1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

СЫЛДЫСТАРЫҢ ЧАЙНАЗЫН-НА, САЙС!

Амыдыралдың агымы үе-биле деңге сайзыраар, кижиге ол өскерлиишкиннер карак чивеш аразында дег болур. Кандыг-даа кижиниң аажы-чаңының хевирлеттинери ону долгандыр турар  улустардан база ха­мааржыр. 
Мен хөй ажы-төлдүг өг-бү­ле­ге өстүм. Авам аажок чай чок даа­ранган олурар. Аңаа бар шаам-­биле дузалажып чорааш, даараныр апаарымга: “Даараныкчы кижи шевер, арыг-силиг, кылган ажылын эчизинге чедирер, угаанныг болур” – деп, авам сургаар. Кажан кыс уруг апаргаш “Мода” сеткүүлдерин (1960 чылдарда ол тывылбас) почтадан чагыдып ап, көрүп даарап өөренип турдум. Хепти канчаар даараарындан аңгыда, кижиниң ниити культуразынга салдарлыг чүүлдерни ында сү­ме­леп бижээн. Ынчан-на билгеним, сайзыраңгай күрүнелерде кижиниң амыдыралынга эң-не кол мергежилдерге: поварлар, даараныкчылар, баш таарыкчылары хамааржыр. Шынап-ла, кижиниң кадык-чаагай, чараш болурунга бо мергежилдер канчаар-даа аажок дузалыг дээрзин амыдырал бадыткаан.
Республикада бурунгаар үзел-бодалдыг, дидим, үе-биле деңге чаагай чүүлдү бодунга шиңгээдип ап чоруур аныяктар барынга чоргааралым хайныр. Оларның бирээзинге аныяк кыс Сайсуу Монгушту адап болур. Ол хөй ажы-төлдүг ус-шевер өг-бүлеге төрүттүнген. Ачазы Биче-оол Монгуш “алдын холдуг” чазаныкчы, бызаңчы. Адазының салдарындан Сайсуу бүгү тала-биле салым-чаяанныг кыс бооп өзүп келген. Ооң өөренип алган мергежилдери хөй: повар-кондитер, парикмахер, визажист-стилист, ыраажы-самчы, ус-ше­вер даараныкчы, каасталгалар кылыр мастер, программист дээш кылып билбес чүүлү чок, езулуг-ла универсал деп болур.
Сайсуунуң аажы-чаңы экиир­гек, чымчак сеткилдиг, эриг баар­лыг. Ол кады төрээн угбазы чок апаарга, ооң элээди оглун Артышты азырап алган. Артыш ам Москва хоорайда дээди өөредилге черинде, Россияның Улустар аразының найыралы уни­верситеттиң 3-кү курузунда өөренип турар. Дуңмазы школазын алдын медаль-биле доос­канынга ол аажок чоргаарланыр. Сайсуу дуңмазын деткип, ооң өөредилгезиниң үезинде Москваның төвүнде улуг ЦУМ садыында “Сайс” деп студияны ажыдып алган. Бо дээрге ооң дидим, шиитпирлиг чоруунуң херечизи. Сайсуунуң бо бүгү ажыл-чорудулгазынга авазы Любовь Ховалыговна биле школачы үезинден эдеришкеш, бо чылын бадылажып алган эжи деткип чоруур.
Чүге Сайс апарганыл? Школага өөренип тургаш, бодунга бөрт даарап алгаш, аңаа адын киир даарап алыр дээрге, адының сөөлгү ийи үжүү сыңмайн барган. Бөргүн ынчаар кедип алгаш, школага кээрге, өөрү ону “Сайс” деп шолалап алган. Шак ол хуулгаазын ады ооң чогаадыкчы соруунуң орук айтыкчызы апарган. Ол ады-биле янзы-бүрү мөөрейлерге, фестивальдарга ыяап-ла тиилелгелиг үнүп кээри анаа эвес. Россияның Аныяктар эвилелиниң эрттирген мөөрейинге “Тергиин парикма­хер-2013” деп атты алган. Ол ыш­каш “Тергиин сти­лист” деп атка база төлептиг болган. Улуг-бичии мөөрейлерге алган хөй шаңналдары ооң хей-аъдын көдүрүп чоруур.
Сайсуунуң ук-төөгүзү Сүт-Хөлден үнген. Кызылдың №2 школазынга өөренип тургаш, орус дылда эки чугаалаар, төрээн тыва дылын аажок үне­лээр, ырлаар, самнаар, спортка хандыкшылдыг кыс турган. Студент амыдыралы Кызылдың сайгарлыкчылар техникумундан эгелээн. Аңаа өөренип тургаш база-ла янзы-бүрү мөөрей, фес­тивальдарга киржип, шаң­налдыг черлерни ап келген. Ол бичиизинден чараш причес­калар чуруур, төрелдериниң баштарын чогаадып таарар турганындан парикмахер мергежилди шилип алган. Бо мергежилин салгал дамчаан деп болур. Ооң авазының кады төрээни Чечек Ховалыговна, ооң уруу Анжела, кенни Алена шупту бедик мергежилдиг парикмахерлер.
Сайсуу студент чылдарында улуг сценаже үнүп, артист болур күзелдиг чораан. 2004 чылда “90-60-90” деп талантылыг чараш кыстар мөөрейинге 80 киржикчиден 7 кижи түңнел кезээнче эрткен. Оларның бирээзи Сайсуу болган. Аңаа ол “Фотомодель кыс” деп номинацияга төлептиг болган. “Мисс-Кызыл-2005” мөө­рейниң эң-не талантылыг чараш кызы болган. Олег Сарыгларның “Тываның сылдыстары” деп тө­левилели салым-чаяанныг оол­дар, кыс­тарга орук ажытканын чон билир. Сайсуу бо төле­вилелге киришкеш, дыка хөй ажыктыг чүүлдерге өөренип алган. Тываның сураглыг ыраажылары, артистери Г. Мунзуктуң, С.Ирильдиң, Л. Мортай-оолдуң, С. Монгуштуң, О. Сарыгларның, Ю. Ондарның кичээлдеринге өөренип, оларның арга-дуржулгазын алганынга чоргаарланып, мөгейип чоруур. “Тываның сылдыстары” деп төлевилелди телевидениеге көргүскен соон­да, хоорайга чоруурга, кижи бүрүзү ону таныыр апарган. Чон мурнунга бодун төлептиг көргүзер дээш бүгү талазы-биле шын алдынар, бот-тускайлаң болур ужурлуг. Бо төлевилелге чүгле ырлаарынга өөредир эвес, видео, фото сессияларга киржир, кижи бүрүзүнүң бот-тускайлаңын, бедикче үнүп болурунуң оруун ажыткан. Ооң түңнелинде Сайсуу “Анай-Хаак” студиязынга ажылдааш, “Брилльянтс” деп бөлүк тургузуп алгаш, Очур Кара-Сал-биле ажылдап эгелээн соонда, ат-алдары улам бедээн. Ынчалза-даа Сайсуу стилист болур күзелиниң күштүүнден бо бөлүктен үнгеш, “Виктория” деп чараштаныр салон ажыдып алган. Ооң-биле чергелештир “СтудиоСайс” деп модельдер агентилелин тургузуп алгаш, аңаа 12 хардан 20 харга чедир оолдар, кыстарга вокал болгаш хореографияга кичээлдер чорудуп эгелээн. Ол өөреникчилери-биле хөй-ле мөөрейлерге киришкеш, тиилекчилер болганнар.
Сайсуу Монгуштуң чогаадыкчы ажылы бо чылдың октябрьда 15 чыл болур. Чаа ырларының альбомун, видеоклиптерин, бодунуң даараан дизайнер тус­кай аянныг хептерин, чогаадып кылган каасталгаларын, арын-шырайны чараштап каастаан ма­кияж болгаш прическаларның көргүзүүн — бо бүгүнү улуг, чараш шоу кылдыр чонга бараалгадыр. Аңаа ооң талантызын ажыткан башкылары, деткикчилери, чагыкчылары, мөгейикчилери доо­зазы киржир.
Тывада мындыг кайгамчык талантылыг кыс Сайсуу Монгуш чурттап, чонунга бараан бо­луп, аныяктарга үлегерин көр­гүзүп чорууру чоргааранчыг. Бурунгаар көрүштүг, чүткүлдүг кижилерниң тура-соруу черле өшпес. Эр хей, Сайс! Бедиктерже сылдыстарың улам-на чырызын!
Светлана ДАНЗЫН-ООЛ,
хоочун журналист.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.