Хоочуннар черле ындыг бис, бо-ла аарый бээр. Бистиң аарыгларывысты сегидип эмнеп турар буянныг кижилер — эмчилер, эмчи сестралары база эмнелгениң техниктиг ажылдакчылары (санитаркалар).
Бай-Хаак эмнелгезинде база шак ындыг ажылдакчылар бар. Бо күзүн үстүг чем чиггеш, хоочураан аарыым — панкреатит кирген. Эмнелгениң дүрген дуза салбырынга чеде бээримге, олар мени дыка дүрген шинчип көргеш, эмнелгениң бир палатазынга чыттырып алдылар. Ол өрээлде аараан 4 кижи чыдар: 75 хар ажып турар С.А. Монгуш, 85 харлыг К.К. Хуурак, 50 хар ажып турар орус оол биле 40 харлыг аныяк оол.
Эмнелгеде чыдар аарыг кижилерни эмчилер, эмчи сестралары, санитаркалар үргүлчү хайгаарап турар. Аарыг кижилерге эптиг-чөптүг, кичээнгейлиг, ажылынга ёзулуг бердинген кижилер болдулар. Панкреатиди иштинге чарылгаш, хөй ханын чидирген Бай-Хаак чурттуг орус оолду Кызыл эмчизинден бо эмнелгеге эккелген болду. Ол Кызылда таныыр улустары чок, ынчангаш Бай-Хаак эмнелгезинге чыттырарын дилээрге, бо эмнелгеге чыттырганы ол. Бай-Хаагының эмчилеринге бүзүрээрин ол оолдуң чугаазындан билдим. Дыка-ла бергедээн аарыг кижини эмчилер бут кырынга тургузуп кагдылар.
Бодум база берге байдалдыг келген мен. Мени база чаңгыс хүн иштинде дамырымче хөй эмнер дамдыладып турарга, чүгээртей бердим. Каш хонгаш, экирий бергеш, чанып келдим.
Эмчилер чеже-даа аныяк болза, шынап-ла, ажылынга кызымак, чүткүлдүг, шын диагнозту салгаш, эмнээшкинни чорударын эмчи сестраларынга дагзып турарлар-дыр. Олар ёзулуг профессионалдар-дыр. Бо мергежилинге хөй чылдар иштинде ажылдаар болза, олардан кончуг дээн арга-дуржулгалыг эмчилер үнүп болурунга бүзүрээр-дир мен.
Эмчи сестраларының ажылы дыка берге, харыысалгалыг деп чүвени база көрдүм. Дүн-хүн чок аарыг улуска эмчиниң бижип каан эмнээшкини-биле эмнээр: бирги дузаны чедирип, сыкыртып, хан анализтерин дужаап, хан базыышкынын хынап, балыгларын шарып, физиотерапия дээш кылбас-ла ажылы чок. Олар база ажылынга ак сеткилдиг, аарыг кижилерни бут кырынга кадыы экижииринге чедир эмнеп турар буянныг эмчи сестралары-дыр. Эмчилерге бодаарга, оларның хар-назыны улуг, ажылчы намдары 30-40 чыл чедип турар база ёзулуг арга-дуржулгалыг эмчи сестралары болдулар. Аарыг кижилер-биле эптиг, улуг кырганны «Дедушка», бичии аныяк оолду «Өпей» деп хүндүлеп адаарлар. Дүрген суур чурттуг эмчи сестразы харын мени «Сергей акый» дээрге, меңээ дыка чоок кылдыр сагындырып, дуңмаларым ышкаш чоргааранчыг болду.
Эмнелгениң база кол, берге ажылын кылып турарлар — санитаркалар. Аарыг кижилерге эге дузаны көргүзүп, санитарлыг байдалды тудуп, аарыг кижилерни көжүреринге дузалажып, палаталарда болгаш эмнээшкин өрээлдеринде арыг-силигни хандырып турарлар. Амгы үеде эмнелгениң өрээлдери соок, суу чок болгаш, чыдар аарыг улуска берге байдалды тургузуп турар. Ынчалза-даа санитаркалар даштыыртан суглаар, долган саваларны дашкаар төгер, аштап-чуур дээш бүгү берге ажылдарны кылып, ак сеткилдии-биле хүлээлгелерин күүседип турарлар.
Ам харын каш чылдар иштинде чаартып кылбаан Бай-Хаак эмнелгезиниң иштин, даштын чараш кылдыр кылып эгелээн. Чоокку үелерде септелге ажылдары доостурга, чурттакчы чонга таарымчалыг болу бээр.
Эмнелгениң буянныг эмчилеринге, ажылдакчыларынга черге чедир мөгейип, ажыл-ижинге чедиишкиннерни, өг-бүлезинге аас-кежикти, кадыкшылды күзеп, эмненип чыткан улустарның мурнундан канчаар-даа аажок четтиргенивисти илередип олур мен.
Эмнелгеге чыдар кижилер кылыр чүве бар эвес, чалгаа чазып хөөрежир болгай. Шынап-ла, бис, тывалар таптыг чугаалажы бээр болзувусса, төрелдер апаар бис. Успенка чурттуг хоочун-биле хөөрежи бээримге, даайым болур Кызыл-оол Кыргысович Хуурак болду. Танывадым, 15 чыл бурунгаар «Жигули» машиналыг халдып турда ужурашкан болгаш. Чугаа үезинде боду база мени танып кагды. Даайымның кырган-авазы биле мээң кырган-авам кады төрээннер, долаан уктуг улус. Өгбелеривистиң чурту Хендергени сактып, даайларывыс — Долаан Шаалы, Хуурак Авыл-оол, Агбай-оол, Аракчаа, Долаан Дойтуй-оол даайымның оолдары — Достай-оол, Торлаа, Дайынчы, уруу Роза сугларны чугаалаштывыс. Оон ыңай Хендергеге чурттап чораан Оруспай Делгер-оол, Баян-оол даайларым. Каъктан хоочун чурттакчылар Улуг Кара-оол, Биче Кара-оол дээш оон-даа өскелерниң чурттап, ажылдап чораанын сактып олурдувус.
Кызыл-оол Кыргысович Хуурак — күш-ажылдың хоочуну, Таңды районнуң алдарлыг тракторизи. ССРЭ-ниң 50 чылы аттыг совхозка трактору-биле тараа, кукуруза кезип ажылдап чораан. Совхозтуң кол инженери чаа тракторлар кээрге-ле, Кызыл-оол Кыргысовичиге мундурар турган. Районга чаа «Жигули» машина келген турда, райкүүском даргазы Т.С. Тулуш оочур чокка Кызыл-оол Кыргысовичиге бергенин сактып хөөреди. Кожуунга бир-ле дугаар «Жигули» машинаны мунган кижи.
Ынчангаш Бүгү-делегейниң улуг назылыглар хүнү-биле Кызыл-оол Кыргысовичиге байырымны чедирип, каң кадыкшылды, аас-кежикти, ам-даа ажы-төлүнүң аразынга бараан болуп чоруурун күзеп ор мен!
Сергей ОЮН.
Чурукту авторнуң архивинден алган болгаш интернет четкизинден алган.
https://br.pinterest.com/ideas/vintage-style-envelope-design/950451390547/
“Шын” №40 2026 чылдың октябрь 15
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn