Артык Хөм-Оттуковна Ховалыг бо хүннерде 75 харлаан. Ол Сүт-Хөл кожууннуң Бора-Тайга суурга 1951 чылдың май 12-де төрүттүнген. Шүлүкчү, прозачы, очулдурукчу.
1975 чылда Кызылдың күрүнениң педагогика институдунуң филология факультедин, 1983 чылда Москвада Бүгү-эвилелдиң Ленинчи Коммунистиг Эвилелиниң Төп Комитединиң чанында Дээди комсомол училищезиниң журналистика факультедин дооскан. Бажың-Алаак ортумак школазынга башкылап, «Тываның аныяктары», «Шын» солуннарга килдис эргелекчилеп, ТР-ниң Культура яамызынга инспекторлап ажылдап чораан. Тываның шүлүкчүлериниң ассоциациязын тургузуп, ооң даргазы апарган.
Чогаал ажылын 1974 чылда эгелээн. Ооң чогаалдарының кол темалары: ава, ынакшыл, төрээн чурт. Баштайгы шүлүктери «Тываның аныяктары» (1974) солунга парлаттынган, баштайгы шүлүктер чыындызы «Чалгын» (1979) деп ат-биле Тываның ном үндүрер черинге үнген. Омар Хайямның рубаилерин тыва дылче очулдургаш, «100 рубаи» (2000) деп ат-биле парлаткан. Ол ышкаш А. Ахматованың, В. Тушнованың, моол шүлүкчү Д. Нямааның, А. Мамедовтуң, В. Зуёноктуң болгаш оон-даа өскелерниң чогаалдарын тыва дылче очулдурган. Ооң шүлүктери орус, немец, украин, турк, алтай дылдарже очулдуртунган. Орус дылда баштайгы шүлүктериниң чыындызы В. Гордеевтиң очулгазы-биле Москвага «Преодоление» (1992) деп ат-биле парлаттынган.
ТР-ниң алдарлыг ажылдакчызы, Россияның культуразының алдарлыг ажылдакчызы, Россияның Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү (1991), Россияның Журналистер эвилелиниң кежигүнү (1981), Россияның Журналистер эвилелиниң Федералдыг Чөвүлелиниң кежигүнү (1998), Делегей чергелиг Журналистер организациязының кежигүнү (1997). Херээжен улуска «Эне сөзү» солунун (1991) база «Кадын» сеткүүлүн тургускан.
Даглыг черниң кижилери
Даглыг черге төрүттүнген,
Даңгаар эртен хүннү уткуур,
Даглыг черге өскен кижи
Дадыккан боор, быжыккан боор.
Боо тутса – адыгжы боор,
Богба мунза – чылгычы боор.
Чалым-хая кырлап турда,
Чалыы теден чыда калбас.
Даглыг черниң кижилери
Акшыза-даа, чөнүзе-даа,
Даады-ла сергек чоруур –
Аржаан суунда эвес деп бе?
Чоп-ла кончуг эгенир мен
Хоюг карааң
Мени көргеш, улам чырыыр ...
Холдарымны
Медээ чокка ууштай бээр мен.
Кандыг доңу
Ийи бисти тудуштурган?
Ханга тудуш
Изиг тыныш хилис баар бе?
Чоокка тургаш,
Чоп-ла кончуг эгенир мен?
Сөстер тыппайн,
Чөрүй берген олурар мен?
Чаштың көрүжү-биле
Телевизор шокараңнаар – көзүлбейн баар,
Тенектенип турар-дыр дээш, уруум кайгаар.
Каш-даа хондур ажылдаваан телефону
Каңгырады хенертен кээп дагжай бээрге,
Уйгужу-ла күжүр-дүр деп чемелексеп,
“Уруунга” ооң чугаалаанын дыңнап кагдым.
Крандан суг дамдылаанын көрүп кааштың,
Ыглап тур дээш, аажок-ла кээргеди.
Кыңгырт кылдыр хоолайлар ыржым үрээр –
Ылап-ла шынхомудаан-дыр,көрдүң бе дээр.
Кээргээчел, сеткили уян болганы дээш,
Хеймеримни чыыра туткаш, ошкап кагдым.
Чурукту "ТываМедиаБөлүктен" алган
“Шын” №19 2026 чылдың май 21
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар max.ru/join/egenQ...