1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

Шылгалда - амыдыралдың келир үези

Күрүне шылгалдазын дужаары – доозукчу уругнуң амыдыралында эң-не шыңгыы болуушкун. Шылгалданың түңнелдеринден ооң амыдыралының келир үези хамаар­жыр. Бо хүннерде респуб­ликаның школаларында кү­рүне шылгалдалары кидин түлүк чоруп турар.

Май 27-де Кызылдың 4 ду­гаар­лыг ортумак школазынга 11-ги класстарның география болгаш литература эртемнеринге чаңгыс аай күрүне шылгалдазын (ЕГЭ) сонуургап көөр аргалыг болдум. Ук школада шылгалда эрттирер пунктунуң дугаары 090 (ППЭ). 8 шак ажып турда-ла Кызыл хоорай болгаш кожууннар школаларының доозукчулары география болгаш литература эртемнеринге ЕГЭ дужаар дээш чыглып эгеледи. Оларны башкылары үдеп келген. Ол ышкаш ында күрүнениң шылгалда комиссиязының кежигүннери, шылгалда эрттирер пунктунуң организакчылары, хөй-ниити хайгааракчылары, эмчи, полиция ажылдакчылары дээш шупту ажылдап турар.

Тыва Республикада өөредилгениң шынарын үнелээр институттуң директору Согун-оол Кыргыс шылгалдалар дуга­йында тайылбырлады: “Бо хүн республикада шылгалда эрттирер 5 пункт ажылдап турар, ол дээрге Кызыл хоорайда, Бай-Тайга, Мөңгүн-Тайга, Кунгуртуг болгаш Тожу кожууннарда. Шылгалдалар үези дыка-ла дүшкүүрлүг-дүр, бөгүн ЕГЭ, даарта ОГЭ (кол күрүне шылгалдазы) дээш чоруп каар. 2019 чылдың доозукчулары 11 класстар 2 муң ажыг болза, 9 класстар оон ийи катап хөй – 5800 кижи.

9 класстарның 4 албан дужаар эртемнери орус дыл, математика, 2-зин боттары шилип алыр. Олар бир дугаарында тыва дылга шылгалда эрткеннер. Солун чүүл – 1149 кижи тыва дыл эртемин шилип алганнар. Ол чүнү көргүзүп турарыл дээрге, уругларның тыва дылынга сонуургалының улгадып турары эки-дир.

Бөгүн география шылгалдазын 59, а литератураны – 54 доозукчу дужаар, оларның аразында Президентиниң Кызылда кадеттер училищезиниң сургуулдары база бар-дыр. Бир он­загай чүүл – бо чылын чаа технологтуг чаартылгаларны ажыглап эгелээн. Бирээде, шылгалда пунктузунга контрольдуг хыналда ажылдарын интернет таварыштыр дамчыдыптар аргалыг. Ону чүгле 8 регионда кылып турар. Ийиде, шылгалда төнерге-ле уругларның кылган ажылдарын аудитория иштинге сканерге тырттыргаш, информация белеткээр регионалдыг төпче чорудуптар. Ол технология чүгле 3 регионда бар: Тывада, Ленинград облазында база Мордовияда. Ынчап кээрге бо технологиялар шылгалда чорудулгазынга чөптүг чүүлдү тургузар, шупту уруглар шылгалданы дең байдалга дужаар аргалыг болур”.

9 шактан эгелээш, эрттирилге пунктузунга шылгалданың киржикчилерин хоруглуг херекселдер бар-чогун хынаар “металлодетектор” дээр тускай херексел-биле хынааш, эрттирип эгеледи. Хыналданы эрткен уругларны аңгы-аңгы аудиторияларже организакчылар үдеп турду. 10 шакка чедир шупту уруглар эрттирилге пунктузун эрткеш, аудиторияларга олурупканнар. Аудиторияларның эжиктеринде шылгалда киржикчилериниң даңзызын бижип каан. Шылгалданың организакчызы кирген уруг бүрүзүнүң паспортун көрүп, ылап-ла ол кижи бе дээрзин хынааш эрттирер. Аудитория бүрүзүнде хөй-ниити хайгааракчылары олурар. Шыңгыызы-даа кедергей.

Уруглар шупту олуруптарга, 2 хире минута дургузунда ЕГЭ-ниң дүрүмнерин таныштырып эгеледи. Бир аудиторияда-ла 10 хире кижи олурар. Уругларны көөрүмге, коргуп, сүрээдеп олурар хире кижи-даа чок, мурнунда шенелде шылгалдаларны эрткен болгаш ындыг бе, боттарынга бүзүрелдиг ышкаш көзүлдү. Олар ам 3 шак 55 минута дургузунда ажылдап кириптерлер (географияга 3 шак).

Шылгалданың организакчыларының тайылбыры-биле алырга, материалдарны аудиторияга-ла принтерлерден үндүргеш, уругларга үлеп бээр. А кажан шылгалда доосту бээр­ге, уругларның ажылдаан материалдарын сканерге тырттыргаш, ТР-де өөредилгениң шынарын үнелээр институтта информация белеткээр регионалдыг төпче чорудуптар. Ажылдаан материалдарның бодун хаптааш, соон дарый чорудар. Мындыг хевирлиг технологтуг арганы ажыглаарга, шылгалданың чорудуу шынарлыг, дүрген болгаш шынчы эртер.

12 аудиторияда шылгалда канчаар эртип турарын тускай видео экранда хайгаарап турар. Ону 4 специалист чорудар. Техниктиг специалист Вита Тумат аудиторияларны база организакчыларның штавының өрээлин карак салбайн, хайгаарап олур. Бо аажок харыысалгалыг, чаңгыс-даа чурум үрээшкинин эрттирип болбас, улуг кичээнгей үндүрер ажыл-дыр деп көрдүм.

Күрүне шылгалдазынга кандыг-бир чылдагаан-биле келбейн баар таварылгалар база турар. Ол хүн география шылгалдазынга 3, литературага 4 уруг кандыг-бир чылдагааннар-биле келбейн барган. Ындыг болбуже, шылгалда пунктузунуң ажылы организастыг эки чоруп турар дээрзин 090 дугаарлыг шылгалда пунктузунуң удуртукчузу Надежда Сарыглар чугаалады. 2019 чылдың ЕГЭ-ниң хуусаа бетинде эрткен чадазында интернет технологиялар-биле шылгалда материалдарының дамчыдылгазын тергиин эки организастааш, Россияда 2-ги черде болганын Надежда Николаевна дыңнатты.

Доозукчуларның мурнунда ам-даа эртер шылгалдалар хөй. Ынчангаш оларга чедиишкиннерни күзеп каалы.

Алдынай СОЯН,

Авторнуң тырттырган чуруктары.

 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.