Күчүтен мөгениң тиилелгези
Якутияның төвү Якутск хоорайда Триумф аттыг спортчу белеткел төвүнге февраль 6-8 хүннеринде II делегей чергелиг “Ханалас Хапсагай” деп саха-якут хүреш маргылдаазы болуп эрткен. Аңаа Россиядан, Моолдан, Кыдаттан, Узбекистандан, Азербайджандан, Грузиядан, Индиядан, Эстониядан, Кыргызстандан, Италиядан ниитизи-биле 500 ажыг мөгелер киришкеннер. Россиядан Якут, Бурят, Хакас, Тыва, Татар республикалар база Иркутск облазындан, Забайкальск крайдан мөгелер хүрешкен.
Бистиң республикадан киришкен мөгелер: 75 килге сумо хүрешке Россияның 2 дакпыр база Европаның чемпиону Айдыс Монгуш, хапсагайга 2024 чылда тулган тиилекчи Бады-Эртине Дангыт; 90 килден өрү Чаан мөге Айдың Монгуш биле Хартыга мөге Кайгал-оол Ондар; хоочуннарга 90 килден өрү Күчүтен мөге Аяс Монгуш.
Бо чылын Хапсагай маргылдаазы 2 дугаар делегей чергелиг болуп турар. Маргылдааның шаңналдарының түңү 5 сая рубльдиң сертификаттары болган.
Февраль 6-да "Триумф" спорт ордузунга делегей чергелиг маргылдааның шуулганы болган. Аңаа Якутияның спорт сайыды Леонид Спиридонов шупту келген тренер башкыларга, шииткекчилерге, улуг хүндүткелдиг аалчыларга республиканың баштыңы Айсен Николаевтиң мурнундан изиг байырны чедиргеш, Россияның Президентизи В.В. Путинниң “Национал спортту” сайзырадыр төлевилелин боттандырары-биле Якутия “Мас-Реслинг” хевиринде делегей чемпионаттарын эрттирип турарын демдеглээн. Бо маргылдааны Олимпий оюннарының тиилекчилери Роман Дмитриевке, Павел Пинигинге, мөңгүн медаль эдилекчизи Александр Ивановка Олимпий оюннарынга киришкенинден бээр 50 чыл оюнга тураскаадып эрттирип турар дээрзин чугаалаан.
Бир дугаар хүнде 85 килдиг 26 мөгелер аразынга 1-ги черни Кыргызстандан Арсалан Будажапов, 2-ги черни якут мөге Игорь Софронеев, 3-кү черни бурят мөге Зоригто Ухинов алганнар. Дараазында 95 килдиг 26 мөге аразынга 1-ги черни Андриан Ленский, 2-ги черни Александр Ханыев, 3-кү черни Юрий Иванов шупту якут мөгелер алганнар. 95 килден аар 26 мөге аразынга 1-ги черге моол мөге Туг-Эртене Дензеншарав, 2-3 дугаар черлерге якут мөгелер Никита Сафронов биле Никита Хабаров төлептиг болганнар.
Хоочуннар хүрежинге тергиидээн мөгелер: 80 килге 1-ги черге якут мөге Прокопий Петров бодунуң 17 дугаар алдын медалын алган, 2-3-кү черлерни якут мөгелер Прокофий Петров биле Вячеслав Стрегановский алганнар; 90 килге 1-ги чер — якут мөге Дмитрий Шатрин, 2-3-кү черлер — якут мөге Платон Саввинов биле бурят мөге Булат Даджинимаев.
90 килден аар мөгелер: 1-ги черге сумога делегейниң 2 дакпыр тиилекчизи Аяс Монгуш кайгамчыктыг чараш хүрежин көргүзүп, 1-ги черге төлептиг болган, 2-3-кү черлерни якут мөге Степан Гаврильев биле бурят мөге Денис Макаров алганнар.
Тулган тиилекчи дээш түңнел хүрешке якут мөге Никита Хабаров сөөлгү секундаларында Айдың Монгушту октааш, 1-ги база 2-ги черни үлешкеннер, 3-кү черни якут мөге Эдуард Максимов алган.
Февраль 8-те 57 килдиг 26 мөге аразынга 1-3-кү черлерге якут мөгелер Николай Захаров, Дмитрий Иванов, Феликс Николаев төлептиг болганнар. 65 килдиг 26 мөге аразынга 1-2-ги черлерни бурят мөгелер Александр Богомоев биле Чимит Намсаранов үлешкеннер, 3-кү черни якут мөге Айхан Антонов алган. 75 килге эң хөй 82 мөге хүрежинге 1-ги черге хостуг хүрешке Россия чемпиону бурят мөге Евгений Жербаев төлептиг болган, 2-ги черни Иркутск облазындан Дмитрий Будажапов, 3-кү черни бурят мөге Самдан Гармаев алган.
Хоочун мөгелер хүрежи: 60 килдиг мөгелер аразынга 1-3-кү черлерни якут мөгелер Терентий Халгаев, Иван Друзьянов, Илья Тимофеев алганнар; 70 килге 1-3-кү черлерни якут мөгелер Максим Иннокентьев, Николай Верховцев, Николай Иванов үлешкеннер.
