ИДЕГЕЛ

| Проза |

(Чечен чугаа)

Чаа чыл бүдүүзүнде оглу шөлээлеп чанып кээрге, деңнепки дег өөрүшкү турбаан. Таптыг-ла чижин соп, эъдин доңуруп алган турда, чанып келген оглунуң эш-өөрүн, дөргүл-төрелин чыып, шайладып шаг болганнар. Суурнуң чонунга база улуг байырлал – дайынчы оглу Байыр чедип келген. Каш хонук шөлээзи караңайндыр эрте хона бергенде, чүгле оглунга эвес кады турар эштеринге каш хонукта чиир күш-хүнезинин кылып белеткээш, эки күзээшкиннер-биле үдеп чорутканнар.

Ам база чаңгыс аай хүннер эгелээн. Улуг уруу соңгаар хоорайда өөренип турар, ийи боду ажылдап, ажы-төлүнүң келир үези эки-ле болур болзун деп кызып-ла чоруурлар. Байыр дайын шөлүнче чоруткаш, чүгле чаңгыс катап чанганы ол. Ооң соонда час, чай эрткен, күстүң адак айы төнгелек турда, оглу эштери-биле Работино суурну хостаар шериг даалга алган дугайында ада-иезинге дыңнаткан турган. Ол хүн пятница хүнү, ноябрьның 17. Оглу долгап келген:

– Бо кежээ дайынчы даалга кылып чоруптар мен. Эки турар силер, авай, ачай.

– Чаа, шупту чүве эки болзун, оглум. Үнүп келгеш, дораан телефоннаар сен. Манаар бис.

Оглу телефоннаваан. Даартазында-даа, ооң соонда-даа, кажан-даа телефон долгаваан.

Байыр олчаан долгаваан. Ноябрьның 19-туң хүнүнде дайында оолдарның, оларның ада-иелериниң, кадайларының, төрелдериниң чагаалажып турары мессенджерде бөлүүнге «Байыр Тес-Хем 200» деп каан бижикти Хемермаа номчупкаш, тырлы берген чүве дег, ишти-баары көдүрлүп, тыныжын дуй ап кээрге, чаза алгырыпканын боду безин билбейн барган. Ол дораан ашааның ажылдаар черинге маң-биле четкеш, Болатка бижикти көргүскен.

– Частырыг турган боор, Хемер. Бистиң оглувус канчап “200” апаар болду. Таптыг харылзажып тургаш, хынаар болза эки-дир.

Оглунуң дугаарынче долгаарга, телефону өжүк. Идегелди черле өжүрүп болбас. Катап база долгаан. Өжүк. Каш-даа долгааш, чадашканнар.

– Адыр, авазы. Изиг шугум бар-ла болгай, ынаар долгап көрээли.

Хемермаада чугааланыр харык-даа чок, карааның чажын чода тудуп, бажын согаңнадып каан.

Камгалал яамызының изиг шугумунуң дугаарынче ачазы долгааш, оглунуң дугайында айтырарга, кезек болгаш долгаптарын, ол үеде Байырның дугайында билиптерин чугаалааннар. Үш шак хире үе эрте бергенде, катап база телефоннаан. «С вашим сыном всё в порядке. Он в строю» деп харыы алгаш, Болат кадайын көдүрүп эккелгеш, бөөлдепкен.

– Чугааладым чоп. Оглувус даалга күүседип турар болгаш, телефону өжүк турганы ол-дур.

Ийи кижиниң каткы-иткизи-даа кончуг. Амыраанындан дыңзыг куспактажып, кадайының өөрүшкүден бадып келген карактарының чаштарын аштап, эргеледип:

– Ол-ла-дыр-ла, шупту чүве эки. Оглувус бир-ийи хонуктан черле телефоннап кээр. Ам оожургап алганывыста, барып ажылдаалы, эжим. Ажылда улус база дүвүреп калганнар-ла болгай, барып эде-хере чугаалаар болза эки.

Россияның агаар-десант шерии, ооң иштинде Монгуш Байырның албан эрттирип турганы 56 дугаар «Ада-чурт дайынының» ордени-биле шаңнаткан шаап халдаашкынның гвардейжи десант шерии тускайлаттынган шериг операциязынга эрес-дидим, коргуш чок, сүлдези бедик, быжыг тура-соруктуун көргүзүп келген. «Ак-көк береттиглер» чаа шагның ок-чепсээн билдилии-биле ажыглап билир болгаш, кандыг-даа берге даалгаларны тулган кылдыр күүседирин көргүзүп, Россия Федерациязының камгалал сайыды Сергей Күжүгетович Шойгудан болгаш чурттуң президентизинден чаңгыс эвес удаа шаңнал-макталды ап келген шериг кезээ-дир. Төөгүден алдар-ады бедик шериг кезээниң дайынчызы болганынга чоргаарланып, бодун багай эвес көргүзери Байырның болгаш кады турганы тыва эштериниң кол сорулгазы. Тускай шериг операциязынга тывалар боттарын коргуш чок, кажар, дүрген угаанныг, кандыг-даа берге байдалдардан чииги-биле үнүп, салдынган сорулганы албан күүседир дайынчылар кылдыр көргүзүп чорууру Байырның хей-аъдын көдүрүп, Тыва чуртунуң адын сыкпазы база бир кол чүүл болганда, кызар апаар.

Бир катап дайынчы даалга күүседири-биле он ийи десант шериглер хайгыылче үнген турган. Байыр хайгыылчы эш-өөрү-биле чаңгыс эвес удаа хайгыыл үнүп турары ол. Хайгыыл үезинде дайзынның чаштынып чыткан черин эскерип кааннар. Командири турган болгаш, Байыр байдалды өөренип көргеш, сегиржип алыр шиитпирни үндүрген. Украин боевиктерниң саны дөртен хире кижи деп тодарадып, дең эвес күштүг-даа болза, тулчуушкунче кирипкеннер. Тулчуушкун элээн каш шак иштинде уламчылаан түңнелинде дайзыннар аткаарлап эгелээн. Тулчуушкун үезинде 25 нацисти, дөрт дайынчы техниканы чок кылганы дээш, шуптузу «Коргуш чок чорук дээш» деп медальдар-биле шаңнатканнар. Бо дээрге чүгле чаңгыс таварылга-дыр. Оон өске каш-даа удаа дайынчы даалганы эки күүсеткен турганнар. Байырның дайынчы эштери дайзынның агаар чепсээнге удур камгалалын чок кылыр талазы-биле хайгыыл ажылдарын чорудуп, кадыг-дошкун шавар халдаашкыннарга киржип, Российжи шеригниң хостап алган хоорай, суурларын камгалаар, кадарар таварылгалар база тургулаан-даа болза, колдуунда десант шериглери шавар халдаашкын үезинде эң-не бажынга чоруур болгаш өске шериг кезектеринге бурунгаарлаар арганы берген турар кайгамчык шыырак белеткелдиг дайынчылар болганда, эң айыылдыг девискээрже оларны кымны мурнай чорудар.

Болат оглунуң кандыг шериг кезээнде дайылдажып турарын билир болбайн канчаар. Ачазы тодаргай айтырыглар сала бээрге, баштактанып кааптар, Байыр ада-иезин черле дүвүретпезин кызар. Дайынчы даалга күүсеткен соонда: «Эки чоруп тур мен» деп каарындан өске чугаа чок. Бо удаада база оглунуң телефоннап кээрин манап, оглунуң кандыг-бир хай-халапка таваржы бербээнинге идегээр апаар. «Силерниң оглуңар кадык-чаагай, дайынчы одуругда» деп дыңнаткандан бээр үр апарган. Байырдан-даа, шериг кезээнден-даа кандыг-даа сураг чок. Бир ай чедип турда, Хемермааның телефонунга оглунуң турганы шериг кезээнден медеглел келген. «74507 шериг кезээниң гвардия сержантызы Монгуш Байыр Болатович тускай шериг операциязының үезинде Луганск, Донецк Улус Республикаларының девискээринге шериг даалга күүседип тургаш, 2023 чылдың декабрь 1-ниң хүнүнде ис чок читкен».

