Каа-Хем суурга июль 1-ниң хүнүнде читкен назы четпээн уругларны дилеп тывар дээш чорудуп турар хемчеглерге хамаарыштыр тус черниң массалыг информация чепсектериниң журналистеринге парлалга конференциязы болган. Аңаа Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг, республиканың прокурору Евгений Ботвинкин, Россияның истелге комитединиң Тыва Республика талазы-биле эргелелиниң удуртукчузу Константин Столбин, РФ-тиң ТР талазы-биле иштики херектер сайыды Юрий Завьялов, РФ-тиң ОБЯ-ның ТР талазы-биле кол эргелелиниң начальнигиниң оралакчызы Рустем Салахов, Росгвардияның регион талазы-биле эргелелиниң удуртукчузунуң оралакчызы Александр Новосёлов олар киришкеннер.
Парлалга конференциязының эгезинде регионнуң удуртукчузу Владислав Ховалыг чиде берген уругларны дилеп тыварын, ооң киржикчилериниң шимчээшкиннерин башкарар республика штавын тургусканын, штабтың ажылын ТР-ниң Чазааның Даргазының оралакчызы Шолбан Сендаш удуртурун журналистерге дыңнаткан. Читкен уругларны дилээринге киришкен шупту кижилерге өөрүп четтиргенин Владислав Ховалыг илереткен.
Парлалга конференциязынга киришкен даргалар оларның удуртуп турары албан черлериниң ажылдакчылары читкен уругларны дилээринге канчаар киришкенин журналистерге допчузу-биле чугаалап бергеннер. Читкен уругларны дилээринге хөй кижилерниң киришкенин, оларга материал-техниктиг дузаны чедиргенин берге байдалдарга регионнуң чурттакчы чонунуң чаңгыс демнииниң херечизи-дир деп олар демдеглээннер.
Россияның Онза байдалдар яамызының Тыва Республика талазы-биле кол эргелелиниң начальнигиниң оралакчызы Рустем Салахов читкен уругларны тывар дээш, кандыг дилээшкиннерни чорудуп турарын журналистерге тодаргайы-биле дыңнаткан. Каа-Хемниң, Улуг-Хемниң суунга, эриктеринге болгаш ооң чоок-кавызынга ниитизи-биле 360 километр девискээрге дилээшкиннерни чорутканын, уругларны дилеп тывар ажыл уламчылап турарын ол чугаалаан. Дилээшкиннерге сугнуң иштинге, черниң кырынга, агаарга ажыглаар янзы-бүрү техника аймаан ажыглап турарын, дилээшкиннерни чорудар девискээрни улам-на калбартырын Р. Салахов чугаалаан.
Читкен бичии уругларны дилеп тыварынга тускай шериг операциязының киржикчилерин хаара тударын аныяктар херектериниң талазы-биле сайыт Буян Кууларга даасканын Тываның Баштыңы В. Ховалыг дыңнадып, оларның черниң уг-шиин илередир арга-дуржулгазы дилээшкиннер үезинде дыка ажыктыг болурун демдеглээн.
Читкен уругларны дилеп турар үеде билдинмес, бадыткаттынмаан, харын-даа мырыңай меге медээлерни социал четкилерге болгаш массалыг информация чепсектеринге хөөдүп тарадып турганы дилээшкиннерге шаптыктыг болганын, чурттакчы чоннуң аразынга дүвүрээзинни доюлдуруп, аар кем-херек үүлгедиглери болуп болур чорукка чедирер часканын хоойлу-дүрүм, корум-чурум камгалалының органнарының удуртукчулары парлалга конференциязынга шыңгыызы-биле айытканнар.
Читкен уругларны дилээринге киржип келген чамдык активчилерниң хоойлу-дүрүмге дүүшпес хөделиишкиннери иштики херектер органнарының ажылдакчыларынга оперативтиг дилээшкин ажылдарын чорударынга шаптыктыг болганын республиканың иштики херектер сайыды Юрий Завьялов журналистерге чугаалаан.
Хамнар бис, өттүр көөр бис дээр кижилерниң социал четкилерге хоозун бижимелдерин номчаан хамаатылар июль 5-6-ның дүнезинде чыглып, Каа-Хем суурда Колхозная кудумчузунда бажыңның ээлерин кандыг-даа бүзүрелдиг факт-барымдаа чок черге буруудадып, оларның оран-савазынче шургуп, бичии ажы-төл бар бажыңның соңгаларын даштар-биле буза шапканын, оперативтиг дилээшкиннер чорударының орнунга ол кижилерниң бажыңче шургуп кирерин, аар кем-херек үүлгедип каарын болдурбазы-биле ынаар иштики херектер органнарының ажылдакчыларын хаара тудар ужурга таварышканын Юрий Завьялов парлалга конференциязынга дыңнаткан. Хамаатыларның хууда бажың-балгадынче шургуп кирер деп турган болгаш соңгаларны даштар-биле буза шапкан хамаатыларга хамаарыштыр хулиган херек үүлгеткен дугайында истелге херектерин ажытканын, ол хамаатыларны илередип тывар, кеземче херээн оларга онаар талазы-биле истелге ажылдары эгелээнин иштики херектер сайыды дыңнаткан.
Колхозная кудумчузунда бажың чанынга июль 5–6 дүнезинде хөй-ниитиниң корум-чурумун тудуп ажылдап, бодунуң албан-хүлээлгезин күүседип турган полицейжиже ийи кижи халдааш, ооң бажынче болгаш мага-бодунче хап-соп, аар эвес кемдээшкинни чедиргеннер. Ол кижилерге хамаарыштыр база истелге херектерин ажыткан, олар кымнарыл дээрзин тодарадыр истелге амгы үеде чоруп турар.
Меге медээлерни чурттакчы чон аразынга таратканы дээш, хоойлу-дүрүм ёзугаар кеземчеге онаажып болурун парлалга конференциязының киржикчилери улуг эрге-дужаалдыг удуртукчулар сагындырганнар.
Читкен уругларның бирээзиниң авазы М. Шомбун уругларны дилеп тыварынга киржип турар шупту кижилерге, иштики херектер ажылдакчыларынга, онза байдалдар ажылдакчылары камгалакчыларга, волонтёрларга дээш өскелерге-даа өөрүп четтиргенин сагыш-сеткилиниң ханызындан илереткен, Каа-Хем суурда Колхозная кудумчузунда бажың чанынга болган болуушкунну көңгүс билбээнин, сөөлүнде дыңнаанын чугаалаан.
/ Ш. МОНГУШ.
Чиңгис СААЯНЫҢ тырттырган чуруу.
“Шын” №26 2026 чылдың июль 9
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/join/egenQ...