Июль 15-17 хүннеринде Бай-Тайга кожууннуң үндезилеттингенинден бээр 85 чыл ою, Тээли суурнуң 90 харлаанынга болгаш кожууннуң Наадымынга тураскааткан хары угда үш дакпыр улуг байырлалды бай-тайгажылар демдеглеп эрттирген. Ооң кол маадырлары – кожууннуң суму бүрүзүнден ажыл-ишчи, эрес-кежээ малчыннары, күш-ажылчы чону чыглып киришкен.
Байырлалдың баштайгы хүнүнде кожууннуң төп ном саңынга солун ужуражылгалар болгаш ол кежээ “Бай-Тайганың даңгыназы” мөөрей болуп эрткен. Аңаа чеди сумудан чеди уруг киришкен. Оларның аразындан Тээли суурдан Салчак Айыраш (Кызылдың уран чүүл колледжизиниң 2-ги курузунуң студентизи) тиилээш, Даңгынаның оваадай бөргүн кеткен.
Дараазында хүнде аът чарыжы, хол бөмбүү, шыдыраага маргылдаалар болгаш кожууннуң тургустунган төөгүзүнүң дугайында солун делгелгени, үш дакпыр байырлалдарга тураскааткан улуг концерт, оюн-тоглааны чыылганнар сонуургаан.
Июль 17-де Ээр-Хавак сумузунуң Шыкка кожууннуң сумуларының байырлыг чыскаалы байырлалды уламчылаан. Ооң соонда шаңнал-мактал тыпсыр албан ёзузунуң байырлыг кезээнге ажыл-ишчи бай-тайгажыларга байыр чедирип, шылгарааннарга шаңнал-макталды Тываның Чазак Даргазы Владислав Ховалыгның мурнундан ооң оралакчызы Шолбан Сендаш тыпсып, ТР-ниң ДХ-ниң депутады Ужар-оол Иргит, Чөөн-Хемчик, Барыын-Хемчик кожууннарның удуртукчулары болгаш өске-даа удуртукчылардан аңгыда, кожууннуң ат-сураглыг кижилери, Россияның Маадыры Найыр Кыргыс, сураглыг спортчу, Россияның самбога алдарлыг тренери Саян Хертек болгаш өскелер-даа киришкен.
Ол хүн төрээн кожуунунуң хөгжүлдезинге эгээртинмес үлүг-хуузун киириштиргени дээш, бедик күрүне шаңналдарынга болгаш тус черниң шаңналдарынга шылгараңгай күш-ажылдыг хөй кижи төлептиг болган.
Байырлалдың албан ёзузунуң кезээ доостурга, Шыкка “Экииргек өг” деп өглер делгелгези болган. Аңаа кожууннуң суму бүрүзү эң-не дээре дээн өглерин тип киириштирген. Аңаа тиилекчи болган Хемчик сумузунуң өө 100 муң рубль шаңналды алган. “Шай байырлалынга” суксунга ижер янзы-бүрү оъттардан кылган шайларның каш янзы-хевирлерин көргүскеш, Шуйдан Чимисмаа Кончук тиилекчи болган. Оон аңгыда “Мөңгүн кержек” ус-шеверлерниң хол-биле кылган ажылдарының аразынга мөөрейге Бай-Талдан ус-шеверлерниң командазы тиилээн. “Алдын согун” ча адарынга маргылдаа болгаш эр, херээжен улус аразынга чадаг чарыш бедик хей-аът көдүрлүүшкүннүг, солун адаан-мөөрейлиг эрткен. Чадаг чарышка 10 километрге эр улус аразынга Ак-Довурактан Уяраш Монгуш, 5 километрге херээжен улус аразынга Кызыл-Мажалыктан Аймира Күжүгет тиилекчилер болган.
“Алдын согун” ча адар маргылдааның баг адар хевиринге республиканың аңгы-аңгы булуңнарындан 76 багжы киришкен. Түңнелинде Улуг-Хемден Орлан Чапчын тиилекчи болган. Ол-ла хүн тыва национал хүрешке 22 мөге күжүн шенешкен. Аңаа Эрзинниң мөгези Соруктуг Калин-оол шүүлген, Барыын-Хемчиктен Алаш Монгуш үжүүрлешкен.
Болган байырлалда база бир көскү черни “Чайның үш байы” улусчу ёзу-чаңчылдар фестивалы ээлээн. Аңаа чеп эжери (хана аастары, курлар, базырыглар), кидис салыры, быштак кылырынга мөөрейлешкен. Быштак кылырынга Кызыл-Дагдан Лидия Кандан база Бай-Талдан Аяс, Анай-Хаак Шожунчаптар бирги черни үлешкен. Чеп эжеринге киришкен 5 команданың аразындан Бай-Талдың командазы бирги черни ээлээш, 10 муң рубль-биле шаңнаткан. Кидис салырынга Кызыл-Даг суурнуң командазы шылгарааш, 10 муң рубль-биле шаңнаткан. Тиилекчилерден аңгыда, өске-даа киржикчилерге шуптузунга тус-тузунда акша шаңналдарын болгаш суй белектерни тывыскылаан. Бо фестиваль келир үениң салгалдарынга тыва чоннуң төөгүден бээр кылып чорааны ажыл-ижин утпазын дээш дамчыдып бээринге дыка улуг ужур-уткалыг болганын чыылганнар улуг үнелел-биле демдеглээннер.
Бажы бедик Бай-Тайгага болган байырлалдар июнь 17-де диңмиттиг чараш фейерверк-биле доозулган.
/ К. МОНГУШ белеткээн.
Медээ болгаш чуруктарны Бай-Тайга кожууннуң социал четкиде арнындан алган.
“Шын” №28 2026 чылдың июль 23