Сентябрь 8-те кежээ Россияның Онза байдалдар яамызының Тыва Республика талазы-биле кол эргелелинге Кызыл хоорайның Бай-Хаакская кудумчузунда хөй квартиралыг бажыңнарның бирээзинде өрт болу берген дугайында дүвүренчиг медээ келген.
Таптыг-ла үш минута болганда, беш тускай машина-техникалыг 12 өрт өжүрүкчүзү бир дугаар каътта өрттенип турар квартирага халдып келген. Ол үеде хөй квартиралыг бажыңның подъезд ишти долдур ыш апарган. Өрт болу берген квартираның ээзи ийи чаш ажы-төлдүг ие уруглары-биле кудумчуже үне халып четтигипкен-даа болза, кырыккы каъттарда квартиралардан ышка хораннанып эгелээн хамаатылар дугайында медээлер кээп эгелээн. Оларның аразында ийи назы четпээн чаш ажы-төл база бары илерээн. Чамдык өртчүлер өрттү өжүрүп турар аразында, өскелери кырында каътта квартиралардан 11 кижиге газтан камгаланыр тускай масканы кедиргеш, арыг агаарже үндүрүп эккелгеннер. Чурттакчыларның бирээзи угарлыг газка хораннаны берген. Ниитизи-биле 15 кижини өрттен камгалаан, оларның алдызы – бичии уруглар.
20 дөрбелчин метр черге өрттү кыска үе дургузунда өжүрген. Чанында квартираларже өрт дамчып четтикпээн. Өрттүң чылдагааннарын тодарадыр шинчилел ажылдары чоруп турар. Ындыг-даа болза баш удур тодараттынган чылдагааны– электри токтарындан өрт өөскээн барымдааларның им-демдектери бар. Бажыңга ийи чаш уруглуг ава олурган. Өпеяаның бичиизи 1 хар ажып турар. Экизи көрген, ийи чаш ажы-төлдүг ие квартирадан үне халааш, өртчүлерже долгап четтигипкен.
ОБЯ-ның хайгаарал болгаш профилактиктиг ажыл-чорудулгазының норматив-техниктиг бөлүүнүң даргазы Аганак Лапчааның дыңнатканы-биле алырга, 2026 чылдың эгезинден тура бо хүннерге чедир 757 өрт бүрүткеттинген, 5 кижи амы-тынындан чарылган. Эрткен чылдарның деңнели-биле алырга, өрттүң саны 94, а чок болган улустуң саны 1 сан эвээш-даа болза, өрттен кемдеп-кергээн улустуң саны 44 чедир көвүдей берген. Оларның 23-ү – назы четпээннер.
Өрттерниң өөскүп турар чылдагааны чылдан чылче кандыг-даа өскерлиишкин чок болуп артпышаан. Бирээде, от-биле серемчи чок чорукта, ооң иштинде эзириктиң хайы-биле болган таварылгалар база кирип турар. Ийиде, электри дериг-херекселдеринге хамаарыштыр ниити дүрүмнерниң хажыдыышкыны.
ОБЯ-ның специалистериниң чоруткан шинчилелдери өрттен камгаланыр эң дээштиг аргаларның бирээзи– өрт медээчилеринде деп бадыткаан. Оларның ачызында өрттерниң саны кызырылган, а когараан кижилерниң саны эвээжеп турар. Ынчангаш өреге бүрүзү шак ол медээчини чурттап олурар оран-савазынга салдырып алыры чугула. Тываның Чазааның айтыышкыны ёзугаар ТР-ниң Күш-ажыл болгаш социал политика яамызы 2018 чылдан бээр өрт медээчизин хөй ажы-төлдүг болгаш орулгазы эвээш өг-бүлелерниң оран-савазынга халас салып берип турар. Оон аңгыда бажыңында печказын септеп, эргижирээн электри токтарын солуп, өрт медээчизин салдырып алыксаан өг-бүлелерге дузалап турар. 2026 чылдан эгелээш өрт медээчизи салырда, өг-бүлениң орулгазын барымдаалавайн салып берип эгелээн. Бир эвес силерниң бажыңыңарда өрт медээчизи ам-даа чок болза, чурттап турар чериңерде социал албан черинге документилериңер тудуп алгаш дарый чеде бериңер.
Тускай албан чериниң ажылдакчыларындан дуза манап олурбайн, кижи бүрүзү бодунуң чурттаар черинге өрт медээчизин салдырып болур. Ооң өртээ улуг эвес, акшага камналгалыг элээн каш хевирлерин маркетплейстерден тып ап база болур. Камгалакчылар ону чем кылыр өрээлге, одаар чүүлдер чанынга, гаражка салдырып алырын сүмелеп турар.
А. ОНДАР.
Чурукту ОБЯ-ның сайтызындан алган.
“Шын” №36 2026 чылдың сентябрь 17
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn