Июль 29-та Тываның күрүне университединге экстремизмге удур демисел чорударының дугайында ажык чугаа болган. Аңаа күштүг структуралар органнарының ажылдакчылары болгаш аңгы-аңгы албан черлериниң удуртукчулары, хөй-ниити организацияларының төлээлери киришкен. Ажык чугааның киржикчилери амгы үеде чидиг айтырыгларның бирээзи – экстремизмни болдурбазы-биле демниг ажылды чорударының дугайында чугаалашкан.
Ажык чугааны университетке чорудар деп шилип алганы база анаа эвес. Чүге дээрге амгы үеде дээди болгаш ортумак тускай өөредилге черлериниң системазында база бир нарын айтырыг, экстремизмге удур профилактика ажылын аныяктар аразынга чорудары болуп турарын ТывКУ-нуң ректору Ольга Хомушку демдеглээн: “Аныяктар шимченгир, дыка дүрген чаа чүүлдерни шиңгээдип аптар болгаш чүү-даа чүведен чыда калбас, чедир билбейн чыда, багай салдарлыг чүүлдерге безин бо-ла алзыптар. Бистиң сорулгавыс – аныяктарның шак ындыг идепкейин эки талаже угландырары, оларны эрге-хоойлуга удур чүзүн-баазын чүүлдер кылырындан камгалаары болур. Ол ышкаш аңгы-аңгы чүдүлгелиг ниитилелдерге хамааржыр структуралар төлээлери бир дугаарында, боттарының чугаалаан сөзү болгаш кылдыныглары чамдык таварылгаларда чон аразынга чөрүлдээни үндүрүп, багай салдарга чедирип болур дээрзин билип, харыысалгазын утпас болза эки деп бодаар мен”.
Аныяктарның боданмайн, хөйге катчып, шын эвес чүүлдер кылырынга киржи бээр чоруунга чижек кылдыр чоокта чаа Кызылдың Колхозная кудумчузунга болган болуушкунну киирип болур. Бир хамның чугаазынга бүзүрээш, дүшкүүрленген хөй кижи анаа-ла чурттап олурган буруу чок улуска айыылды тургузар часкан болгай. Ынчангаш бо хүнде барымдааларны чүгле болган деп демдеглээриниң орнунга, аңгы-аңгы хам-чүдүлгелерже ниити хамаарылганы таптыг тургузуп, хөйнүң тевиинге алыскан улус аразынга маргыжыышкыннарны болдурбас дээш, баш удур ажыл чорударының чугулазының дугайында хуралдың киржикчилери чугаалашкан.
ТР-ниң Чазак Даргазының оралакчызы Шолбан Сендаш ажык чугааның кол-ла сорулгазынга хамаарыштыр: “Кандыг-даа кижиниң кылган үүле-херээниң уржуу турар. Ол дээш харыылаар апаарын чонга билиндирери бистиң кол сорулгавыс ол. Ынчангаш бистиң хамнарывыс болгаш тускай чаяалгалыг кижилеривис чонну эрге-хоойлуга удур чүүлдер кылбазынче углаары чугула” — деп, ол чугаалаан.
Болган ажык чугааның киржикчилери социал четкилерде үнүп турар шын-меге медээлер чоннуң угаан-медерелинге, ылаңгыя назы четпээннерге, улуг салдарлыг болуп турарын демдеглээннер. Амгы үеде интернет четкизинде медээ тарадыр арга хөй болган тудум, ону номчуп турар улусту оптуг арга-биле көгүдүп, радикалдыг эгелекчи саналдарын сыгаар, тарадырынче ажыглап турар байдалдар көвүдеп турарын айтып, “Интернет четкизи улам-на аныяктарның угаан-медерелиниң болгаш алдынып чоруур байдалының күштүг херексели болуп бар чыдар” – дээн Россияның Президентизиниң чөвүлекчизи, Айыыл чок чорук чөвүлелиниң кежигүнү Николай Патрушевтиң чугаазын ТР-ниң Терроризмге удур комиссиязының ажылын хандырар эргелелдиң даргазы Сергей Калюнин бодунуң илеткелинге ажыглап тургаш, аныяктар аразынга ажылды суларатпайн, улам күштелдирери чугула деп демдеглээн.
Ону хуралга киришкен хамнар ниитилелдериниң төлээлери база деткээн. Тыва чоннуң төөгүден бээр сагып келген культуразының кодунуң кезээ – хамнаашкын хөй-ниитиниң чаңгыс демниг чоруун улам күштелдирер сорулганы салып турарын чугаалааннар.
“Республиканың эрге-чагыргазының ажылын деткип, хамнар ниитилелдери шупту демнежип алгаш, сырый харылзаалыг ажылдаары чугула. Шак мындыг “төгерик ширээлер”, семинарлар, конференциялар удаа-дараа болуп турар болза эки. Ооң түңнелин чедимчелиг кылдыр чон аразынга тарадыр болза эки” — деп, Чинчи Халикова (Эрелчин-Куулар) хамнар ниитилелиниң төлээзи чугаалаан.
Ажык чугаага эрге-чагырга, эрге-хоойлу органнарының болгаш яамы-ведомстволарның удуртукчулары, эртемденнер, хөй-ниити организацияларының төлээлери ниитилелдиң мурнунда үениң аайы-биле тургустунуп турар нарын айтырыгларны шиитпирлээрде, шупту чаңгыс демниг ажылдаар ужурлуг дээрзин түңнеп тарааннар.
/ Бистиң корр.
Чурукту ИХЯ-ның социал четкиде арнындан алган.
Шын №30 2026 чылдың август 5
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn