1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЁЗУЛУГ КУЛЬТУРА ОДАА БОЛДУРАР

Тываның Баштыңы Шол­бан Кара-оол эрткен чылдың төнчүзүнде Каа-Хем кожууннуң админис­тра­тивтиг төвү Сарыг-Сеп суурга эрткен культу­ра болгаш уран чүүл ажыл­дак­чыларының съездинге ки­ришкен. 
Байырлыг байдалга ажыттынган кожууннуң чаа культура одаа съезидиниң киржикчилерин уткуп алган. Чоокку он чылдарда регионнуң социал-экономиктиг хөгжүлде планының кезээ — 2030 чылга чедир респуб­ли­ка­да культура болгаш уран чүүлдү сайзырадыр стратегия­ны аңаа сайгарган. Тываның Баш­тыңының даалгазы-биле белеткээн документиниң төлевилелин ТР-ниң культура сайыды Алдар Тамдын шуулганга таныштырган. 
Амгы үеде республикада 2 профессионал театр, филармония, 4 концерт организациязы, 173 библиотека, 5 филиалдыг национал музей, 144 культура-дыштанылга албан черлери, хуу кинотеатр, культура болгаш дыштанылганың парыгы, 336 күрүне, муниципалдыг база хуу культура албан черлери ажылдап турарын сагындыраал. Ында 3672 кижи ажылдап турар, оларның 2365-жи азы 64 хуузу чогаадыкчы ажылдакчылар, 1307 кижи – техниктиг ажылчыннар (36 хуу). 
Республика бюджединден чылдың-на 1,3 млрд. ажыг рубльди чарыгдап турар азы Тываның бюджединиң 7,3 хуузу. Регионнуң эрге-чагыргазы сөөлгү беш чылда культураның материал-техниктиг баазазын быжыглаарынче кичээнгейни углап, объектилер тударынче база капиталдыг септелге ажыл­дарынче 1 млрд. рубльди үндүрген. Ол акша-хөреңги-биле культураның 8 чаа объектизин туткан, 9 клубту эде чаарткан, 31-инге капиталдыг септелгени чоруткан, а 70-инге катап тургузуушкун ажылдарын кылган. Сарыг-Сеп, Баян-Кол, Эйлиг-Хем, Чаа-Суур, Ак-Даш, Дүрген, Белдир-Арыг, Дөң-Терезин, Кызыл-Даг, Кызыл-Мажалык, Булуң-Бажы, Бүрен-Хем суурларда чаа клубтар чонга бараан болуп эгелээн. 
РФ-тиң Президентизиниң «май» чарлыктарының күү­сел­дези-биле 2017 чылда культура ажылдакчыларының шалыңы ортумаа-биле 24 345 рубль четкен (2012 чылда — 13773 рубль) азы регионда 27050 рубль түңнүг ортумак шалыңның 90 хуузу. Муниципалдыг культура бажыңнары 14 автотранспортту алган, 26 клубтуң материал-техниктиг баазазын чаарткан. Уругларның уран чүүл школаларынга 4,4 млн. рубль акшага 242 хөгжүм херекселдерин садып берген. Федералдыг субсидия акшазы-биле библиомобильди саткан, 16 модельдиг көдээ биб­лиотекаларны ажыдып, интернетче кирер компьютерлер-биле чепсеглээн. 
Культураны хөгжүдеринче угландырган инвестиция боду­нуң түңнелдерин бээр ужурлуг деп, Тываның Баштыңы айыткан. Албан чериниң дээштиг ажылын культура чырыдыышкын ажыл-чорудулгазындан, бот-тывынгыр уран чүүлде хаара туттунган чогаадыкчы каттыжыышкыннарда кижилерниң санындан көөр. Көдээ клубтар кино көргүзери, концерттер база мөөрейлер организастаары дээн ышкаш чаңчыл болу берген хөглээшкинниг хемчеглерни кызыгаарлаар ужурлуг деп, Шолбан Кара-оол сагындырган. Ооң орнунга бодунуң суурун экижидеринге, амыдыралдың кадык овур-хевиринче хаара тударынга, ажыктыг эгелээшкиннерни боттандырарынга база хамааты идепкейжи чоруун көргүзеринге езулуг-ла «культура одаа» кылдыр ажылдаар ужурлуг. Культура ажылдакчыларының Сарыг-Сепке шуулганынга ол айтырыг­ларны шиитпирлээринге кандыг курлавырларны ажыглаарының дугайында ажык чугааны кылган. 
Тываның Баштыңы съездиге киришкениниң дугайында интернетте мынчаар бижээн: «Чаңгыс чыл дургузунда чаа, бүрүн дериттинген 13 Культура бажыңын тудуп алгынывыс – силер-биле бистиң ниити чедиишкинивис-тир, чаңгыс чер-чурттуглар. Суурларга клубтар, библиотекалар, өске-даа культура одагларын тударын уламчылаар бис, ындыг болзажок ук адыр бодунуң ажылын бүрүнү-биле эде чаартыр ужурлуг. Кижилерниң негелделерин көрүп, үе-биле деңге базар херек. Ынчангаш бөгүн Сарыг-Сепке (өрттенген клубтуң орнунда туткан чаа төпке) көдээ клуб эргелекчилеринден эгелээш, музей база библиотека ажылдакчыларын чыып, культура ажылдакчыларының съездизинге чурттакчы чоннуң аңгы-аңгы бөлүктерин хаара тудар ажылдың арга-хевирлерин боданып көөрүн чугаалаштывыс. Кандыг-бир «сылдыс» чедип кээрге, көрүкчүлер аразында ооң мурнунда «көзүлбес» кижилерни эскерип болур. Ону көөрге, бистиң чогаадыкчы коллективтеривис, продюсерлер, организаторлар чаа мөгейикчилер дээш шоолуг ажылдавайн турары илдең. Бир эвес кижи бүрүзү дээш ажылдап эгелээр болза, чуртталга хайнып, кижилер элээн идепкейин көргүзүп эгелээр. Ажылды ындыг деңнелче көдүрер дизе, кадрларга чаа арга-хевирлерни өөредип, чаа көрүштү хевирлээр апаар. Культура ажылдакчылары чогаадыкчы кижилер болганда, ону дүрген болгаш эвээш чарыгдалдар-биле кылыптарынга бүзүрээр мен».
gov.tuva.ru.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.