1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

78.834 МИЛЛИОН РУБЛЬ-БИЛЕ ТУТКАН

Чазактың сорулгалары боттаныышкында

Бай-Тайга кожууннуң ус-шеверлер чурту — Кызыл-Даг суурнуң чурттакчыларынга Тээли дээш өске-даа черлер аразынга аргыжары чоокка чедир берге турган. Чүге дээрге Хемчик хемни кежир көвүрүг эргилээш, бустур четкен, ол көвүрүглеп машина-балгаттыг чорууру кижилерге айыылдыг апарган. Ынчангаштың Кызыл-Дагның шыдал-быралыг чурттакчылары машиналары-биле бажы бедик Бай-Тайганың оңгул-чиңгил белин таварты өске черлер-биле аргыжып турганнар. Машина-балгат чоктары Кызыл-Даг — Тээли аразынга аъттыг-хөлдүг чоруур, азы чадаг кылаштажыр ужурга таварышканнар.
Мындыг берге байдалга таварышкаш, Кызыл-Даг суурже орукта хемнерни кежир чаа көвүрүглерни тудуп бээриниң дугайында дилегни олар Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оолга кииргеннер. ТР-ниң Чазаа болгаш ооң Даргазы тургустунуп келген байдалды сайгарып көргеш, “Тыва Республиканың транспорт системазын 2014 – 2016 чылдарда сайзырадыры» деп программа ёзугаар Хемчик хемни кежилдир көвүрүгнү тудар деп шиитпир­лээн. Ону тударынга 78.834 миллион рубльди тускайлап үндүрген. Узун дурту 77 метр демир-бетон көвүрүгнү “Суугу” деп кызыгаарлаттынган харыысалгалыг ниитилел туткан соонда, машина-балгаттыг хала чокка аргыжар арга тус черниң чурттакчыларында бар апарган.
Тээли биле Кызыл-Даг суур­лар аразында орукту улам экижидер талазы-биле ажыл ам-даа уламчылавышаан. Кызыл-Даг суурнуң мырыңай чоогунда агып бадып чыдар Ооруг деп хемчигешти кежир шагдагының эрги көвүрүү автотранспорт-биле аргыжарынга база айыылдыг апарган. Бо чылын чаа көвүрүгнү тудар шиитпирни хүлээп алган. Ону тударынга 1 миллион 900 муң рубльди үндүрген. Чаа көвүрүгнү “Ужар-оол” хууда бүдүрүлге тудуп турар. Ооруг хемни кежир тудар көвүрүгге чедип, ону көрдүвүс. Хемниң ийи талакы эриктерин бедидир чалдааш, кончуг чоон дыттардан кылган ооргаларны хемниң унун кежилдир салыпкан болду.
Ажыл-хожул кандыг чоруп турарын сонуургадывыс.
Тудугжуларның бригадири Аяс Чедер-оол:
— Кара-Хөлде Тапсы хемни кежир 110 метр узун дурттуг чаа көвүрүгнү тудуп дооскаш, бо Ооруг хемни кежир көвүрүгнү ноябрь айның эгезинде тудуп эгеледивис. Декабрь айның ортаа үезинде доозуптарын планнап турар бис. “Ужар-оол” бүдүрүлгениң тудугжулары рес­публикага 20 хире улуг болгаш биче көвүрүглерни туткан бис. Бо ажылга арга-дуржулгавыс четчир – деп чугаалады. – Чалдаар болгаш ооргалар салыр ажылды доосканывыс бо-дур. Көвүрүгнүң кырын шывар, кыдыын­га камгалал тургузар ажылдар арткан.
Бо көвүрүгнүң мурнунда кайда көвүрүглер тутканын айтырарывыска:
— Мөңгүн-Тайга кожууннуң Тоолайлыгга – 3, Чөөн-Хемчикте Хорум-Дагга – 1, Өвүр кожуунга – 3, Бай-Тайганың Шивилигге – 2, Кара-Хөлге 6 көвүрүгнү туттувус – деп, Аяс Алексеевич санап бадырды.
— Кызыл-Даг суурнуң чанында көвүрүг кандыг төлевилелдиг тудугул? – деп сонуургадывыс.
— “Тываавтоорук” күрүнениң албан чериниң чагыы-биле ону тудуп тур бис. Тускай төлевилел ёзугаар туттунуп турар көвүрүг-дүр. Төлевилели күрүне стандарттарынга бүрүнү-биле дүүшкек. Узун дурту 20 метр, доора дурту 7 метр, бедии 4 метр болур. Бедиин алыр болза, нии­тизи-биле 5 метр, чүге дээрге чагыларны хемниң дүвүнче 1 метр ханы кылдыр киир каккан. Бо көвүрүгнү “Ужар-оол” бүдүрүлге бодунуң акша-хөреңгизи-биле тудуп турар. Ону тудуп дооскаш, ажыглалга дужаагаш, ынчан өртек-үнезин санажыр бис – деп, бригадир харыылады. — Бо көвүрүгнүң тудуунда ниитизи-биле 11 ажылчыннар ажылдап турар. Шупту Бай-Тайга чурттуг. Дөрт чолаачы, бир экскаваторщик, артканнары — тудугжулар. Бир эвес ажылчын күш чедишпес болза, тус чер-чурттуг кижилерни база тудуг ажылдарынга хаара тудуп турар бис. Бо удаада Кызыл-Даг суур чурттуг тудугжулар база көвүрүгнүң тудуунда ажылдап турлар. “Ужар-оол” бүдүрүлгеде шагда-ла ажылдаан Архан Хертек, Шолбан Серен-Чимит дээш өске-даа тудугжулар бар.
Тудугжуларның чүү хире шалыпкын ажылдап турарындан-на Ооруг хемни кежир көвүрүгнү чогуур хуусаазында тудуп доо­зуптар арга бары илдең. Ынчан Тээли биле Кызыл-Даг аразында орук-биле машина-балгаттыг аргыжары амыр апаар. Кызыл-Дагны ырак дээр бе дээш, тутсуп орар – ол-ла-дыр-ла!
Шаңгыр-оол МОҢГУШ.
Арслан Аракчааның тырттырган чуруктары.
https://www.facebook.com/shyntuva/posts/2689309251148130
#БайТайга
#Кызыл_Даг
#көвүрүгтудуу
#Тываавтоорук
#Cуугу
#шынсолун

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.