Наадым “надом” моол сөстен укталган. Ол "байырлал", "маргылдаа", "оюн" дээн уткалыг.
Наадымнын төөгүзү муң-муң чылдар-биле санаттынар. Эң баштайгы чадазы – чайын, сүт-саан элбек апарганда, чер ээзинге болгаш төрел аймактың бурунгу өгбелеринге өргүл кылып, чер, суг дагыыры болур. Өргүл соонда чон янзы-бүрү оюн-тоглаага киржип, күштүг, кашпагайын хынап маргыжар.
Ийиги чадазы – ниитилелдиң феодалдыг тургузугже шилчээни-биле холбаалыг. Бодунуң баштайгы утка-шынарын хевээр арттырбышаан, Наадым ам шериг чыскаалының хүлээлгезин күүседи берген. Дайынчы чыскаал-көрүлде үезинде хааннар болгаш нояннар боттарынга дайынчылар шилип алыр турган.
Тыва Кыдаттың дарлалынче киргени Наадымның хөгжүлдезинге база бир өскерлиишкинни болдурган. 1778 чылдың сентябрьда Канси императорнуң дужаалы-биле бо байырлал шажынчы байырлал кылдыр чарлаттынган.
Тывага улусчу революция тиилээн соонда, Наадым дөрткү болгаш сөөлгү чадазында – алызы барып улусчу болур утка-шынарын оскунмайн, катап база эге баштайгы тайбың мөөрейлиг байырлал бооп эглип келген. Ол 1921 чылдың июль 28-те "Мал ажылдакчыларының национал-революстуг байырлалы – Наадым" деп ат-биле эрткен.
Наадымга спортчу маргылдааларның ниити хевири тыва чоннуң тоолдарында эр кижиниң үш мөөрейлиг оюну дег болур. Ол дээрге хүреш, ча адары болгаш аът чарыжы-дыр.
Наадым дээрге национал культураның болгаш чоннуң эки чаңчылының омак-хөглүг көрүлдези, ынчангаш үш хонук найырлаарга, үш чылдың хей-аъды кирер дижир.
Наадым дээрге чүгле байырлал эвес, анаа республиканың көдээ ажыл-агыйының болгаш мал ажылының мурнакчылары чыглып келгеш, чартык чыл дургузунда кылган ажылдарын түңнеп, арга-дуржулга солчуп, сорулгаларын чугаалажыр байырлал болур.
Алган дөзү: https://vk.com/wall-201165820_472
Буян Ооржактың тырттырган чуруу.
“Шын” №28 2026 чылдың июль 23
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn