Тываның Ветеринария албаны болгаш аңаа хамааржыр албан черлери 2025 чылда кылып чоруткан ажылын түңнээн. Түңнел хуралга ук адырның ажылының кол-кол түңнелдерин болгаш 2026 чылда салдынган сорулгаларны демдеглеп, республикада хамчык аарыының байдалын анализтээн.
Февраль 6-ның медээзи-биле алырга, Тывада 177,3 муң баш бода, 539,6 муң шээр мал, 2,9 муң баш хаван, 723 куш, 539,6 муң баш чылгы мал бар. Республикада ниити мал бажының 80 хуузун хууда дузалал ажыл-агыйларында тудуп турар.
Республиканың мал эмчилери мал-маганның янзы-бүрү аарыгларын тодарадып, оларны болдурбазы-биле болгаш эмнээри-биле ажылды калбаа-биле чорудуп турарлар. Халдавырлыг аарыглар-биле демисежиринден аңгыда, мал оолдаашкынын чедимчелиг чорударындан эгелээш, кезиишкиннерге чедир эмчи дузазын база чедирип турарлар.
“2025 чылда 10-10 муң лабораторлуг шинчилелдерни кылдывыс. 190 муң ажыг бода болгаш шээр малда бруцеллез бар-чогун шинчиледивис. Оларның иштинде ук аарыгдан аараан 127 малды илереткеш, узуткаан. Туберкулёз хөй чылдар дургузунда илереттинмээн. Эрткен чылын 43,8 муң бода малды хынаарга база аарыг чок болган. Барык 7,8 муң чылгы малда САП болгаш аъттарның халдавырлыг анемиязы бар-чогун илередирге, шупту анаа болган” – деп, Республиканың Ветеринария төвүнүң даргазы Саяна Ондар демдеглээн.
Оон аңгыда мал эмчилериниң чугаалап турары-биле алырга, малды бүрүнү-биле тарыыр ажыл мал аарыгларын болдурбазының кол аргазы болуп артпышаан. Бүдүн чыл дургузунда ящурга удур барык 1,15 сая баш бода болгаш шээр малды тараан. Шак ынчаар чылдың планын 96-97 хуу күүсеткен. Сибирь язвазынга удур 670 ажыг малды тараан. Планны бода малга 110 хуу, а чылгы малга 105 хуу ажыр күүсеткен.
“Тарылга ажылдарын, агаар-бойдустуң байдалын болгаш мал оолдаашкынының кажан доостурун өөренип көрбүшаан, март айның төнчүзүнден тура эгелээр. Агаар-бойдустан аңгыда, малдың кышты канчаар эрткенин база көөр. Ынчалза-даа мал эмчилери профилактиктиг хемчеглерни бүрүнү-биле чорудуп, малды хамчык аарыгларындан чедиишкинниг камгалап ап турарлар” – деп, ветеринарлар демдеглээн.
2026 чылдың февраль 5-тиң санаашкыны-биле “Хорриот” системазында 177 305 баш бода, 539 658 шээр, 70 251 чылгы мал, 2 939 хаван, 1 125 баш иви, 172 теве бүрүткеттинген. Мыйыстыг бода малдың ук системада бүрүткели доозулган. Арткан дириг амытаннарның бүрүткели 58-тен 87 хуу чедир күүсеттинген. Ажыл ам-даа уламчылавышаан.
Ол ышкаш 2025 чылда Тываның Чазааның деткимчези-биле республиканың ветеринария албанында немелде 148 ажылчын олут ажыттынган.
“Шак бо улуг дуза хөй-ле халдавырлыг аарыгларга удур тарылганы чорудар планны чедиишкинниг күүседиринге дузалыг болган” – деп, Ай-Кыс Ооржак демдеглээн.
Тываның ветеринария албанының кол сорулгазын– янзы-бүрү аарыгларны болдурбазы-биле ажылды чорутпушаан, илереп келген таварылгаларда эмнеп, улаштыр ону нептеретпези-биле хемчеглерни ап, дириг амытаннарны болгаш кижилерни камгалаары. 2026 чылда мал-маганны хөйү-биле аарыгларга удур тарыыр болгаш мал эмчилериниң билиин бедидер сорулга салдынган.
Чыжыргана СААЯ.
Чурукту “Тывамедиабөлүктен” алган.
“Шын” №5 2026 чылдың февраль 12