2023 чылдың ноябрьның 17. Пятница. Байыр ачазынче долгап келгеш: «Даарта Работино деп суурну хостаар улус-тур бис, ачай. Ооң бетинде хайгыыл үнер, байдалды эки билген турар. Эштерим-биле дайынчы даалга күүседип кириптер бис. Эки турар силер, ачай. Авамга байырым чедирер сен. Эптиг байдал тургустунуп кээрге-ле, долгаар мен. Тулчуушкун нарын боор хире-дир. Чаа, ачай, үнүп келгеш, долгаптар мен». Оглунуң эң-не сөөлгү сөстери бо. Тулчуушкун изиг болурун чугаалаан турган болгаш, оглунуң үр үеде телефоннавайн турганын шыдажып манап, багай чүве болбаан болза деп идегеп турда, «ис чок читкен» деп медээ келген.

Оглу телефон долгавастай берген соонда, канчап барганының дугайында билип алыр аргазын бодап, ада-иези шериг кезээнче телефоннап, Тываның шериг комиссариадынга чедип, Байырның байдалын билипки дег социал четкилерже бижиир, уйгу-дыш чок хүннер эгелээн. «Ис чок читкен» дээнден өске, орта таптыг медээ-даа чок турда, Байырның дайын шөлүнге кады турган эжи бижип келген: «Ноябрь 18-тиң дүнезинде шупту 8 кижи хайгыылче үнүпкен бис. Байыр командиривис турган. Хайгыыл кылыр черивисче ханылап кирип бар чыдырывыста, бисче халдаашкын эгелээн. Байыр ол дораан командылал черинче дыңнаткан соонда, удур халдаар деп дужаал бээрге, аткылажып эгелээн бис. Ында-мында частыышкыннар, автомат октарының аразынга бис база удур халдаашкын кылып, гранаталар октап, аткылажып кириптивис. Ол үеде дрон ужуп келгеш, гранаталар октап эгелээн, бисте чаштынар-даа арга чок, аткылажыышкында бис. Байыр балыгладыпканын рация таварыштыр дыңнаткан соонда, шимээни чиде бээрге, союп чорааш, чанынга чеде бердим. База бир частыышкын үезинде Байыр рациязын чидирип алган болду. «Будумче балыгладыптым, частыышкын болган соонда, бажым түүңейнип тур, командылалды бодуңче алгаш, дайынчы даалганы албан күүседип каг» деп, боду соовустан үңгеп чедип кээрин чугаалаан кижи. Байыр олчаан келбейн барды». Бо кара чаңгыс чагааның соонда Байырның эжи олчаан харылзааже үнмейн барган. Ам база идегел. Оглу будунче балыгладыпкан, хирези контузия база алган хевирлиг. Ооң соонда чүү болганы билдинмес. Балыгланган соонда кандыг-бир госпитальче чорудупкан бооп чадавас деп идегел, үндезин чок-даа болза, ада-иезиниң сагыжын амыратпас болу берген. Сактырга-ла, бир-ле эмнелге черинден ийикпе азы оглу боду долгап чедип кээр ышкаш. Балыгланган соонда, кадыы бичии-ле чүгээртеп кээр болза, дораан-на ачазынче долгап кээр ужурлуг. Эжи чагаа бижип каанын бодаарга, бүдүн-бүрүн арткан улус бар ышкажыл, канчап черле ис чок чиде бээр болду, азы Байыр балыгладыпкаш дайзыннарга туттурган бооп база чадавас. Чүгле дириг болган болза. Туттурган шериглерни орнажып турар болгай, идегээр апаар. Дайын бир шагда черле төнер. Оглунуң чанып кээринге идегээр. Идегелди черле салып болбас.

Ийи холун хүлүй тудуп алгаш, курбустуже көрүп, оглунуң салым-чолу кандыг-ла болур ирги деп бодап олурары болдунмас, сагыш кажан-даа оожургавас боорга, ада-иези оглун дилеп, Украинаже чорупканнар. Оглунуң бактаап турганы шериг чериниң командирлеринге ужурашкан соонда, огулуг чүү-даа билдинмээн. Камгалал яамызының изиг шугумунче та чеже катап долгаан, Тывадан дайын чорупкан оолдарны харыылап турар даргаларның шуптузунга четкен. Каяа-даа баарга, чаңгыс-ла харыы: «Кылыпкы дег чүүлдерни шуптузун кылып турар бис. Манап көрүңер, кандыг-бир чүве билдине бээр-ле болза, дыңнадыр бис».

Оглунуң кайда, канчап чорууру билдине берген болза, ада-иениң кара чаңгыс күзелин бүдүрүптер күш турган болза. Хемермаа кежээ удуур дээш чыдып алырга, оглу карактарынга көзүлгеш турар. Арай деп чыткаш удуй бээрге, дүштеринден ыравас. Хайыралыг чаңгыс оглу илбер-самдар, хан-чин апарган, черниң черинде аштап-суксап, чанар оруун тып чадап, хилинчектенип чоруур кылдыр дүжүнге кирер.

– Болат, чаңгыс ол-ла дүштү бо дүне база дүжедим. Контузия алган болгаш, шериг кезээнче оруун тып чадап, та кайда хилинчектенип, үңгеп-союп чоруур ирги деп-даа бодай бээр-дир мен. Чүнү канчалза эки деп бодаар сен? Анаа олурар арга черле чок-тур, көр даан.

– Чоокта чаа Украинаже четкеш келдивис. Ам ажылымдан шөлээ дилээри болдунмас. Караавыс-биле көрдүвүс ышкажыл, дайын болуп турар черде байдал нарын деп чүвени. Оглувустуң балыгладыпкан черинче амга чедир кымны-даа киирбейн турар, чүгле ол черни долузу-биле хостап алганының соонда, ында чыдар оолдарны үндүрүп болурун чугааладылар.

– Оода хамнарга-даа болза барып көрээли. Эки чүве чугаалаарын канчап билир.

– Оожургап ал че, Хемер. Дыштаныр хүннерде хамнарже кирип көрээли харын. Шынап-ла, эки чүве чугаалаптарын канчап билир.

Дамчыыр чугаа далай чалгыы дижири дег, оглу харылзааже үнмейн баарга, бир хам ооң ада-иезинге дузалаан дугайында чугаа дыңнааш, ол хам-биле баш удур харылзажып, ёзулал кылырынга херек дигени бир шил арага, шериг кижи дүрзүзү ойнаарак, кыс ыт дүгүн тыптынып, белеткенип алгаш, четкеннер. Дугурушкаш, шагында хам херээжен эки хүлээп алырга безин, Хемермааның сеткили өөрүп, иштинде «Бүгү-ле чүве эки болзун» деп чалбарган.

Хам ыт дүгүн өрттеткеш, «Возьми вместо Байыра эту собаку» деп орустап катап-катап чугааланып, кылыр ужурлуг ёзулалын шуптузун кылган соонда:

– Ойнаарак солдатты ыт дүгүнге ораагаш, улус көрбес черге хөөп каапкаш, кырынче бир шил араганы төндүр кудупкаш, конфет-чигирни салып каар силер. Оглуңарның турар черинге четкеш келдим. Оглуңарның амы-тынын кыс ыт-биле солуптум. Балыглаткан дээрден башка, боду дириг кижи-дир. Ам ажырбас, экижип кээр. Удавас оглуңардан эки медээ чедип кээр.

– Балыглаткан болза, кайы хоорайның госпиталында кижи ирги, көрүп бээр силер бе – деп, Хемермаа чалынган.

– Чугааладым ышкажыл, удавас эки медээ чедип кээр. Манаңар! – деп, хам хөректенген.

– Буянывыс четсин. Сагыжывыс ажыды. Ындыг-ла боор болзунам – деп чугааланмышаан, Хемермаа эвээш эвес акшаны хамның столунуң кырынга салып каан.

Хамның хүлээп олурганы өрээлден иелдирзиниң арыннары чырый берген үнүп келгеш, Болат кадайын куспактапкан:

– Эки медээ манаар ышкажыл бис, Хемер.

– Ындыг-дыр бис. Экизин көр даан.

Хам, шынап-ла, эки чүве чугаалаан. Ада-иезиниң сеткилинге оглунуң чанып кээринге идегелди күштелдирген. Чүгле харын хүнден хүнче оглундан эки-даа, багай-даа медээ сураг-ла сураг. Сураг-ла сураг. Катап база ис чок читкен дайынчылар дугайында медээ ап болгу дег албан черлеринче телефоннап-ла турарлар. Ол-ла харыы: «Болдунгу дег хемчеглерни ап чорудуп турар бис. Амдыызында чүү-даа билдинмейн тур. Кандыг-бир чүве билдине берзе-ле, албан дыңнадыр бис». Ам база-ла манаашкын. Ам база-ла билдинмес байдал. Ындыг-даа болза, эки чүвеге идегээри чугула.

Тыва чоннуң аразында ады-сураа алгаан хам херээженге чедип, оглунуң чуруун көргүскеш айтырганда, идегелдиң оду хөмүрээре берген. Хам кылыр ужурлуг ёзулалды кылган соонда, «Оглуңар чырык өртемчейде чок кижи-дир. Мөчүзүн дилээрде, элээн хилинчектенир улус-тур силер. Мөчүзү үр үе эрткенде тыптыр» диген. Бо хам уругга кирген соонда, база катап идегелди чандырып алыр аргазын бодап, өске-даа хамнарга баар ужурга таварышканнар. Лаа чырыдып алгаш, өттүр көөр хам Кызыл хоорайның Калинин кудумчузунда бар дээрге, ону дилеп тургаш четкен. «Арнын шуут көргүспес кижи-дир, дедир чанып кээри дыка-ла берге-дир» дээр болган.

Хамнарның талазындан идегелди быжыктырыпкы дег эки чүве чок калган. Оглунуң дириг чанып кээринге дыка чиңге удазын ышкаш бүзүрел ада-иениң чүрээнде барын билип турганнар. Бир катап Хемермаа хоорайга ажыл аайы-биле кээп чорааш, хемниң оң талазында дачаларда шыырак хам бар деп билип алгаш, телефон долгап чугаалажырга, хүлээп алыр өртээн 80 000 акша дээр болган. Ындыг көвей акша ап турарын бодаарга, черле шыырак кижи турган болбайн аан. Кежээликтей чеде бээр кылдыр чугаалажып алгаш, адаан акшазын тыптынып, хереглээр чүүлдерин саттынып алгаш чеде бээрге, хам дериг-херекселин кедип, дүңгүрлеп алганган соонда:

– Оглуңар бо оранда чок кижи-дир. Мөчүзү Ростовтуң соок-бажыңында. Оглуңар-биле чугаалаштым: «Авам дүрген чедип келгеш, мени ап алыр болза» деп турар кижи-дир. Дүрген чоруур болзуңарза эки-дир. Оглуңар силерни манап турар – деп чугаалаан.

Хемермаа хамдан караа чаштыг үнүп келген. «Багай оглум авазын манап турар. Ам канчаар, оода мөчүзүн-даа болза эккеп алгаш, төрээн черинге ажаап каарывыска, оглум чанып кээр, хары черге чыдарының орнунга, сагыжы оожургаар» деп бодаарга, Хемермааның карааның чажы сааңайнып-ла чораан. Суурга бажыңынга чанып кээрге, Болат куспактап оожургадырга, харлыгып ыглап олура, хамның чүнү канчап турганын, чүнү чугаалаанын тө каап берген.

«Авам дүрген чедип келгеш, мени ап алыр болза» – бо сөстер Хемермааның угаан-медерелин дүне-даа, хүндүс-даа шиштеп, сагыжын амыратпастай берген. Болат ажылындан шөлээ дилеп алырга, Хемермаа кичээлдерин бир башкыга чагып кааш, Донда Ростов хоорайже аъттаныпканнар. Өске хоорай, ужурун билбези шериг амыдырал. Айтыртынып чорааш, чаа-дайынга бажын салган маадырларның мөчүлерин шыгырт кылдыр тырып турар соок-бажыңны тып чеде бергеннер. Оглунуң сөөгүн тып алырынга идегели улуг болгаш, соок-бажың ажылдакчыларын катап-катап Монгуш Байыр Болатовичиниң мага-бодун тып бээрин дилеп, Кызыл хоорайга 55-ки мотоадыгжылар бригадазынга кылдыртып алганы ханы чаңгыс дугайында шынзылгазын баштадыр документилерин шуптузун көргүскеннер. 80 000 акша төлээни хамның чугаазы меге болган. Оглунуң мөчү-сөөгү ол соок-бажыңда чок дээрзи бадыткаттынган. Ам база кара эңдере чарыгдал үндүрген ада-ие кандыг-даа түңнел чок чанып келгеннер. База катап ужуру билдинмес манаашкын, хүнден хүнче манаашкын, идегел. Бөгүн оглу долгап келген болза, бөгүн оглунуң дугайында эки медээ дыңналып келген болза – хүн бүрүде чаңгыс-ла күзели ол. Ынчалдыр айлар, хүннер шуужуп-ла турган. Олуртунар арга чок апаарга, ада-ие хамнарже чоруп-ла каар. Оглу дээш кандыг хамга четпээн дээр, Тываның янзы-бүрү булуңнарында шыырак дирткен хамнарның колдуунда шуптузун эргип каапканнар. Кандыызынга-даа баарга, Байырны «бо оранда чок кижи-дир» дээринден өске чугаа ада-ие дыңнавастай берзе-даа, оглунуң дириг барынга идегели черле өшпес. «Кажан-на долгап кээр ирги» дижип чугаалажыр боордан башка, оглун чок кылдыр бодаптарындан безин дидинмес.

Байыр читкенден бээр чыл чоокшулай бергенде, бир кежээ удуурунга белеткенип турар үеде Ростовтан шериг истелге комитединиң истекчизи долгап келген. Оглунуң мага-бодунуң тодарадылгазын видео-харылзаа таварыштыр кылып эгелей бээрге-ле, Байырның мойнунда адыг дыргаа камгалалын ада-иези дораан танып кааннар. Оон аңгыда ДНК хан анализи, диштериниң идентификациязы ёзугаар Болат биле Хемермааның орлан-эрес, мөге-шыырак, чараш оглу Байырогунуң өлүг мөчүзү тывылган дээрзи бадыткаттынган деп чүвени истекчи барымдааларга үндезилеп тургаш, ада-иезинге дыңнаткан.

Бөгүн ноябрь 10-нуң хүнү – иштики херектер ажылдакчыларының байырлал хүнү боордан аңгыда, Болаттың төрүттүнген хүнү. Бөгүн Болат 46 харлап турар. Иштики херектер яамызының Кызыл хоорайда эргелелиниң байырлыг хуралынга Болат киржип чедип келген. Байырлыг хуралга шаңнал алган ажылдакчыларның аразынче Болат база кирген. Үр чылдарда иштики херектер органнарынга шылгараңгай үре-түңнелдиг ажылдааны дээш, медаль-биле шаңнаткан. Эш-өөрүнүң, даргаларының байыр чедириишкиннеринге четтиргенин илередип турар аразында, телефону долгаарга, харыылап четтикпейн барган. Ооң соонда бир шак хире болганда, база катап долгап келгеш, ис чок читкен оглунуң мөчү-сөөгүн бөгүн Донда Ростов хоорайдан үнген самолёт-биле Кызыл хоорайда эккелгенин дыңнаткан. Дириг чанып кээринге чыл чедир идегеп манап келген оглунуң өлүг мөчүзүн эккелгенин бөгүн шагдаа ажылдакчыларының байырлалы, ачазының төрүттүнген болгаш шаңнал алган байырланчыг хүнүнде дыңнадып келген. Оглунуң ынчаар чанып келгенинге өөрүүр-даа, муңгараар-даа аайы тывылбас. Бир чыл иштинде манап келген идегели өшкен. Көксү-хөректи чүгле хөлзээзин долуп, тынышты дуй соп, карартып кээр. Бо дүне оглунуң мөчүзү чедип келген, оглун хөөржүдеринге белеткел ажылдарын башкарып чорудар апаар.

Байырны ажаап үндүрер хүнүнде сөөлгү оруун актап бээри-биле лама чалап алгаш, ном номчудуп турар өйде соңга караанга чаражы кончуг көге-буга хонупкаш, соңга өттүр кайганып-ла олурганын авазы эскерип каан. Көге-бугаже көрүптерге, Байырның арны көстүп келген ышкаш кылдыр сагындырарга, Хемермаа дыка дүрген тура халааш, соңгага маңнап кээрге, көге-буга хойбайн, карактарын имирертир көрүп, хүлүмзүрээн-даа ышкаш. Хемермаа дүвүрелге алзыпкаш, «Оглум!» деп алгырыпканын боду безин билбээн. Ол үеде көге-буга көзүлбейн барган. Ном үзүктели бээрге, Хемермаа эпчоксунуп, сандайынга кээп олуруп алгаш, холдарын тейлей туткан. Сөөлгү оруктуң ному доосту бергенде, көге-буганы көргенин чугаалаарга, Хемермаадан өске кым-даа кушту көрбээн болган. Лама «Оглуңарның сүнезини ном үезинде куш кылдыр хуулуп алгаш, кээп чораан чадавас, ындыг бооп болур» диген.

Хемермаа биле Болат чоргаар, топтуг аажы-чаңныг кылдыр кижизидип өстүрүп алган оглунуң хөөржүдүүшкүнүн, өске хары черге кара бажын салган Маадыр дайынчыларның хөөржүдүүшкүнү-биле бир дөмей байырлыг кылгаш, кажыыдап артып калганнар. Оглун чидиргениниң кажыыдалдыг хилинчээн ада-иези чурттап чораан назынында эдилээр, сеткил-сагыжындан чараш оглунуң овур-хевири кажан-даа үнмес дээрзи билдингир. Болат биле Хемермааның кижизидип өстүрүп каан оглу Байыр Ада-чуртунуң мурнунга ада-иезиниң арны кыспас кылдыр амы-тынын артынга каапкаш, дайынчы хүлээлгезин күүседип каан – кезээ мөңгеде дириг кылдыр арткан.

56 дугаар халдакчы десант полктуң 74507 дугаар шериг кезээниң сержантызы Монгуш Байыр Болатович, «Коргуш чок чорук дээш» медальдың, «Эрес-дидим чорук» орденниң эдилекчизи дайын-чаага бажын салган сан-түң чок Маадырларның өлүм чок полугунуң чыскаалында кезээ мөңгеде туруп алган. Ада-чурту дээш, арат-чону дээш бажын салган Маадырларга алдар-мактал!

Балчый КЫРГЫС, ТР-ниң Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү.

“Шын” №4 2026 чылдың февраль 5