Май 30, 31 хүннеринде Эко-лофт «Асанкхейяга» «Частың ак дүжү — чодураа» деп фестиваль болуп эрткен. Ону чурттуң Президентизиниң чарлааны Россияда чоннарның чаңгыс деминиң чылынга болгаш Тывада чарлаттынган Тургузукчу күш-ажылдың болгаш өг-бүле ыдыктарының чылынга тураскаадып эрттирген.
Солун фестивальдың кол организакчызы Сайзанак Тинмейниң чугаазы-биле бо эгелээшкинниң кол утказы, ёзу-чаңчылдар, час, чодураа, кижилер аразында эки хамаарылгалар, күш-ажыл, өг-бүле дугайында болуп турар. «Частың ак дүжү – чодураа» деп адаан чылдагааны, бойдустуң база бир чараш үези – чодураалар чечектелиишкининиң үезин ажыглап, ону чарашсынган чонну хөй угланыышкынныг фестивальче хаара тудар сорулгалыг ынчаар адаан. Ындыг-даа болза, май ортан үезинде чаагай чыды-биле кижилерни хаара туда бээр чодураалар чечектелип турар үеде агаар-бойдустуң хенертен өскерлип, хат, чаъс, харын-даа хар чаап эгелээрге, фестивальды май төнчүзүнче чылдырар ужурга таварышканын организакчы тайылбырлады.
“Фестивальдың бирги хүнүнде шала сестип турдувус, чон эвээш кээр ирги бе деп. Ол хүн агаар-бойдус чеже-даа каш аңгы чаңнап турза, планда кирген бүгү хемчеглер шупту болган. Барык 100 ажыг кижи чыглып киришти. Ылаңгыя ажы-төлүн эдеткен ада-иелер хөй болганы өөрүнчүг болду.
Бо фестивальды өг-бүлелерниң ёзу-чаңчылдарынга тураскаадып эрттирип турар болгаш, шайны хайындырып белеткээриниң аңгы-аңгы аргаларындан эгелээш, чодураа холумактыг десерттерге чедир көргүскен мастер-класстар болгаш өске-даа хемчеглер хөй болган. Ылаңгыя бичии уругларга тускай программаны аңгылаанывыс солун болгаш ажыктыг болган деп бодаар бис. Бистиң экскурсоводтарывыс уругларга викториналарны Тываның төөгүзүнге тураскаадып эрттирген. Кажан, каяа кандыг төөгүлүг болуушкуннар болуп турганы, Тываның сүлде демдээ болур тукту, ыдык ырыны кажан бадылааны дээш өске-даа билип алыры артык эвес айтырыгларга харыылап, уруглар дыка идепкейлиг киришкен. Тиилекчилерге шаңнал кылдыр уругларның боттарының барыксаары Кызыл хоорайның төөгүлүг черлеринче экскурсиялаар чалалгаларны тывыскан.
Ол ышкаш “Буян-Бадыргы” ресторанның ажылдакчылары бо фестивальга дээш “Чодурааның симфониязы” деп чаа национал десертти чогаадып кылгаш, ону ресторанның менюзунче кииргенин дыңнаткан. Чаа десертти канчаар кылырын көргүскен мастер-класс соонда чонга амзадып турдулар. Тыва далганда үүрмектээн чодураа далганы, чодурааның чулуу дээш өске-даа амданныг чүүлдер-биле холаан тыва национал десерт тыптып келгени дээрге, бо фестивальдың база бир үре-түңнелдиг ажылы деп санап турар бис. Оон аңгыда “Бери и беги” кофейняның ажылдакчылары база чодураалыг десерт кылган. Чыылганнар дыка амданнанган. Орус культура төвүнүң ажылдакчылары ёзулуг орус самоварга шайны канчаар хайындырарын көргүскеш, 6 аңгы хевирниң шайын хайындыргаш, изии-биле фестиваль киржикчилеринге амданын шенедип ижирткен. Ол шайларның кол черин база-ла чодураалыг шай ээлээн дээрзи билдингир.
Фестиваль хүннеринде аңгы-аңгы спикерлер-биле ужуражылгалар, мага-бот нугукчуларының практиктиг көргүзүглери дээш өске-даа солун чүүлдер болгулаан. Амы-хууда бодумга төрел аймактың генетиктиг үндезин дөзүн шын тургузуп алырындан өг-бүлениң ук-төөгүзүн кадагалап арттырып алыры, моон-даа соңгаар чаагай чоруу хамаарылгалыг дээрзи сонуурганчыг болду. Ону канчаар кылырын фестиваль киржикчилери база көрүп, билип алганнар.
Бистиң бо Эко-лофт “Асанкхейяга» чылдың-на аңгы-аңгы фестивальдарны эрттирип турар бис. Чаңчыл ёзугаар бүгү хемчеглеривис хамнарның алгыштары, арыглаашкын ёзулалындан эгелээр. Бо фестиваль киржикчилеринге Ак хам, Черлик хам арыглаашкын ёзулалын кылган. Бо хамнарывыска амы-хууда кириксээн чонну хүлээп алыр аңгы өгнү тиккен бис. Ол өгде ызыгуур салгаан улуг хам чораан Дугар-Сюрюн Очур-оолович Ооржактың эдилеп чорааны бүгү херекселдерин чыып делгээн. Ол бүгүнү уруг-дарыы биске дамчыдып берген. Бо улуг хам бистиң бо хүнде мынчаар сайзырап кээривисти шагда-ла өттүр көргеш, 2022 чылда шак бо черни айтып бергеш, маңаа хөй чонга ажыктыг фестивальдар, байырлалдар эрттиреринге эптиг өглерни тип, оран-саваны тудуп алырын сүмелээн чүве. Ынчангаш аңгы өгнү тиккеш, аңаа тураскааткан делгелгени ында кылганывыс ол.
Чылдың-на күскү үеде эрттирип турарывыс “Сарыг бүрү” фестивалын бо чылын “Салгалдарның дириг одаа” деп эде адааш, ада-өгбелерниң сагып чораан чаңчылдарынга даянып эрттирер деп бодап алдывыс. Бо-ла бүгү фестивальдарны Тываже аян-чорукчуларны хаара тудар сорулга-биле организастап турар бис. Чаа эгелээн «Частың ак дүжү – чодураа» фестивальды келир чылын катаптаар бис.
Онзагай демдеглексээр чүүлүм, бо фестиваль-биле чергелештир эко-лофтче чедер орук кыдыын дургаар ыяш олуртур төлевилел эгелээр бодалдыг турдувус. Ол бодал чоорту өөскүзе-өөскүзе, Делегей чергелиг IV сарыг шажын шуулганынга уткуштур “21 Буддийжи Дарийги аллеязын” тарыырынче шилчий берген. Ындыг эгелекчи бодалды биске Аян башкы айтып берген. Ол аллеяны “Победа” спорт комплекизиниң девискээринде волонтёрлар болгаш күзелдиг чаңгыс чер чурттугларывыстың деткимчези-биле тарып эгелей берген бис. Ону кырындан көөр болза, Ногаан Дарийгиниң мандалазының хевири көстүп кээр. Бо ажылды август айда болур шуулган бетинде доозар ужурлуг бис. Амдыызында 100 ыяшты олурткан, ам-даа 80 ыяшты олуртур бис. Ажыл хөй, ынчангаш бисти деткип, дуза кадыксаар улусту чалап тур бис” – деп, буянныг үүле-херектиң организакчызы Сайзанак Тинмей чугаалады.
/ К. МОНГУШ.
Чуруктарны С. ТИНМЕЙНИҢ хууда архивинден алган.
“Шын” №21 2026 чылдың июнь 4
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/join/egenQ...