Бо чылын найысылал Кызылга улуг чаартылгалар болур. Оруктар тудуу, ногаанчыдылга, кудумчулар чырыы, тротуарлар септелгези база автомашиналар тургузар (парковка) чаа зоналар кылыр ажылдар планнаттынганын хоорайның эрге-чагыргазы дыңнаткан. Дыка хөй ажылдар IV Делегей чергелиг буддийжи шуулганга белеткелдерниң иштинде кирип турар. Ооң ачызында хоорайның инфраструктуразынга онзагай объектилер немежир.
Кол ажылдар чоокку үеде эгелээр дээрзин Кызыл хоорайның мэриниң оралакчызы Александр Черноусов дыңнаткан. Тудуг сезону кыска болганындан тудугжулар мырыңай бо неделяда объектилерде ажылдап эгелээн. Даңзыда бир дугаарында Ленин кудумчузу кирип турар. Ында кудумчунуң кезек участоктарын калбартыры, тротуарларның асфальтызын брусчатка-биле солууру база чырык системазын бүрүнү-биле чаартыры планнаттынган. Ол ажылдарны Тываның Орук-транспорт яамызының деткимчези-биле чорудар. 1980 чылдарда-ла тургускан эрги электри чагыларын амгы үениң күштүг светильниктерлиг демир конструкциялары-биле солуур.
Ооң-биле чергелештир ногаанчыдылга айтырыын база шиитпирлээр. Чаарттынган кудумчуларны дургаар чаа ыяштар немежир. Мэрияның дыңнадып турары-биле алырга, план ёзугаар эрги ыяштарның орнунга аныяк, күштүг шеттер олуртур. Ооң турар черлерин объектилерже үнүүшкүннер кылып турган тускай комиссия тодараткан. Дазылында улуг хөрзүннүг, 4 метр хадылар-биле кырган теректерни солуй олуртур. Ындыг технология кандыг-даа сезонда ыяш тааржып өзе бээр база өзүмнерниң өзерин хөй чылдар дургузунда манавайн, дораан-на ногаан хүрээлелди тургузарынга таарымчалыг.
«Бо чылын хоорайга 3 муң ажыг ыяштар болгаш чадаң ыяштар тыптып келир. Оларның чамдык кезиин тус черниң арга-арыг ажыл-агыйларындан садып алыр бис» — деп, А. Черноусов чугаалаан. Ол ышкаш Кочетов кудумчузун база ногаанчыдар, аңаа кижилер кылаштаар зоналарга асфальт орнунга тротуар плиткаларын чадар.
Өске-даа орук участоктарынга база ажылдарны чорудар. Московская кудумчузунуң аэропорттан хоорайже кирер оруунга чедир участокту асфальтылаар, кыдыгларында дажын солуур база газоннар тургузар. Салчак Тока кудумчузундан долганып кирер орукка чедир чаарттынар, ол ышкаш ол-ла кудумчунуң Кочетов кудумчузунче бадар орукту асфальтылааш, немей дилиндек киирер. Щетинкин-Кравченко кудумчузунга чаартылга ажылдары уламчылаар, а Интернациональнаядан «Цеченлинг» хүрээзинге чедир орукту дөрт дилиндектиг кылдыр калбартыр.
Автомашиналар тургузар черлер айтырыынче база улуг кичээнгейни угландырган. Хоорайга автомашиналар тургузар улуг зоналар тыптып эгелээр. Ол дээрге Президентиниң кадеттер училищезиниң, "Сүбедей" спорт школазының девискээрлеринге, «Детский мир» биле Тыва үндезин культура төвүнүң чанынга машиналар тургузар шөлдерни кылыр база Тываның беш чылы аттыг стадион чанында машина тургузар черни септээр. Ол ышкаш оруктарны калбартып тургаш, машиналар тургузар «карманнарны» немей кылыры көрдүнген.
Бажыңнарның даштыкы хевирин чаартыры база планда кирген. Чылдың планында — 35 ажыг хөй аал чурттаар бажыңнарның даштын септээш, будуур. Хоорайның дизайн-кодунда бажыңнарның өңнерин тодаргайлаан. Эрге-чагырга сайгарлыкчылар-биле чугааны чорудуп турар. Хоорайның хевири чаңгыс аай, шевер боор кылдыр сайгарлыкчылар боттарының садыгларының, төптериниң азы албан черлериниң оран-саваларының даштын чаартыр. Александр Черноусовтуң чугаазындан алырга, ниитизи-биле чаагайжыдылга талазы-биле шупту ажылдарже республиканың болгаш тус черниң бюджеттеринден миллиард ажыг акшаны аңгылаан.
Ажылдар бо неделяда-ла эгелээн. Хоорайның төвүнде чаагайжыдылга ажылдары түр үеде эпчок байдалдарны тургузары билдингир, ынчангаш мэрия чурттакчы чонну ол байдалды билип көөрүн кыйгырып турар.
Шупту өскерлиишкиннер Кызыл хоорай чырык, делгем болгаш амыдыраарынга таарымчалыг болурунче угланган. Ылаңгыя бо чылдың август айда болур IV Делегей чергелиг буддийжи шуулганны чараш кылдыр эрттиреринге ол онза чугула.
А. СОЯН белеткээн.
Медээни болгаш чуруктарны ТМГ-ден алган.
“Шын” № 12 2026 чылдың апрель 12
