Май 15-те Бүгү-делегейниң өг-бүле хүнүнде найысылал Кызылдың «Тиилелге» спорт-культура комплекизинге «Кызыгаар чок делегей» деп бир дугаар республика чергелиг фестиваль болуп эрткен. Аңаа инвалид уругларны кижизидип турар өг-бүлелерни хаара туткан. Ук хемчегни Бүгү-делегейниң өг-бүле хүнүнге болгаш Тургузукчу күш-ажылдың болгаш өг-бүлениң ыдыктарының чылынга тураскаадып эрттирген.
ТР-ниң Уругларның эргелерин камгалаар талазы-биле бүрүн эргелиг төлээ Саида Сеңгииниң демдеглеп турары-биле алырга, фестивальды инвалид уруглар-биле ажылдап турар хөй-ниити организацияларының үзел-бодалдары болгаш санал-оналдарынга үндезилээн. Ол хүн хары угда ийи улуг байырлалды каттыштырган.
Республика чергелиг “Кызыгаар чок делегей” фестивалы ында киржип турар өг-бүлелерниң байырлыг чыскаалындан эгелээн. Бир дугаар болуп эртип турар хемчег регионнуң аңгы-аңгы булуңнарындан 22 өг-бүлени хаара туткан. Кадыы кызыгаарлыг ажы-төл кижизидип турар өг-бүлелерниң болгаш өөредилге черлериниң кижизиттирикчилериниң хол-биле кылган ажылдарын база делгеп салган. Фестиваль ниитизи-биле 5 чададан тургустунган: чуруктар мөөрейи, холдан кылган кылыглар делгелгези, уран чүүл көрүлдези, киржикчи өг-бүлелерниң видео-таныштырылгазы база өг-бүлелер аразынга спартакиада.
“Кызыгаар чок делегей” деп төлевилелди тургусканының ужуру, бир дугаарында, кадыы кызыгаарлыг уруглар аразында салым-чаяанныгларны илередири дээрзин ТР-де Уругларның эргелерин камгалаар талазы-биле бүрүн эргелиг төлээ Саида Сеңгии демдеглээн.
«Бистиң чонувус шак мындыг өг-бүлелерге энерел сеткилдиг болзун, кадыы кызыгаарлыг уруглар маңаа келгеш, чаа-чаа эш-өөрнү тып, найыралдажып, боттарының салым-чаяанын ажытсын деп күзелдиг бис. Ынчангаш бо фестивальды кадыы кызыгаарлыг ажы-төл кижизидип өстүрүп турар өг-бүлелерге болгаш оларның ажы-төлүнге дээш эрттирип турарывыс бо. Мында кол кичээнгейни ажы-төлче угландырып турар бис. Чыылганнарга кончуг таарымчалыг деп көрүп тур бис. Бо фестивальды улаштырып, чылдың-на эрттирери планнаттынган” – деп, Саида Сеңгии чугаалаан.
Ол ышкаш аңаа Күш-ажыл, Кадык камгалалы, Өөредилге болгаш Юстиция яамыларының база Россияның Социал фондузунуң Тыва Республикада салбырының специалистери келген өг-бүлелерге арга-сүмезин кадып, хереглээн айтырыгларынга харыыларны берип турганнар.
Барыын-Хемчик кожуундан Айрана, Андриан Күжүгеттерниң өг-бүлези бо фестивальга ажы-төлү-биле киржип чедип келгеннер. Шак мындыг хемчегни эрттирип турарынга оларның ажы-төлү-даа, боттары-даа аажок өөрүп, сагыш-сеткилин илереткеннер: “Мындыг солун хемчегге киржир чалалга алгаш, изиг күзеливис-биле белеткенип эгеледивис. Аңаа ниитизи-биле 2 хире неделя белеткендивис. Спартакиадага база кириштивис, “Декей-оо” деп тыва танцыны күүсеттивис. Ажы-төлүвүс аажок амырап турлар. Биске мындыг байырлалды эрттирип берип турары дээш четтиргенивис илеретпишаан, ооң соонда база уламчылаар боор дээрзинге идегеп тур бис”.
Өг-бүле боттары мал-маган тудуп турар болгаш, улуг оглу база ада-иезиниң ажыл-ижин сонуургап, азырал амытаннарга аажок ынак, оларның дүрзүлерин янзы-бүрү материалдардан өттүндүр кылырынга база мал-маганны ажаап-карактаарынга ынак. Ортун уруу самнаарынга ынак, хореография бөлгүмүнче барып турар. Күжүгеттерниң өг-бүлези “Аныяк өг-бүлеге – кыштаг” губернатор төлевилелиниң 2021 чылдың киржикчилери. Олар программа ёзугаар 20 инекти алгаш, амдыгаа чедир малын өстүрүп амыдырап чоруурлар.
Республикада кадыы кызыгаарлыг ажы-төл кижизидип турар өг-бүлелерниң ниитилелдери база киришкен. Олар бот-боттарын деткижип, сагыш-сеткилин часкаржып, ажы-төлү оспаксыргай болбазын, сайзыралдан чыда калбазын дээш, доктаамал чыглып, культурлуг дыштанылгаларже үнүп, янзы-бүрү мөөрейлерге киржип, идепкейлиг ажылдап чоруурлар.
Мөңгүн-Тайга кожууннуң кадыы кызыгаарлыг улус ниитилелиниң даргазы Любовь Ондар база бо фестивальга ыракты ырак дивейн, төрээн чер-чуртун төлээлеп келген. Ол кожууннуң Уругларга болгаш өг-бүлелерге социал дуза төвү, Хоочуннар база Херээженнер эвилелдери дээш хөй-ниитижилер база чогуур албан черлери-биле сырый харылзаалыг ажылдап, кадыы кызыгаарлыг ажы-төлдүң-даа, улуг-даа улустуң амыдыралын культурлуг, спортчу болгаш өске-даа ажыктыг хемчеглер-биле долдуруп, оларның чуртталгазы солун болзун дээш, кызып ажылдап турар. Бо удаа ол шеверлерниң хол-биле кылган ажылдарын делгеп, чонга көргүзүп чедип келген.
Республикада кадыы кызыгаарлыг уругларны кижизидип, ажаап-тежээп турар школа-интернаттар, школалар база бо фестивальга өөреникчилерин эвилелдеп алгаш киришкеннер. Холдан кылган ажылдардан “онзагай” уругларның кайы хире кызымак, шевер, холу туттунгур деп чүүл көстүп турган.
Республиканың аңгы-аңгы кожууннарындан болгаш найысылал Кызылдан киржип келген “онзагай” ажы-төлдүң бода болгаш шээр малдың чарынынга база янзы-бүрү темаларга чураан чуруктары, чонар-даштан, ыяштан болгаш аңгы-аңгы материалдардан кылган, аргаан-даараан кылыглары чыылганнарны сонуургаткан.
Фестиваль “онзагай” уругларны, оларның өг-бүлелерин деткииринге канчаар-даа аажок ажыктыг болгаш солун хемчег болган. Аңаа уруг бүрүзүнге кичээнгейни болгаш салым-чаяанын илередир аргаларны көргүскен.
Чыжыргана СААЯ.
Ада ТЮЛЮШТУҢ тырттырган чуруктары.
“Шын” №19 2026 чылдың май 21
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар max.ru/join/egenQ...4