1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧУРАГАЙЛЫГ БИЛИГЛЕР КИЧЭЭЛДЕРИ

Интернетте уругларның айыыл чок чоруу

ТР-ниң Информатизация болгаш харылзаа яамы­зы Кызылдың 4 дугаар шко­ла­зының баазазында ырактан харылзажып өөренир төп­түң уругларынга “Чурагайлыг билиглер” угланыышкынныг кичээлди болгаш мас­тер-классты эрттирген. Кадыкшылының байдалы-биле харык-шинээ кызыгаарлыг кижилерниң декадазында эртип турар бо хемчегге уруглар хөй чүүлдерни билип алган.
Интернет четкизинге медээниң айыыл чок чоруунга хамаарыштыр дүрүмнерни ТР-ниң информастыг технологиялар төвүнүң директорунуң оралакчызы Мерген Чооду таныштырган.
Уруглар социал четкилер дам­чыштыр эки таныва­зы «өң­нүүнге» соталыг телефо­ну­нуң дугаарын, чурттап турар чери­ниң, школазының адрезин дээш, оон-даа өске амы-хууда медээлерни дамчыдып болбас дээрзин билип алганнар.
Бирээде, уруглар интернет четкизинче чүгле улуг улус-биле кирер. Сайтыларны база ада-иези-биле кады шилиир.
Ийиде, социал четкилер дам­чыштыр өңнүктежип алган кижилер-биле кажан-даа ужуражып болбас. Чүге дизе, оларның «меге» чуруктарының, медээлериниң артында кандыг кижи турарын кым-даа билбес.
Үште, тускай негелделерлиг сайтка улуг кижиниң дузазы-биле бүрүткедир. Кажан-даа амы-хууда медээлерни аңаа айтып берип болбас.
Дөртте, электроннуг почта дам­чыштыр танывазы кижилерден спам азы смс алган бол­­зуңарза, оларга бүзүреп, харыылавас.
Беште, интернет четкизинде медээлерниң хөй кезии шын эвес болур, ынчангаш улуг улус-биле албан сүмележир.
Алдыда, өске кижиниң өнчү-хөреңгизин хүндүле. Хоойлуга чөрүшкек видео, музыка, компьютерлиг программалар болгаш оюннарны хоолгалап болбас.
Чедиде, интернетте шын, шын эвес чүүлдер ылгал чок болур.
Сесте, эмин эрттир эпчок, чөң­гээлээн хөөннүг дыңна­дыг­лар, чарлалдарга кажан-даа харыылап болбас.
Тоста, билдинмес сайтылар­дан келген файлдарны ажыт­паңар. Чамдыкта ол вирустуг программалар болур.
Онда, кижилерге хүндүткел­диг болур. «Виртуалдыг делегейге» безин бодун шын алдынары чугула.
“Ростелекомнуң” регионалдыг менеджери Иосиф Көрген-оол чаңгыс аай биометриктиг медээлер системазын уругларга таныштырды. Ооң ачызында улустар банкоматтардан акшаны биометриктиг система (карак огу, арынның хевири, салаалар истери, үнү...) таварыштыр уштуп алыр аргалыг болур.
ТР-ниң информастыг технологиялар төвүнүң төлээлери уругларның “чурагайлыг билиглерин” бедидип, немелде өөредилгезинге (школа программазының видеокичээлдер библиотеказы, англи дыл...) ажыктыг сайтыларны улуг экранга көргүскен. Оон аңгыда, киви-акша-хавы-биле (киви-кошелёк) санажырын база рынокка хереглекчилерниң бүзүрелин чаалап алган интернет-садыг­ларже акша шилчидериниң дугайында тайылбырны берген. Чоокку 15-20 чылдарда кандыг мергежилдер тыптып кээриниң дугайын “Чаа мергежилдерниң атлазы” деп сайтыдан сонуургаткан.
Ырактан харылзажып өөре­нир төптүң орус дыл болгаш чогаал башкызы Алефтина Хомушкунуң чугаазы-биле алырга, ында 8 хардан 17 хар­­га чедир 24 уруг өөренип турар. Төпте эртем бүрүзүнүң башкылары бар. Ка­дыкшылының байдалы-биле харык-шинээ кызыгаарлыг уруг­лар башкылары-биле скайп таварыштыр өөренип, а чам­дыызы сонуургалының аайы-биле төпте чурулга бөлгүмүнче база фото-студияга немелде кичээлдерже кээп турар.
Уруглар IT специа­листерниң айтырыгларынга идепкейлиг харыылап, боттарынга хөй ажыктыг чүүлдерни билип алган. “Ростелеком” биле “Тывахарылзааинформнуң” төлээлери өөреникчи бүрүзүнге суй-белектерни берген.
Озерченма ХОВАЛЫГ.
Ада ТЮЛЮШТУҢ тырттырган чуруктары.
https://www.facebook.com/shyntuva/posts/2689377127808009

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.