75 кил чедир 18 мөге аразынга тулган тиилекчи дээш хүреш чидиг демиселге болган. Аңаа бистиң мөгевис Айдыс Монгуш 4 мөге артканда, тулган тиилекчи эрге дээш хүрешке Иркутскунуң мөгези Дмитрий Будажаповка буттаткаш октаткан. Дмитрий Будажапов 2025 чылда Бишкекке болган Хапсагай хүрешке делегей чемпиону Сандан Гармаевти октааш, тулган тиилекчи деп атка төлептиг болган.
Деңзи аайы-биле 1-3-кү черлерже кирген мөгелерге медаль, диплом, кубок база 50-30-20 муң акшаларның сертификаттарын тывыскан. 75 кил чедир база 75 килден өрү мөгелер аразынга тиилээн мөгелерни саха чоннуң ус-шеверлериниң кылган селемезин, тиилекчиниң курун, кубокту, медальды база 200 муң акшаның сертификаттарын тывыскан.
Тыва мөгелер Кыдатка хүрешкен
Кыдатта Иштии Моолдуң Шилийн-Гол хоорайга февраль 7-ниң хүнүнде 8 команда аразынга хана-хана хүрешке бистиң мөгелеривис киришкен. Хүреш Өвер Моолдуң дүрүмү-биле оларның үндезин, чаңчыл болган маргылдаазы-биле болуп эрткен. Дүрүм ёзугаар мөгениң эгин содаа, хос узун чүвүр, хөм идик, мөгениң девии база баштай даянган, ушкан мөге октаткан болур. Иштии Моолдуң төөгүзүн номчуурга, оларның аразында Алдай-Саян девискээрлеринден көшкен урянхайлар бар болуп турар. Маргылдаа үезинде салган хөөмей-сыгыдын арыг тыва дылда күүседир болуп турар.
Маргылдаага бистиң мөгелеривистиң чыынды командазы: Улан-Батор хоорайдан “Алдар” спорт ниитилелиниң белеткел хүреш өргээзинден аныяк мөге Сүлде Донгак, Арзылаң мөгелер Ай-Демир Монгуш, Мөңге-Эртине Куулар, Хартыга мөге Эртине Хомушку, Начын мөге Александр Доржу, аныяк мөге Чимит Дүвендей база удуртукчу тренер башкылар Хартыга мөге Кайгал-оол Донгак, Моолдуң Хартыга мөгези Т. Өсех-Ирээлдүй.
Маргылдааның түңнелинде бистиң мөгелеривистиң командазы 5-ки черни ап, шаңнал-макталга төлептиг болганнар.
Тыва кикбоксёрлар тергиидээн
Красноярск хоорайга февраль 2-7 хүннеринде элээди оолдар, аныяктар база улуг улуска XXIV Бүгү-россия чергелиг кикбокс маргылдаалары бедик деңнелге болган. Аңаа ниитизи-биле Россияның 15 девискээринден 700 ажыг спортчулар киришкен. Бистиң республикадан Кызылдың Олимп аттыг спорт школаның 20 спортчузу эки чедиишкинниг киришкен.
Түңнелинде 12 алдын, 2 мөңгүн, 2 хүлер медальдарга төлептиг болганнар. Бирги черни база алдын медальдарны дараазында спортчулар алганнар: 54 килге Чангсем Монгуш, 67 килге Амыр-Санаа Салчак, 71 килге Эртине Шокпаа, 86 килге Ачыты Самбала; аныяктар аразынга 63,5 килге Ай-Демир Байлакай, 71 килге Батыр Монгуш, Эмилия Тыртый-оол; 2 дугаар черни 60 килге Батый Түлүш; элээдилер аразынга 51 килге Темир Салчак, 54 килге Рашит Оюн, 63,5 килге Кежик Хертек, 67 килге Алдын-Херел Ооржак; 71 килге Ачыты Ховалыг; 2 дугаар черни 54 килге Байыр-Белек Куулар; 3-кү черлерни 42 килге Айдаш Дажы, 57 килге Александр Кижир-оол.
Очур Барынайның чедиишкини
Тверь облазының Конаково хоорайга февраль 6-га чедир Россияның бирги чери дээш 21 хар чедир спортчулар аразынга Джиу-Джитсиниң No-Gi деп кимоно чок шыырак хевиринге маргылдаа болуп эрткен. Аңаа ниитизи-биле Россияның 17 девискээринден 300 ажыг спортчулар киришкеннер.
Маргылдааның кол сорулгазы — элээдилер, аныяктар аразынга Джиу-Джитсини сайзырадыры болгаш Европаның бирги чери дээш база делегей чергелиг маргылдааларга киржир спортчуларны шилиири. Ук маргылдаага бистиң Олимп аттыг спорт школазының сургуулу Очур Бырынай шупту талазы-биле бедик белеткелин бадыткап, 3 шаңналдыг черни ап, хүлер медальга төлептиг болган. Ол дээрге спортчунуң болгаш тренер башкының кызымаккай чоруунуң баштайгы бедик чедиишкини база улуг чоргаарал, өөрүшкүзү болур.
/ Алексей ЧАМБАЛ-ООЛ белеткээн.
Чуруктарны ТР-ниң Спорт яамызының арнындан болгаш "Тыва Спорт" каналдан алган.
“Шын” №5 2026 чылдың февраль 12
