1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧУРТТАЛГАНЫҢ УТКАЗЫН ДИЛЕП...

"Шынның аалчызы"

Тыва Национал театрның 84-кү сезону чаа шиилер, делгелгелер, ужуражылгалар-биле элбек, хайныгыышкынныг ажыттынганын билир бис. Ол бүгүнүң аразында база бир көскү хемчеглерниң бирээзи – Тываның улустуң артизи Виктор Наксылдың чогаадыкчы кежээзи болган. Чоннуң ынак артизи бо чылын 65 харлаанын база сцена уран чүүлүнге 33 чыл дургузунда бараан болганын демдеглевишаан, чогаадыкчы аптаразының дээжизин чонунга сөңнээн.
Хөглүг-баштак, шоодуглуг оюн-тоглаага, ыры-шоорга болгаш сагыш-сеткилди хөлзедиптер ийикпе, азы шыңгыы бодандыра кааптар театр уран чүүлүнүң хөй янзылыг хевирлеринге Виктор Наксыл хуулуп ойнап, көрүкчүнү кайгадып турду. Ол кежээ артиске эш-өөрү, чоок кижилери байыр чедирип, чону магадалдың адыш часкаашкыннарын сөңнээн. Залда келген улуг-биче чоннуң, ылаңгыя аныяк-өскенниң кө­вейи Виктор Наксылдың уран талантызың хөй талалыын бадыткап турар деп көрдүм.
Үш шак дургузунда үргүл­чүлээн оюн-тоглааның түңнел көжегези хагдына бээрге-даа, чоннуң ынак артизин ам-даа салыксаваан сеткилин эскергеш, журналист бүдүжүмнүң кыйгызы-биле сценаның ол талазынче далажыптым.
Виктор Оюнович ол кежээ бүгү күжүн, энергиязын чонунга сөңнепкен-даа болза, мээң салган айтырыгларымга күзелдии-биле харыылады.
— Виктор Оюнович, бөгүн силер чуртталгаңарның база бир артты ажып, бо чылдарда эрткен орууңарже хая көрнүп, аңаа үнелелди берген боор силер аа?
— Шынап-ла, эргий көрүп­теримге, мээң чуртталгамда солун чүүл дээрге артист салым-чолум болгаш театрым болду. Бо өргээни ийи дугаар бажыңым деп санаар мен. Барык-ла хүн бүрүде мында чуртталгамның утказын дилеп, чечен овур-хевирлерден ону тып ап, тывыжымны көрүкчүлерим-биле үлежип чоруурум бо.
— Чоокку чылдарның ажыл-чорудулгазын бөгүн түң­нээн-дир силер, а эртенги хүннү кандыг сорулгалар-биле уткуп турар силер?
— Бо хүннерде бистиң театр амгы үениң шии чогаалчызы Иван Вырыпаевтиң «Эзириктер» деп шиизин тургузуп турар. Ол шииде банкир кижиниң овур-хевирин тургузар сорулгамны режиссёрдан алгаш, база-ла чаа чогаадыкчы дилээшкинни эгелей бердим. Бо шииде колдуу аныяктар-биле кады ойнап турар мен, оларның аразында артистерниң эң-не аныяк салгалы щепкинчилер база бар. Оларны эскерип, хайгаарап турарымга, бир тус­кай, сайзыраңгай-дыр. Чүвени шиңгээдип алыры, күүседири онзагай, мен бодаарымга, бо кижи ол үезинде ындыг турбаан.
Артист-биле чугааның соонда театрның чогаал кезээнден ылавылаарымга, белеткеп турар шии кижи төрелгетенниң бодунга салып чоруур айтырыгларын тыварынче угланган ханы философчу уткалыг деп тайылбырлады. Дораан-на Виктор Оюновичиниң театрымда чуртталганың утказын дилеп чоруур мен дээн сөстерин сактып келдим.
— Амгы үениң шии чогаалы артистен чаа көрүштү, чаа хамаарылганы, ойнаарының чаа аргаларын чугаажок негээр боор аа?
— Чүгле амгы үениң драматургиязы эвес, а классикага-даа үндезилеттинген чаа тургузуп турар шии бүрүзү артистен ону албан негээр. Ынчалза-даа актёр мергежилдиң өскерлиш чок быжыг баганалары база турар. Бисти өөредип турганы-биле, кудумчудан келген «идик-хевиңни» сценаже үндүрбес ужурлуг сен. Ол дээрге кандыг-даа нарын байдалга таварышса, сагыш-сеткилде хат-чаъс дойлуп-даа турза, театрның даштынга ол бүгүнү кааптары-дыр.
