1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

УШТА ХАЛЫЫР ЧҮГҮРҮКТЕР

Аът чарыжы

 

Интервью

Сентябрь 2-де Тос-Булакка Тыва эки турачыларның хүнүнге тураскааткан аът чарыжының үезинде Тываның Аът федерациязының даргазы Таймир Сарыглар-биле чугаалаштым.

– Бөгүн эртип турар аът чары­жының онзагайы чүдел, Таймир Владимирович?

– Бөгүн болза-даа кайгамчык хүн-дүр, бүгү республикадан чылгычылар чүгүрүк малдарын соодуп, баглап алгаш келген. Аът федерациязының мурнундан чонувуска болгаш Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оолга бисти деткип турары дээш, четтиргенивисти илередип тур бис. Сөөлгү үеде  аът чарыжы дыка сайзырап турар, ылаңгыя аныяк-өскен аразында кижизидилге ажылы хөй чоруп турар. Бөгүнгү чарышты тыва эки турачыларны фронтуже үдеп, аъткарган хүнүнге турас­каадып эрттирип турарывыс бо.

– Чарыш оруунуң хемчээли чежел? Каш аътты салып үндүрерил?

– Чарыш «Чедер» курорттан эге­лээш, Тос-Булакка доостур. Оруктуң узуну 40 километр. Аңаа чүгле тыва уксаалыг малдар киржир. Киржикчилер саны хөй болганындан, 5 дугаар байзага чедир шаңнаар. А тулган тиилекчиге мотороллер тыпсыр бис. Бо маргылдааның кол деткикчилери Тыва Үндезин культура төвү болган.

– Эң идепкейлиг киржикчилерге тускай шаңналдар бар бе?

– Ийе, эрткен аъттың ээзи “Спорт мас­тери” деп хүндүлүг атты чаалап алыр. Бир катап тии­лээн аът «Хартыга», а ийи удаа тер­гиидээр болза, «Эзир» деп хүндүлүг аттарга төлептиг болур.

– Бүгү Тывадан аът-хөл сонуургап чоруур хөй чылгычылар келген деп эгезинде чугааладыңар?

– Бо маргылдаада чүгүрүк­терниң чүгүрүү, ушта халыыр деп хөөредиг чок чугаалап болур малдар бар болганы солун болду. Колдуунда республиканың барык шупту кожууннарындан хөй кижи келген. Сиген кезер, кышка белеткел үези чоруп турза-даа, улустуң саны хөй болду.

– Айтырыгларга харыы­лааныңар дээш четтирдим.

 

Маргылдааның түңнелинде эң-не маң­гыр, эң-не чүгүрүк  аъттар илереп үнген.

7 километрге чарышкан ийи харлыг чаваалар аразынга Сүт-Хөл кожуундан Шолбан Ондарның, 15 километрге дөрт харлыг чаваалар аразынга Бии-Хемден Болат Аракчааның, 30 километрге улуг чүгүрүк аъттар аразынга Таңдыдан Валерий Оюннуң  малдары бирги байзаже кирген.

10 километрге 4 харлыг чоруктуг чаваалар аразындан Кызыл хоорайдан Ахмед Дармажаптың, 15 километрге улуг чоруктуг малдар аразынга Альберт Бады-оолдуң аъды бир дугаар келген.

40 километрге тыва уксаалыг малдарны салган. Ооң түңнелинде, Эрзинден Эртине Хүлерниң аъды бирги шаңналды чаалап алган, Тес-Хемден Сүрен Сонам-оолдуң малы ийиги черге төлептиг болган, үшкү черде Эрзинден  Орлан Мандалдың, дөрт дугаарында ол-ла кожуундан  Сылдыс-оол Каминниң, Улуг-Хемден Эдуард Санчының чүгүрүк аъды 5 дугаарында кирип келген.

15 километр хемчээлге тыва аскырлар аразынга Улуг-Хемден Эдуард Санчының аъды бирги байзага төлептиг болган, Кызылдан Омак Байырның малы ийи дугаар, үшкүзүнге Бай-Тайгадан Кежик Борбак-оолдуң, Тес-Хемден Чингис Шалыктың дөрт дугаарында кирип келген, Өвүрден Айдың Монгуштуң  чүгүрүк аскыры беш дугаар шаңналдыг черге төлептиг болган.

Аяс МОНГУШ.

Чуруктар Даян ДансюрюнНуу.

 

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.