Машиназында олуртуп алгаш чоруур кижилерниң (чолаачының бодунуң уруг-дарыы, төрелдери болгаш өске-даа пассажирлерниң) орукка кылаштажып чоруур кижилерниң айыыл чок чоруу дээш чолаачы харыысалгалыг, ооң холунда оларның амы-тыны деп чүвени чолаачы бүрүзү, харын-даа мырыңай чолаачылаар эргези чок кижилер сагыш-сеткилиниң ханызындан билбейн чорууру хомуданчыг. Чогум-на ындыг чолаачыларның, чолаачылаксаар кижилерниң буруузу-биле республиканың автооруктарынга машина-балгат озал-ондаа болуп, он-он кижилер амы-тынындан чарлып, өлүп турарлар.
Чоокта чаа, август 30-де, кежээкиниң 7 шак үезинде Кочетов биле Бухтуев кудумчуларның белдиринге “Газель” маркалыг автобустуң чолаачызы кудумчуга автотранспорт шимчээшкининиң чурумун сагывайн, шимчээшкинни уламчылаарын хораан кызыл өң светофорга хып турда, доктаавайн, кудумчулар белдиринче үне халдып, кудумчуну кежип бар чораан бичии ажы-төлдү болгаш улуг улусту, ниитизи-биле 5 кижини хөме бастырган. Ол озал-ондакка кемдээн уруг-дарыгны болгаш улуг кижини республика эмнелгезинге чедирген. Аар кемдээшкинниң уржуунда 47 харлыг херээжен кижи эмнелгеге чок болган. Бир харлыг бичии уруг реанимация салбырында кадыы дыка берге байдалда чыдар. Бичии уруг кончуг аар кемдээн болгаш, ону канчаар-даа шимчедип болбас, кандыг-даа медицина хемчеглерин алыры база берге, ынчангаш уругнуң байдалы чүгээртээрин манаар ужурга эмчилер таварышканнар. Уругнуң авазын, балыгларын эмнеп шарааш, эмнелгеден бажыңынче чорудупкан. Бо ава биле ооң чаш уруундан өске элээди уруглар база кемдээннер. Олар эмчилерниң эмнээшкининде болгаш хайгааралында турар.
Орукка кижилерни бастырган, бир кижиниң өлгенинге, уруг-дарыгның аар кемдээнинге буруулуг чолаачы автобус башкарып мунарынга чөпшээрел документилери чогу истелге үезинде илерээн. Бо чолаачыга хамаарыштыр Россия Федерациязының Кеземче кодекизи ёзугаар кеземче херээн оттуруп, ооң истелгезин чорудуп эгелээн.
Россия Федерациязының Истелге комитединиң удуртукчузу Александр Бастрыкинге Кызыл хоорайга болган автотранспорт озал-ондааның болгаш ооң уржуктарының дугайында дыңнаткан. РФ-тиң Истелге комитединиң Тыва Республика талазы-биле эргелелиниң удуртукчузунуң албан-хүлээлгезин күүседип турар Григорий Кюрюге бо херекти ханызы-биле истеп сайгарарын Александр Бастрыкин дааскаш, ону бодунуң шыңгыы контролюнга алган.
Тыва Республиканың Күрүне инспекциязының ажылдакчылары республиканың транспорт талазы-биле хайгаарал албанының ажылдакчылары-биле кады пассажир транспортунуң талазы-биле хыналда ажылдарын доктаамал чорудуп турар. Ынчалза-даа транспорт шимчээшкининге айыылдыг чорукту эвээжедири болдунмайн турар. Чүге дээрге транспортуң ээлериниң болгаш чолаачыларның талазындан транспорттуң оруктарга айыыл чок чоруктуң негелделерин сагыыры ам-даа кудуку деңнелде болуп артпышаан. Ооң бир чижээ, 2026 чылдың июль 29-туң хүнүнде 9 дугаар маршрутка «Газель» марканың автобузун доктааткаш, чолаачы кандыг-даа чөпшээрел документилер чокка пассажирлерни аргыштырып турарын КАИ ажылдакчылары илереткен. Мындыг таварылгаларны Тыва Республиканың Күрүне инспекциязының болгаш транспорт талазы-биле хайгаарал албанының ажылдакчылары хөй удаа илередип тып турарлар.
Школаларда чаа өөредилге чылы эгелеп, эң ылаңгыя Кызыл хоорайның кудумчуларынга өөреникчи оолдар, уруглар көвүдээни-биле холбаштыр элээди уругларның автотранспорттан озал-ондакка таваржып болуру Күрүнениң автоинспекциязының ажылдакчыларын дүвүредип турар. Оларның идик-хевинге болгаш боттарынга ап чоруур эт-севинге караңгыда автотранспорт чырыынга чайынналы бээр демдектерни чыпшырып алырынче ада-иелерниң болгаш башкыларның кичээнгейин автоинспекцияның ажылдакчылары угландырып турар. “Караңгыда чайынналып – орукка көскү бол!”, “Кичээнгейлиг– уруглар!” дээш орукка айыыл чок чоруктуң өске-даа акцияларын школаларга болгаш кудумчуларга Күрүнениң автоинспекциязы башкылар болгаш өөреникчилер-биле чаа өөредилге чылының баштайгы хүннеринде-ле чорудуп эгелээрлер.
Улуг кижилер болгаш уруг-дарыг кудумчуга шимчээшкинниң чурумун сагып чорзун дээш, Күрүнениң автоинспекция ажылдакчылары, школаларның башкылары болгаш өөреникчилер тайылбыр ажылын үргүлчү чорудуп турарлар. Кудумчуга автотранспорт озал-ондааның болбазы колдуунда автомашиналарның чолаачыларындан хамааржыр. Автомашиналарында олуртуп алганы кижилерниң амы-тыны оларның холдарында дээрзин чолаачылар ыяк билир ужурлуг.
Ш. МОҢГУШ.
Чурукту Күрүнениң автотранспорт инспекциязының социал четкиде арнындан алган.
“Шын” №34 2026 чылдың сентябрь 3
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn