Бөрт оорлавас. Чүге дээрге ол куду аастыг хеп. Ону алган кижини өөделетпейн, куду сы базып, дуй халыптап кааптып болур чүве-дир. Өске кижи бөргү кетпес. Ол кижиниң хамык багы чүдүрлүп кээп болур. Аргажок кедер апарза, ужурну сагып, артыжап алыр. Эр кижиниң бөргүн артавас, баспас. Ол кижиниң хей-аъды кудулаар, сүлдези бастынар. Эр кижиниң бөргүн кайы хамаанчок октавас. Ол бедик черге чыдар ужурлуг. Бөрттүң ээзи күчү-күштүг, сүлдези бедик болзун дээш, өрү бедик черге каар. Эр кижиниң өске-даа хеви хүндүлүг, хеп шыгжаар шкафка азы комодка-даа болза үстүкү полкага чыдар ужурлуг.
Бөрт даараар шевер кадыннарга сүме:
Куду аастыг хеп – бөрттү даарап турар кижи бөргүн даарааш, доңгайты салбайн, өрү көрүндүр салырын өгбелеривис чагаан. Черле ынчаш тыва кижи бөргүнге дыка улуг кичээнгейни салып чораан. "Башты бөрт каастаар'' дижир. Улуг байыр-чыскаалга кедер каас-шиник, аянныг чараш бөрттүг болур. Тоолдарда безин “кара киш кежи бөргүн кеткеш...'' деп бижээн болур. аттары аңгы-аңгы. Чылдың дөрт эргилдезиниң аайы-биле тыва бөрттер янзы-бүрү чораан. Азыраан малының кежин, ылаңгыя хураган кежин, ой кешти, дииң, киш, тарбаган, дилги дээн ышкаш аң-мең кештер-биле бөрт даарап ап чораан. Дилги кежин бичии уругларга, аныяктарга черле сүмелевес. Чүге дээрге дилги кежи оттуг, изиг кеш болгаш, карак шоонга кончуг багай. Ынчангаш дилги кежи-биле уруг-дарыгга бөрт, моюндурук кылбас чораан. Улуг назылыг, кырган-диижең кижилер чүгле кышкы, соок үеде дилги кежи бөрт кедип чораан.
/ Индра Ооржак,
“Чолдуг үүле” регионалдыг салбырының специализи.
“Шын” №5 2026 чылдың февраль 12