— Бо сөстериңерниң бадыткалы силерниң ойнап ту­рар рольдарыңар болгай. Оларның аразында муңгарал билбес хөглүг ноян Вано Пантиашвили («Ханума»), ала-чайгаар аас-кежиктиг Генри Перкинс («Акша, акша, акша»), черле дүжүп бербес Каң-оол Хүлерович («Че­лээш биле Идегел»). Алыс бодуңар база оюн-баштак силер бе? Ындыг хуваалданы режи­ссёрлар кылып турары ол бе?
— Шуут-ла оюн-баштак дээрге база шын эвес апаар. «Кымныы силер, кырганнар?» деп шииде бодумнуң бодалым-биле трагедия ойнап турар мен. А чогум каткыжым аттыг. Сценага-даа каттыра бергеш, туттунуп шыдавайн баргылаар мен. Шаанда чаңгыскурсчум Сергей Ооржак-биле Чеховтуң «Дипломат» деп чогаалын ойнап турган бис. Сюжет ёзугаар ол меңээ кадайым чок апарган деп чугаалаар ужурлуг. Шии колдуу төнер чоокшулай берген чүве. Та чүге ийик, каткым келе берген. Харын-даа ол сценаже мен залдан хая көрнүп алган турар мен. Ынчангаш «ажырбас, ыглап турар деп бодазын» дээш, каттырып тур-ла мен. Ам чүгле ол медээден алгырыпкаш, кээп дүжерим арткан. «Аааа!» деп аксым ажыдыптарымга, «Аааа, ха-ха-ха!» дээш каткым туттунмайн барган.
Шии артизиниң даштыкы овур-хевиринден, бойдустан чаяаган аажы-чаңындан, сөс-домаандан ооң тускайлаң бүдүжү азы амплуазы дорт хамааржыр. А Вик­­тор Оюновичиниң делегей классиказының болгаш орус шии чогаалдарының маадырларын ойнаары тыва театрда чаңчыл апарган.
— Бичииңерден тура шии артизи болуксап чораан силер бе?
— Артист болур деп бодал-даа чок турган мен. Эмчи институдунче шылгалда ду­жаап турган мен. Ынчалза-даа ол үеде ынаар кирер күзелдиг кижилерниң хөйүнден шылгалда мөөрейин эртери чигзинчиг апарган. Ооң кадында Щукин аттыг театр училищезинче тыва бөлүк чыып эгелээн. Шак ынчаар театр делегейиниң эжиин ашканым ол.
— Виктор Оюнович, силер хөй чылдарда Культура яамызынга база ажылдап чораан болгай силер.
— Ийе, кады дооскан эжим Чылгычы Ондар культура яамызынга сайыт кылдыр томуйлаткаш, мени кады ажылдаарынче чалаан. Оралакчы сайыт кылдыр ажылдап чорааш, театрны бо-ла сакты бээр турган мен. Шиилер дужаалдазынга келгеш, бо улустуң аянныын, шии ойнап турар деп адааргаксап-даа олурар чүве.
Виктор Оюнович дөмей-ле театр-биле тудуш чораан. Чүл дизе, 1990 чылда Санкт-Петербург хоорайда театр уран чүүлүнүң академиязынга тыва студияны өөредир дугайында дугуржулганы республиканың удуртулгазы, Культура яамызы болгаш театр чедип апкан турган. Тываның аңгы-аңгы булуңнарындан шилиттинген оолдар, кыстарны Россияның культурлуг найысылалынга эдертип чедиргеш, ийи чылдың дургузунда ада хамаарылгазы-биле оларны удуртуп, кижизиткен. Ынчангаш-ла боор, ынчангы өөреникчилери, ам болза Тываның алдарлыг болгаш улустуң артистери, Виктор Оюновичини «Башкы» деп адап чоруурлар.
— Салым-чолду оюп эртери болдунмас болгай. Театрже силерни рольдарыңар кыйгырып турганы ол боор.
— Ийе, база-ла эжим Алексей Ооржак театрже кыйгырган кижи. Уран чүүл далайынче катап шымны бергенимге амдыгаа дээр өөрүп чоруур-дур мен.
Айсуу БЕЛЕК-ООЛ
чугаалашкан.
https://vk.com/shyn93?w=wall515116218_571%2Fall

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.