«Таңды-Уула» чечен чогаал каттыжыышкыны 2026 чылдың февраль айның төнчүзүнде ук каттыжыышкынның база бир хоочун кежигүнү Зоя Үгүжүковна Ондарның «Сеткилимниң хөөннери» деп номун чырыкче үндүрген. Ном тоожулар, чечен чугаалар, шүлүктер, баснялар, хөглүг чугаалардан тургустунган.
Зоя Үгүжүковна Чөөн-Хемчик кожууннуң Чыраа-Бажы суурга төрүттүнген. Школаны 1971 чылда тергиин демдектерлиг дооскаш, Кызылдың педагогика институдунче кирип алган. Институтту орус дыл болгаш литература башкызы эртемниг дооскаш, башкы ажылынга 30 ажыг чылды бараалгаткан. Ооң 18 чылын Межегей ортумак школазынга ажылдаан. Башкының профессионал болгаш башкылаашкынга шыңгыы хамаарылгазы өөреникчилериниң чүректеринге өшпес отту арттырган, ону хөй санныг сертификаттар болгаш албан черлериниң хүндүлел бижиктери бадыткап турар.
Хүндүлүг дыштанылгаже үнген соонда, Зоя Үгүжүковна мергежилин кагбайн, Межегей суурнуң культурлуг амыдыралынга идепкейлиг киржип турар. Ол библиотекага болгаш школага өөредилге хемчеглерин эрттирип, шүлүктер, кижилер дугайында статьялар болгаш төөгүлер база бижип турар. Социал четкилерге болгаш «Тувинская правда», «Шын» база тус черниң «Таңды-Уула» солуннарга бодунуң бодалдары болгаш хайгааралдары-биле үлежип, ниитилелге көскү кижи апарган.
Бо номда автор төрээн чуртунга ынакшылын, өг-бүлезинге, суурунга, чонунга, эш-өөрүнге, кайгамчыктыг чурумалдыг чараш бойдустуг Таңды кожуунга, чурттап орар Межегей суурунга, дайыннарның маадырларынга, чаңгыс чер чурттугларынга тураскаадып бижээн. Шак бо бүгү чүүлдер чогаал, шүлүк бижииринге улуг идигни болгаш күштү берген. Ооң чогаалдары үлегер-чижектиг, кижизидикчи чорукче угланган кыска тоожу, колдуунда-ла шүлүктерлиг, өөредиглиг, амгы амыдыралдың, кижилерниң чедер-четпес талаларын проза, басня хевирге бижээн.
Зоя Ондар – хүндүткелдиг, төлептиг, ажылынга бердинген башкы. Ооң амыдырал-чуртталгазы чырык болуушкуннар болгаш чедиишкиннер-биле долу, олар ооң идепкейлиг амыдыралчы туружун болгаш эртем-билигге ынакшылын бадыткап турар.
Чөөн-Хемчик кожууннуң төлептиг хоочун башкызы Таңды кожууннуң Межегей суурга чурттап, башкылааш, мээң кожуунумну алгап-мактаан номун үндүрүп каанынга чонумнуң мурнундан өөрүп четтиргенимни илеретпес аргам чок.
Шүлүктериниң аразындан төрүттүнген сууру Чыраа-Бажынга тураскааткан шүлүү ыры болуп хуула берген. Аялгазын Тыва Республиканың Композиторлар эвилелиниң кежигүнү Галина Давааевна Ховалыг бижээни база өөрүнчүг.
Зоя Үгүжүковнага чогаадыкчы ажылынга ам-даа чедиишкиннерни күзедим.
/ Сергей ОЮН, «Таңды-Уула» чечен чогаал каттыжыышкынының үндезилекчизи, удуртукчузу.
Чуруктарны авторнуң архивинден алган.
“Шын” №11 2026 чылдың март 26
