Тывада чылгы малдың саны сөөлгү чылдарда аажок көвүдээни каракка-ла көскү. Найысылал Кызыл хоорайның девискээринде безин аъттар оъттап чоруур. Республикада аъттар саны ол хире көвүдээнде, чылгы мал ажылын сандан шынарже шилчидер үе келген деп чугаалап болур.
Чылгы мал ажылын хөгжүдеринге улуг ужур-дузалыг бооп болур болуушкун бо чылдың май айда Тывага болган. Россия Федерациязынга чылгы мал ажылын хөгжүдериниң чоокку болгаш ыраккы үеде стратегтиг сорулгаларының дугайында “төгерик стол” май 14-те республиканың Көдээ ажыл-агый яамызынга болуп эрткен. Ол хуралга Бурятияның Күрүнениң көдээ ажыл-агый академиязының проректору Сергей Доржуев, Новосибирск хоорайда Биотехнологиялар университединиң биоинформатика кафедразының эргелекчизи Евгений Камалдинов, Рязань хоорайда В.В. Калашников аттыг чылгы мал ажыл-агыйының Бүгү-российжи эртем-шинчилел институдунуң килдис даргазы Валерий Болаев олар база киришкеннер.
Россия Федерациязының көдээ ажыл-агый сайыды Оксана Луттуң даалгазы-биле Бурятияның Күрүнениң көдээ ажыл-агый академиязы чуртка чылгы малды азырап өстүрер ажылдың башкарыкчы консорциуму апарган. Бо консорциумнуң составында Бурятия, Саха-Якутия, Башкортостан, Татарстан, Даг-Алтай республикалар, Забайкалье край бар, Тыва Республика база ынаар кирген. Амгы үеде Тывада 100 муң ажыг санныг чылгы мал бар. Оларның 7 муң хирези – чиңгине тыва уксаалыг аъттар. 13 ажыл-агыйда арыг тыва уксааның аъттарын азырап өстүрүп турар.
Чылгы малдың республикада мындыг багай эвес байдалы Тывага чылгы малды азырап өстүрериниң эртем-шинчилел ажылын чорудар, арга-дуржулга сайзырадыр федералдыг шөл апарып болур арганы тургуза берген. Чылгы малды азырап өстүрериниң сан-чурагайлыг платформазын Тывага боттандырары аът бүрүзүнүң биологтуг байдалын доктаамал хайгаараар, аңаа үндезилеп, чылгы малды азырап өстүрериниң технологтуг аргаларын шиңгээдип алыры боттаныр.
“Төгерик столдуң” киржикчилери Чеди-Хөл кожуунда “Күжүр-Бажы” көдээ ажыл-агый кооперативинде тыва уксаалыг аъттарны азырап өстүрүп турарының арга-дуржулгазы-биле танышканнар. Хой-өшкү, инек, чылгы малды азырап өстүрүп турар ажыл-агыйның удуртукчузу Геннадий Ондар аалчыларга чылгы малды канчаар азырап өстүрүп турарын тайылбырлаан. Тыва чонга чылгы чүгле эът, алгы-кеш продукциязы бээр мал эвес, а ооң төөгүзүнүң, культуразының чарылбас кезии-дир деп Геннадий Ондар демдеглеп, эзер-чүген, аргамчы, кымчы дээш аъттың өске-даа дериг-херекселин көргүскен.
Сөөлгү чылдарда чылгы малдың саны республикада көвүдээни, чиңгине тыва болгаш өске-даа уксаалыг аъттарның эвээш эвези-биле холбаштыр Тыва чылгы малды азырап өстүрериниң арга-дуржулгазының шөлү бооп болур деп түңнелди “төгерик столдуң” киржикчилери үндүргеннер. Россияның Көдээ ажыл-агый яамызының деткимчези-биле Тыва биле Бурятияга эъттиг уксаалыг чылгы малды көвүдедир азырап өстүрериниң дугайында дугуржулганы ийи тала чарган.
Ш. МОҢГУШ.
Чуруктарны ТР-ниң Көдээ ажыл-агый яамызының социал четкиде арнындан алган.
“Шын” №20 2026 чылдың май 28
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/join/egenQ...