| Очулга |
Гавриил Троепольский
(Тоожудан үзүндү)
Бир-ле эртен Бим тротуарга ис кезип маңнап чорааш, өөрээнинден көжүй хона берген. Хенертен тура дүшкеш, ооң соонда, тенек аарыг ытка дөмей чүве дег, карак-кулак чок салып-ла берген. Кыдыындан көөрге – ындыг. Херек кырында Бим таныыры чаа исти эдерип маңнап чораан. Даша болап эрткен! Көңгүс чаа!
Ис ону вокзалга эккелген. Кижилерниң хөйүнден ооң иштинче кирер арга чок. Улуг эвес соңга чанында кижилер бот-боттарын иткилеп, алгыржып, ышкып-ыйнып, койгун былаашкан аңчы ыттар дег, баскылажып каг чазып турганнар. Шак ындыг байдалга Дашаның изин Бим чидирипкен. Долгандыр халааш, перронга келген. Мында дугуйлуг бажыңнарның эжиктериниң чанында кижилер бөлүк-бөлүк болуп алган, иткилежип алгышпайн, таваар чугаалажып, харын-даа куспактажып, мырыңай танцылап-даа турар болган. Бимче кым-даа сагыш салбаан. Ыт ол-бо маңнап, Дашаның изин бар-ла шаа-биле дилеп турган.
Эжиктерниң бирээзиниң чанынга Дашаның чыды билдине берген. Эжикче кирер дээрге, хөрээнде демирлиг херээжен кижи киирбээн. Бим соңгаларже чыдыыргап, ынаар топтап көрүп эгелээн. Ак халаттарлыг ийи херээжен бажыңче хамыктың соонда кирип бар чыдарын Бим көрүп каан. Бир эвес Даша ында болза, Иван Иваныч база ында деп, ыттыы-биле алыр болза, шын бодал Бимниң бажынга кире дүшкен. Ыт херээженнер соонче дап берген. Ол өйде дугуйлуг бажыңнар шимчеп чорупкан. Бим, хөөкүй Бим, бажыңнар-биле деңге маңнап, соңгаларже көрүп-ле, көрүп-ле чораан.
Ынчан ону көрүп кааш:
– Бим! Би-и-им! – деп, Даша алгырып үнген. – Хөөкүй Бим! Үдеп чедип келдиң бе!? Мээң буянныг Бимим! Би-и-им! Би-и-и…
Ооң үнү ырап, дыңналбастай берген. Бажыңнар дезип, ырап чоруй барган. А Бим чеже-даа кара күш-биле кызып маңнааш, дугуйлуг бажыңнарга чедип чадап каан.
Сөөлгү бажың көзүлбейн баргыже чедир сыр кара маң-биле маңнап-ла, маңнап-ла чораан. Бажыңнар көзүлбейн баарга-даа, халып-ла чораан. Адак соонда шаа төнүп, рельстер аразынга шөйлү бергеш, хөрээ харлыгып, ишкирникен дег, оожум сыыңайнып чыткан. Ам хензиг ынай-даа бүзүрел Бимде артпаан. Кайнаар-даа баар хөңнү-даа чок, харыы-даа чок, чурттаар-даа безин хөңнү чок болган.
Ыттар бүзүрелин оскунупкаш, оожум, чоорту, кижилерге билдинмес хилинчекке өлүп каар.
Ынак эжинден кажан кезээде чарылгаштың, дээрже бедип-бедип, чалгыннарын кызыпкаштың, Куу куштуң черге чылча дүжери дег; дың чаңгыс эргим эжинден чарылгаштың, чалгыннарын чада салыпкаштың, дуруяаның соок айдан өлүм дилеп, хилинчектенип чыдары дег, эргелиг ээзин Бим дембээреп көрүп, ол дээш чүнү-даа кылып каарынга беленин боду безин билбейн, муңчулуп чыткан. Оон ыыт чок барган. Өлүп чыткаш, ыттың човууртаанын дыңнаан чаңгыс-даа кижи чырык өртемчейге кажан-даа турбаан чүве-дир. Ыттар ыыт чок өлүп каар.
Эх, Бимге чаңгыс-ла пак суг болза аар! Ол чокта кара черден Бим кажан-даа туруп шыдавас…
/ Ш. Суваң очулдурган.
Чурукту интернеттен хоолгалаан.
“Шын” №9 2026 чылдың март 12