деп төлеви­лелдиң эң-не кол сорулгаларының бирээзи –  малчын хүлээп алганы 200 хойну 2 чыл болганда ол-ла хевээр өске аныяк малчынга хүлээдип бээри болур. Ол ийи чылдың иштинде ук кодандан камгалап алган хураганнарын бодунга арттырып алгаш, улаштыр малчыннап чоруй баар. Ол дээрге шуут мал-маган чок турган аныяк­тарга күрүнениң талазындан кан­чаар-даа аажок­ улуг деткимче ышкажыл. Оларга тудуп берген кыштаг, хой кажаа­зы, одар-белчиир малчынның хуу өнчүзү апаар. 
2 чыл улаштыр төрээн хоюндан алыр хураганын малчынның эки ажаап-тежээп тургаш, чидириг чок өстүрүп алыр болза, ортумаа-биле 300-350 баш чеде бээриниң бүгү барымдаа­лары барын чугаалап болур. Амир Күндүү ол бүгүнү эки билир болгаш, амгы үеде хоюнуң төрүлдезинче чугула кичээнгейни салып, ооң чаш төлүн чидириг чок өстүрүп алыр дээш, бүгү күжүн ынаар угландырган. Немелде күштү чыып, сакманчыларны безин баш удур дугуржуп алган. 
Малчынның алыс черле кежээ­зин, ажылынга сонуургалдыын, ооң кыштаанга чеде бергеш, көрдүвүс. Бажыңының ишти арыг-силиг, шалазында ширтек­терни чадып алган, ба­жың ишти­ниң өске-даа эт-севин эмгелеп кааны чараш. Ба­рык 500-600-даа хой кире бээр кажаазының девискээри арыг-силиг, сиген шыгжаар ка­жаа­зының серизин база шып алган. 
Ол бүгүнү көргеш, аныяк мал­чынның ажылынга сагыш-сеткилинден бердингенин кижи дораан-на эскерип каар чорду. Амир Күндүү-биле байырлажып тургаш, аңаа улуг чедиишкиннерлиг болурун күзээш, кадарган хою шупту оолдаптарга, чайын база катап аңаа кээривисти дугурушкаш, аъттаныптывыс.  
Владимир ЧАДАМБА. 
Авторнуң тырттырган чуруу.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.