Тыва кавайны белекке берген
Эрткен дыштаныр хүннерде Тес-Хем кожуунга «Мээң кавайым. Кавай» деп фестиваль болуп эрткен. Тургузукчу күш-ажылдың болгаш өг-бүле ыдыктарының чылында ук байырлал кончуг таарымчалыг болбушаан, тус черниң ажыл-ишчи чонунга байырлалды сөңнээн.
Амбын-нояннар шөлү бүгү салгалдарны каттыштырган. Аныяк өг-бүлелерге тыва кавайны белекке бээриниң ёзулалдары болуп эрткен.
Өнчүвүстүң кол кадагалакчылары ус-шеверлеривис болгаш культура ажылдакчылары болур. Делгелгеде кол черде үнелеп четпес экспонаттар – чүс чыл ажыг назылыг эрте-бурунгу кавайлар болган.
Сайсула биле Тензин Бачуйганның өг-бүлези база оларның чаа төрүттүнген оглу Оманга тыва кавайны белекке берген.
Чаагай чаңчылдарывыс сайзырап, өг-бүлениң үнелиг чүүлдери хүнден хүнче быжыгып чорзун.
Бай-Дагдан эки медээлер
«Өг-бүле» национал төлевилелдиң ачызында Бай-Даг көдээ культура бажыңында септелге ажылдары кидин түлүк. Септелге соонда тудуг долузу-биле чаарттынар дээрзи билдингир.
«Суугу» КХН тудугну хүлээнген. Ажылды айыткан хуусаазында доозар дээш тудугжулар тура дүшпейн ажылдап турар. Ажыл август 30-ге чедир үргүлчүлээр. Тус черниң чурттакчы чонунга культура одааның капиталдыг септелгези улуг болуушкун. Ынчангаш олар чаарттынган культура одаан четтикпейн манап турарлар.
Сүт байырлалы
Тургузукчу күш-ажылдың болгаш өг-бүле ыдыктарының чылынга тураскааткан Сүт байырлалы Таңды кожуунга болуп эрткен. Байырлалдың эң-не солун кезээ аныяк саанчылар аразынга мөөрей болган. Оон аңгыда сүттен кылган ак чем быштак кылырының мөөрейи база чыылган чоннуң кичээнгейин хаара тудупкан. Аныяктар аразынга болган инек саарының болгаш тыва быштак кылырының мөөрейлери – тыва чаагай чаңчылдарывысты ам-даа утпайн сагып, амыдыралывыста ажыглап чоруурувустуң бадыткалы. Мөөрейге киришкен аныяктарның аразында аңгы-аңгы адырларда ажылдап чоруур специалистер болгаш хөй ажы-төлдүг авалар бар болган.
Байырлалдың база бир онзагай болуушкуну — сүттен кылган чемнер делгелгези. Аңаа быштактың янзы-бүрү хевирлери, ааржы, творог, өреме, сметана, хойтпак дээш сүттен кылган ак чемнерни делгээн. Сүттен кылган ак чемнерниң аразында эң-не онзагай черни ээлеп турар шаандагы рецепт ёзугаар саарып ургаш хайындырган тыва сүттүг шай болбайн канчаар.
Хемчег үезинде онза кичээнгейни ажы-төлче угландырган. Оларга сүттен кылган чемнер дугайында солун викториналарны ойнаткан. Сүт байырлалы тус черниң чурттакчы чонунга солун болгаш уттундурбас болуушкун болган.
Чайлаг-Шөлге байырлал
Эрткен дыштаныр хүннерде Үстүү Ишкинниң Чайлаг-Шөлге чаңчыл болган «Чайлаг байырлалы» болуп эрткен. Байырлыг хемчегни бо удаада РСФСР-ниң национал хевирлеринге спорт мастери, чонунуң аразында «Тыва хүрештиң профессору» деп хүндүлүг аттыг, Чөөн-Хемчик кожууннуң «Арзылаң мөгези», Сүт-Хөл кожууннуң «Начын мөгези» Николай Кертик-оолович Ондарның чырык адынга тураскаадып эрттирген.
Мөгениң дөргүл-төрелдери байырлал эрттирер бетинде, кожуун чагыргазы-биле сүмелешкеш, демнежип тургаш, ырак-узак черде чурттап чоруур малчыннарга улуг деткимчени көргүзүп, боттары техниканы эккелгеш, кадыр, берге, малгаштыг оруктарның байдалын чүгээртеткен.
Николай Ондарның чырык адынга тураскааткан үш аңгы салыгга аът чарыжын болгаш республика чергелиг хүреш маргылдаазын малчыннар болгаш аалчылар магадап көрген. Ишкин чурттуг аныяк ыраажы Күзел Сат база кожууннуң аныяк артистери хөгжүмнүг байырны чыылганнарга бараалгаткан. Полиция ажылдакчылары байырлал болган черге корум-чурумну хайгаараан. Төп эмнелгениң эмчилери чыылган чоннуң болгаш чоокку малчын хонаштарда малчыннарның кадыкшыл байдалын хынаан.
Сүт-Хөл кожуун 85 харлаан
Сүт-Хөл кожууннуң тургустунгандан бээр 85 чыл оюн болгаш кожууннуң малчыннар байырлалы «Наадым – 2026-ны» катай хаара демдеглеп эрттирген. Мурнакчы малчыннар байырлалдың кол маадырлары болган. Оларны алгап-мактааш, шаңналдарны тывыскан.
ТР-ниң Баштыңының Хүндүлел бижии-биле хууда сайгарлыкчы Чымба Салчакты шаңнаан. ТР-ниң Баштыңының Өөрүп четтириишкин бижиин Марта Орловага, Шончалай Ондарга, Владислав Ооржакка, Аяна Кууларга, Аржаана Ооржакка, Алдына Анай-оолга, Айлымаа Ондарга, Айдысмаа Моңгушка байырлыг байдалга тывыскан.
/ А. ОНДАР белеткээн.
Чуруктарны кожуун чагыргаларының социал четкиде арыннарындан хоолгалаан.
“Шын” №27 2026 чылдың июль 16
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn